تاۋ مىنەزدى تالانت

– دۇيكەش, اناۋ جىلدارى وزىڭە استانادان ءتاپ-ءتاۋىر قىزمەت بەردى, بەس-التى ايداي سوندا بولدىڭ. پاتەردىڭ دە شەتى كورىنىپ قالعانىن قۇلاعىم شالعان. قۇداي-اۋ, ەستى جۇرتتىڭ بالاسى ەلورداعا تۇياعىن ىلىكتىرە الماي اۋرە, سەن بولساڭ ءبارىن-ءبارىن تارك ەتىپ الماتىڭا نەگە عانا قايتىپ كەتتىڭ دەيمىن؟ – شىنىمدى ايتايىن با... تاۋى جوق ەكەن.

(ەكەۋارا اڭگىمەمىزدەن)

ماعان بىرەۋ: “وسىناۋ ازدى-كوپتى عۇمىرىڭداعى بالاڭ كەزىڭنەن نەمەسە ورتا جولدان قوسىلعان دوستارىڭ مەن كوزتانىستارىڭنىڭ ىشىنەن ادامدىعى مەن ادالدىعى باسقا پەندەلىك قاسيەتتەرىنەن شۇيدەسى اسىپ, وركەشتەنىپ تۇرار بىرەۋىن اتاشى” ­– دەسە, مەن ىركىلمەستەن ونىڭ اتىن اتار ەدىم. ماعان بىرەۋ: “اللانىڭ القالاپ بەرمەگەنىنە اۋكەسى تۇسە ەمىنبەيتىن, ءوزىنىڭ قاراقان باسىنداعى جەتىس­تىكتەرى مەن كەمىستىكتەرىنەن استە جەرىنبەيتىن, قولدا بارىنا ءاماندا “شۇكىرىن” ايتىپ وتىراتىن تاۋبە­شىل ازاماتىڭ بار ما؟” – دەسە, يمانداي شىنىم, تاعى دا ونىڭ ەسىمىن ەڭ ءبىرىنشى اۋىزعا الار ەدىم. ماعان بىرەۋ: “شولاق عۇمىرىن­دا بۇگىن بار, ەرتەڭ جوق بايانسىز, تىز ەتپە ساياساتقا ەرىپ دالاقتا­ما­عان, قالامىن الدەكىمگە جاعىپ قالۋ ءۇشىن بالاقتاماعان, ءوندىرتىپ, “جوس­پار” قۋالاپ جازعاندارعا قاراق­تاماعان, نە جازسا دا شىن­دىقتىڭ اقسۇيەك قامالىنان قارا ءۇزىپ كەتپەيتىن قالامگەردى اتاشى” – دەسە, تاعى دا ونى اتايتىنىم انىق. ماعان بىرەۋ : “ەل مەن جەرىنىڭ جىلت ەتكەن جاقسىلىعىن ەستىسە قاقىراي قۋاناتىن, جاماندىعىن ەستىسە كوكىرەگى قارس ايىرىلا كۇيىنەتىن, تۋعان ەلى مەن جەرىنىڭ تۋلاعى, ساداعاسى بولۋعا دايىن ەرىڭدى تاۋىپ بەرشى” – دەسە, تاعى دا وعان ساۋىن ايتاتىنىم شىندىق. ماعان بىرەۋ: “قازاق ادەبيەتىن­دەگى قىسقا نوۆەللالارى – پوۆەست­كە, شاعىن اڭگىمەلەرى – رومانعا بەرگىسىز بىرەر جازۋشىنىڭ اتىن اتاپ, ءتۇسىن تۇستەپ بەرە قويشى” – دەسە, ءاي, كىم ءبىلسىن, تاعى دا ونىڭ بوساعاسىنا بارىپ ءتاۋ ەتەتىن شىعارمىن. ول دەپ وتىرعانىم – قارىمدى قالامگەر, تانىمال جۋرناليست, بەل­گىلى باسپاگەر, حالىقارالىق “الاش” سىيلىعىنىڭ يەگەرى ديداح­مەت ءاشىمحان ۇلى. بۇگىنگى كۇن بيىگىنەن وتكەن عاسىردىڭ 70-جىلدارىندا كوركەم ادەبيەتكە كەلگەن قالىڭ توپتىڭ سۇلباسىنا, اياق الىستارىنا قاراپ, ولاردى ەكى توپقا جىلىكتەۋگە بولا­تىن سەكىلدى. بىرىنشىلەرى – ءومىردى بويامالاپ, مۇلدەم ەكىنشى قىرىنان كورسەتۋگە تىرىساتىن, ياعني سوتسيا­ليس­تىك رەاليزم دەگەن جاساندى ءادىستىڭ ەمىزىگىنە ەمىنگەندەر توبى. ەكىنشىلەرى: ءبىر عانا اڭگىمەسىمەن ءوزىنىڭ تۋما دارىن ەكەندىگىن دالەل­­دەي كەلگەن, الايدا اتاق-داڭق, باق پەن تاق اتتى توردەن ورىن بەرىل­مەيتىن, كوركەم ادەبيەتتىڭ وتىن جاعىپ, قولامتاسىن قاعىستىراتىن, توق ەتەرىن ايتساق, ادەبيەتتىڭ ناعىز ەڭبەكتورىلارى. ءوزىمنىڭ جەرلەسىم ءارى دوسىم ديداحمەت ءاشىمحان ۇلىنىڭ ءدال وسى ەكىنشى توپتىڭ بەل ورتاسىندا ماڭدايى جارقىراپ, جارقىلداپ جۇرگەنىن كورىپ اسىرە قۋاناتىنمىن. مىڭ سان رەت شۇكىرشىلىك ەتەتىنمىن. نەگە دەسەڭىز, سوناۋ ءتور التايدا تۋىپ, ەرجەتكەن, بويىنا اللاسى القا­لاعان اردا قاسيەتى – جازۋشى­لىق دارىنىن باسقا كوزگە قامشى­لاپ وزدىگىنەن ەرجەتكەن, وزدىگىنەن تانىلعان سارى بالانىڭ بۇگىنى سۇيسىندىرەتىن, ەرتەڭى ۇكىلى ۇمىتتەرگە جەتەلەيتىن. ەكەۋمىزدى تانىستىرعان دا, تا­بىس­­تىرعان دا قارا قوس – ينتەر­نات ەدى. ءتور التايدىڭ جەرىن جەر­لەپ, سۋىن سۋلاپ جاتقان قايمانا قالىڭ قازاقتىڭ كىندىك جۇرتى – قاتون­قاراعاي دەسەك, ءبىزدىڭ بالا كەزىمىزدە سول اۋداندا جالعىز عانا قازاقشا ورتا مەكتەپ بولدى. ول – عاسىر باسىندا سول ءوڭىردىڭ سوڭعى بولىسى بولعان, كوزى اشىق, كوكىرەگى وياۋ ابدىكەرىم ەرەجەپ ۇلى سالدىر­عان شىڭعىستاي ورتا مەكتەبى. كەزىندە سۇلتانماحمۇت تورايعىروۆ ۇستازدىق ەتكەن, سارسەن امان­جولوۆ, سادىق قاسيمانوۆ سىندى عۇلا­مالار ءبىلىم نارىمەن سۋسىندا­عان قارا شاڭىراق­تان ءبىلىم مەن تاربيە العاندار قاتا­رى مول. ادە­بيەتشى-عالىم بالا­مەر ساحاريەۆ تە, بىزدەن ءۇش-ءتورت سىنىپ جوعارى وقىعان ورالحان بوكەەۆ تە سول مەك­تەپتىڭ تۇلەكتەرى. الىبەك اسقاروۆ ءىنىمىز دە بىرەر جىل وسىندا وقىعان. ينتەرنات, ونىڭ ماڭگى سىز تارتىپ تۇرار كوكشۋلان قابىرعا­لارى, جىل­تىراقسىز كوك كوجەسى, ماردىم­سىز نانى ءالى كۇنگە بارلىق جەتىمسىز­دىگى­مەن ەسىمە تۇسسە, ساعى­نىش­­تىڭ سارى مۇڭى بۋادى. ول مەنەن ءۇش سىنىپ تومەن وقىدى. پىسىق سارى بالانى بىردە اننان, بىردە مۇننان كورىپ قالاتىنبىز. وزىنەن كەيىن ءوسىپ كەلە جاتقان شيەت­تەي ءىنى-قارىنداستارى دا ينتەر­ناتتا تۇردى. سولارعا قامقورلىق جاساپ, شىج-بىج بوپ جۇرەتىنى كوز الدىمدا قالىپتى. سونان كەيىن... قىسقى كەش. ينتەرناتتىڭ قارا­ك­ولەڭكە بولمەسى. ورتاداعى ۇلكەن ورىس پەشىندە سىتىر-سىتىر جانعان قىزىل قاراعاي. پەشتىڭ ەسىك-تەسىگى­نەن جىلت-جىلت ەتكەن وت ساۋلەسىنە قاراپ وتىرىپ اقىرىن اڭگىمە شەر­تە­تىنبىز. بالالىق ارمان, بالالىق قيالىمىز دا شەكتەۋلى-ءتىن, التاي­دى اسىپ كەتۋگە دارمەنسىز ەدى. ول كىپ-كىشكەنتاي بولسا دا ادەبي, كور­كەم تىلدە سويلەۋگە اۋەس بولاتىن. پروزالىق شىعارمالاردان كەسەك-كەسەك ۇزىندىلەردى, جىر-داستان­داردىڭ ۇزاق بولىمدەرىن جاتقا سوعاتىن. جازۋشى بولام, وندا دا مىقتىسى بولام دەيتىن. كۇلەتىنبىز. مازاق ەتەتىنبىز. ءبىز, بالالار, مىناداي قوڭىرسالقىن بولمەدە جاۋراپ وتىرعان, ىلعي ءبىر اشوزەك­تەر توبىرىنان, ءارى التايدىڭ قايداعى ءبىر قۋىسىندا تۋعانداردان جازۋشى شىعادى دەگەنگە استە سەنبەيتىنبىز. جازۋشىلار الماتىدا تۋسا كەرەك ەدى. 1965 جىلدىڭ 8 ناۋرىزى. بۇل مەرەكە ناعىز ديداحمەتتىڭ مەرەكەسى بولدى. دۇيكەش (ونى سولاي اتاي­تىن­بىز) كىسى تانىماي كەتتى. جۋىل­عان شىتىراداي اق كويلەگىن كيىپ اپ شاپقىلاعاندا, قولدى-اياققا تۇر­ماي­دى. مارە-سارە. قولىندا اۋدان­دىق “ەڭبەك تۋى” گازەتى. بار ابىروي سونىڭ انەۋ ءبىر ءتورتىنشى بەتىندەگى جەتىم بۇرىشىندا. وندا ديداحمەتتىڭ “شىرقال ءان” دەگەن ءتورت شۋماق ولەڭى باسىلعان. ولەڭ­نىڭ سوڭىنا “ديداحمەت ءاشىمحانوۆ, شىڭعىستاي ورتا مەكتەبىنىڭ 8-سىنىپ وقۋشىسى” دەپ جازىلعان. دۇيكەشكە قىزعانىشپەن قارايمىز. كەيبىر بالالار ادەيى ونىڭ نامى­سىنا شوق تاستاپ: – مۇمكىن بىرەۋگە جازعىزىپ العان شىعارسىڭ؟ – دەيدى. اناۋ شىج-بىج. مىنە, ءدال وسى ءبىر تۇتام ولەڭ بۇگىنگى كەمەل جازۋشى ديداحمەتتىڭ ەڭ العاشقى شىعارماشىلىق قۋانىشى, تاسقا باسىلعان تۇڭعىش ەڭبەگى ەدى. ودان بەرى دە سانانى ساعىز­داي يلەگەن سانداعان جىلدار, جىلدارعا بەرگىسىز كۇركىرەگەن كۇن­دەر ءوتتى: مەكتەپ بىتتىك, وت باستىق, سۋ كەشتىك, تۇياعىمىز كەتىلدى. سيرەك كەزدەسە باستادىق. ونىڭ قازمۋ-دىڭ جۋرفاگىندا وقيتىنىن ەستيتىنمىن. 1976 جىلى اياق استىنان جولى­عىپ قالدىق. دومالانعان كوك اۆتو­بۋس ءبىزدى كەشقۇرىم اۋدان ورتالىعى كاتونعا اكەلە جاتقان. دۇيكەش دەنساۋلىعىنا بايلانىستى ءبىر جىل دەمالىس الىپ, وبلىستىق “كوممۋ­نيزم تۋى” گازەتىندە قىزمەت ىستەپ جۇرگەنىن ايتتى. ول كەزەڭ جۋرنا­ليس­­تەر­دىڭ قۇداي دا ەمەس, ودان بىلاي دا ەمەس كەزى. مەن دە وسال ەمەسپىن, ادەبيەتىڭدى شەمىشكەشە شاعام, پروزا مەن پوەزيانى جىلىك­تەپ تالداعانىڭ نە, ىشەك قارنىن اقتارام, كوركەم ادەبيەتتىڭ حيرۋرگى­مىن دەپ اۋىزدىعىمدى قارش-قارش شايناپ, جەر تارپىپ جۇرگەن شاعىم. اماندىق-ساۋلىعىمىز شولاق بولدى دا, بىردەن قازىرگى قازاق ادەبيەتىنە اۋىز سالدىق. قازاقستاندا ەكەۋمىز­دەن اسقان سىن كلاسسيگى جوق سىندى. شارپىسىپ قالدىق. داۋ باستالدى. ونىڭ ءبىسمىللاسى ءوزىمىزدىڭ جەرلەس اعا­مىزدىڭ سوڭعى شىققان ءبىر جيناعى توڭىرەگىن شيىرلاۋدان باس­تاۋ الدى. ەكەۋمىز دە كوكتىڭ شىل­بىرىن ءجى­بەر­دىك: مەن ماقتادىم, ول داتتادى. قىزىلشەكە بولدىق. قۋىق­تاي اۆتو­بۋستا وتىرعان جولاۋ­شىلار العا­شىندا ەكەۋمىزدىڭ داۋىمىزدى قىزىق­تاعانداي بوپ ەدى, اقىرى قولدارىن ءبىر-ءبىر سەرمەدى دە قويدى. ءتۇن. كاتونعا كەپ اۆتوبۋستان ءتۇسىپ جاتىرمىز. “ساۋ بولدى” دا تەرىس قاراپ تۇرىپ ايتىستىق. حوش, 1983 جىلدىڭ جازى. تۇپكىردەگى ارشاتى اۋىلى. مەن سونداعى مەكتەپتە ديرەكتورمىن. ءتۇس اۋا ەسىك الدىنا ەكى اياقتى موتو­تسيكل كەپ توقتاي قالسىن. ۇستەر­ىنە سۋلىق كيىپ العان ەكى جىگىت قاعىنىپ-سىلكىنىپ ءتۇسىپ جاتىر. ءوي, مىناۋ دۇيكەش قوي! مارە-سارەمىز! ءتور التايداعى تاعىلار مەكەنى, مىناۋ يتارقاسى قيانداعى ارشا­تىعا نە جەتەلەدى ەكەن ونى؟ – الاعا, اناۋ جىلى الگى جازۋ­شى اعامىز تۋرالى مەنىڭ ايتقان­دارىم تىم ۇشقارىلىق ەكەن. سەنى­كى شىندىققا كەلەتىن سياقتى. تەك وسىنى عانا ايتىپ, الدىڭدا ارىلا­يىن دەپ كەلدىم, – دەپ تۇر ول. قاتتى رازى بولدىم. ماسەلە كىمنىڭ ايتقانى اق, كىمدىكى قارا ەكەن­دىگىندە دە ەمەس. جالپى, شىن­دىق دەگەننىڭ ءوزى شارتتى ۇعىم عوي. ونىڭ وسىناۋ از جىلدار ىشىندە ۇلاعاتتى ازامات, قاجەت كەزىندە شالقايىپ, كەرەك كەزىندە ەڭكەيە بىلەتىن جىگىت اعاسى بوپ قالعانى ءسۇيسىندىردى مەنى. ايتپەسە, ايتتىم, ءبىتتى دەپ ءوزىن وركەۋدەمىن دەپ جار­نامالايتىن كوركەۋدەلەر ارا­مىز­دا قاپتاپ ءجۇر ەمەس پە. ونان كەيىن... وسى ءبىز – پەندەلەر قىزىقپىز ءوزى. جايباراقات, مامىرجاي, بەيبىت كۇندەردە: “مەن ءوزى شىندىقتى جاق­سى كورەمىن. سىرتتان پىش-پىشتاماي, كەمشىلىكتى بەتكە ايت­­قان­دى ۇناتامىن” – دەپ كولگىرسي­مىز. ال, ەگەر كەمىستىگىمىزدى كوزىمىزدى باقىرايتىپ قويىپ الدىمىزعا قوس جاۋىرىنىمەن سالسا بار عوي, جاتىپ كەپ موڭكيمىز. “نەمەنە, ءوزىڭ قارق بوپ تۇرسىڭ با؟ سەن كىم ەدىڭ سونشا؟..” جو-جوق, ءبىز قانى سورعالاعان ناعىز شىندىقتان ولەردەي قورقامىز. ونىڭ ۇستىنە ول شىندىق سەنىڭ بويىڭداعى وزىڭە بەلگىلى پەندەلىك كەمشىلىكتەرىڭدى جىپكە ءتىزىپ جاتسا. قولىندا ولەمىز. ال ديداحمەت ونداي ەمەس. قىزىق, ول دا پەندە. پەندە بولعان­­دا ءوزى جاقسى بىلەتىن تاقىرىپ توڭىرەگىندە پىكىرتالاس باستالسا باس جارىسىپ, كەڭسىرىك بۇزىسۋعا دەيىن بارۋى مۇمكىن. مۇمكىن ەمەس, ول سويتەدى. الايدا, ءوزىنىڭ مىنەز-قۇل­قىنداعى شالكەم-شالىس قاسيەت­تەرىن ءيى قانعان دالەلدەرمەن الدىنا تارتساڭ, ودان كەڭقولتىق ادام جوق. جايىلىپ جاستىق, ءيىلىپ توسەك. مەنىڭشە, ءوزىڭ تۋرالى شىندىقتى مويىنداي ءبىلۋ ۇلكەن ەرلىك. سول بار دۇيكەشتە. ال, ونىڭ شىعارماشىلىعى... قىزىق, مەن ونىمەن اڭگىمەلەسە, سىرلاسا ءجۇرىپ, ونى تولعاندىراتىن توعىز اي, توعىز كۇندىك ويلارىنا قۇلاق سالا ءجۇرىپ مىناداي توقەتەر پىكىرگە توقتاعام: ديداحمەت اتام-اسام دەسەڭ دە شىندىقتىڭ شەكارا­سىنان اسپايتىن, وتىرىككە باسپاي­تىن جازۋشى; ول ءوزى بىلەتىن وقيعا­سىن نە ساناسىن ساعىزداي يلەگەن سيۋجەتىن وقىرمانعا مەزى ەتەر قۇر­عاق بايانداۋمەن تارتا سالاتىندار توبىنان ەمەس, ايتار ويىن, شەرتەر وقيعاسىن الدىمەن ءوزىنىڭ سانا قازا­نىندا ۋىلجىتا ءپىسىرىپ, قالىپ­قا سالىپ ءيىن قاندىرىپ, ون ولشەپ, ءبىر تۋرايتىن قالامگەر; ءاشىمحان­ ۇلى كەسەك-كەسەك ويلاردى قاراپا­يىم دا كوركەم تىلمەن كەستە­لەر فيلوسوف – “تىگىنشى”; ديداح­مەت – ەلىنىڭ بۇگىنى مەن ەرتەڭى جايلى ويلارىمەن ۇنەمى يتجىعىس ءتۇسىپ جۇرەتىن, ميىنا تىنىشتىق تاپتىر­مايتىن جانكەشتى جۋرنا­ليست. “بۇل قالاي؟” دەيتىن شىعارسىز. كوركەم ادەبيەت دەگەن كيەلى بو­س­اعا­دان وتكەن عاسىردىڭ 70-جىل­دارى يمەنە اتتاعان ديداحمەت شۋ دەگەننەن-اق “سوتسياليستىك رەاليزم” اتتى تاسقاپشىق ادىسكە بوي بۇرما­عان, تەك ءوز جۇرەگىنەن جارىپ شىق­قان, ب ۇلىقسىعان بۇلا ويلارىن وقىرمانعا تازا تاباقپەن تارتۋعا تىرىسىپ جۇرگەن قالامگەر. بۇل تەك ديداحمەتكە عانا ءتان قاسيەت دەسەك, اسىلىق بولار, جالپى ءتور التاي­دان شىققان, سونىڭ كۇنماڭ­داي مۇزارت­تارىنان شىعارماشىلىق باستاۋ العاندار ءون-بويى تازا, سۇيەگى اسىل, ءبىر ءجىبى “جىبەك” تۋىن­دىلار بەرىپ جۇرگەنى وتىرىك ەمەس. مۇمكىن, بۇل شىر ەتىپ ءپاني ەسىگىن اشقان ساتتە التاي-انادان سىيعا العان, كەيىن نە باقىتى, نە سورىنا اينالار قاسيەتى بولار. ءبال­كىم, اتا­مەكەنىنەن تابان اۋدار­ماي كەلە جات­قان ارۋانا انالار مەن اقباتالى اتالاردىڭ قانىندا بار تەكتىلىك تۇيىرشىگىنىڭ ۇرپاققا ۇلاسۋى ما, ءاي­­تەۋىر شاپ-شاعىن اڭگى­­مە­سى­نىڭ ءوزى­نەن ورلىك رۋحى اتتان­داپ, تۋعان جەرىنىڭ بال قۇراعىنىڭ كەرىمسال ءيىسى تاناۋ جارا اڭقىپ تۇرارى اقيقات. سەنبەيسىز, ءا؟ وندا تىڭداڭىز. مىنە, ءسىز جازۋشىنىڭ “جەر اڭساعان سارىاتان” جيناعىن پاراقتاپ وتىرسىز دەلىك. “اۋىلدا ايدارىنان جەل ەسكەن بالا ەدى, قالاعا كەلىپ ءبىر-اق كۇندە قور بولدى عوي, سورلادى عوي ءسانتاي سورماڭداي بولىپ... تاڭەرتەڭنەن بەرى تابانىنان تاۋسىلىپ ءجۇرىپ تابا الماعان ءۇيىن ەندى ەكى كەشتىڭ اراسىندا تابا قويار دەيمىسىڭ. قارا تۇندە قاي ەسىكتى قاعىپ تۇرادى؟ ەسىگىن قاققانمەن ەشكىم بۇنى ەسىركەي قويماسى بەلگىلى. ءتۇسىندىرىپ ايتۋعا نە ءتىلى جوق, نە ء“تىلىن” تۇسىنەتىن ءتىرى پەندە جوق. جاۋتاڭ قاعىپ, كىمگە جولىقسا دا ەستيتىنى – “چە؟ چە؟... گوۆوري پو-رۋسسكي...”. بۇنىڭ “پو-رۋسسكيى” – “تام, تام... دوم نەت...” بىرەۋلەر يىعىن قيقاڭ ەتكىزىپ جۇرە بەرەدى. ەندى ءبىرى ماڭايىنا باجايلاپ قاراپ الادى دا, بۇل شىركىننىڭ ءتىلىن سەن تۇسىنەتىن شىعارسىڭ دەگەندەي “قاراكوزدەردىڭ” بىرىنە ءجون سىلتەي سالادى. ءسانتايدىڭ ودان دا ەستيتىنى – چە؟ چە؟... گوۆوري پو-رۋسسكومۋ...”. ءاي, قور بولدى عوي, سورلادى عوي ءسانتاي سورماڭداي بولىپ...” ءوز وتانىندا نە ءجون سۇراۋعا, نە كوڭىلدەگىسىن ايتۋعا جارامسىز بەيشارا قازاق ءتىلىنىڭ قالاداعى جايى, ادام­گەرشىلىك, ىزگىلىك دەگەندەر ادىرەم قالىپ, بەزبۇي­رەكتىك, قاتىگەزدىك بەلەڭ العان قوعامنىڭ قانى سورعا­لاعان شىن­دىعىن اسپاي-ساسپاي, جاس بالانىڭ ويلاۋ دەڭگەيىمەن جەرىنە جەتكىزە بايانداپ بەرەر اقيقات تۋرالى جىرعا قۇمارتساڭىز, وسى جيناقتاعى “تاسقالا” اتتى اڭگىمەنى وقىڭىز. ءبىزدىڭ بۇگىنگى كۇنى ء“تىلىم قايدا, رۋحىم قايدا, يماندىلىعىم قاي­دا؟” دەپ بەتىمىزدى تىرناپ, شاشى­مىزدى ج ۇلىپ ىزدەپ جۇرگەن جوعى­مىز تۋرالى ديداحمەت وسىدان جيىرما جىل بۇرىن قازان بۇزار تەنتەكتىكتەن ادا شاعىن اڭگىمەسى­مەن ادىپتەپ, ەستى باس, تىڭدار قۇلاق بولسا قۇيىپ-اق بەرگەن. قانداي بولماسىن شارۋانى قولى مەن ارى تازا ادام ىستەگەنگە نە جەتسىن! كەيبىرەۋلەر ادالدىق, ەل مەن جەرگە دەگەن پارىز توڭىرەگىندە جەر تەپكىلەپ, ۇران تاستاپ, ال ءومىر­دە باتپاققا بەلشەسىنەن باتىپ جۇرە­تىنى وتىرىك ەمەس. ال, ديداح­مەت­تىڭ بولمىسى وعان مۇلدەم قوسىل­مايدى, ول ءوز جۇرەگىنىڭ سوعىسىن قاعازعا ءتۇسىرىپ, وقىرمانعا دا تازا كوڭىلمەن تارتۋعا تىرىسادى. كەڭەستىك داۋىردەگى بىلىق پەن شىلىققا تولى “جوعارىداعىلار­دىڭ” ءىس-قيمىلىن, جىمسىما ارەكەتىن, بەت بەينەسىن تابۋ قيىن ەمەس, ول ءۇشىن “تون” اڭگىمەسىن وقىڭىز. انا بولۋ باقىتى, ۇرپاق الدىنداعى بورىش, يماندىلىق يىرىمدەرى جونىندە جىر ەستىگىڭىز كەلسە “مەدال” اڭگىمەسىنە ءۇڭىلىڭىز. تۋ بار جەردە – ءولىم حاق. بىراق قالاي ءولۋ, قاي جەردە ءولۋ, مىنە, ماسەلە وسىندا. ال, قاي جەردە سۇيەگىڭ قالۋ كەرەكتىگىنە قازاقتان باسقا جۇرت اسا كوپ باس اۋىرپايتىن سىڭايلى. يت ارقاسى قياننان سۇيەگىن تۋعان جەر توپىراعىنا ءسۇي­­رەيتىن حالىقتىڭ تابيعاتىن ءتۇسىنۋ وتە قيىن. ۇلتىمىزدىڭ بۇل ادەتىن­دە دە وزىندىك فيلوسوفيا, وزىندىك زاڭدىلىق بار شىعار, كىم ءبىلسىن؟! مىنە, وسى ۇلكەن ماسەلەنى قاۋزاعان شىعارماعا كوڭىلىڭىز كەتسە, “جەر اڭساعان سارىاتان” اتتى پوۆەستكە دەن قويىڭىز. بۇل قارا سوزبەن جازىلعان, استارى كۇمىسپەن قاقتالعان جىر. بۇل وزەگىڭدى قورعاسىن قۇيعانداي ورتەر الاپات وكىنىش جىرى, بۇل تۋعان جەرگە دەگەن ادامي ساعىنىش جىرى, بۇل ات جالىن تارتىپ مىنە, قيىرعا كوز تىگىپ, التايىنان ۇشىپ كەتكەن, بۇگىنگى كۇنى اھ ۇرىپ, ساعىنىشتىڭ سال قىلاتىن تاۋقىمەتىن تارتىپ جۇرگەن اۆتوردىڭ – ديداحمەتتىڭ كىندىك قانى تامعان جەرگە دەگەن كۇركىرەگەن سەزىمدەرىنىڭ جارىققا شىققان كورىنىسى. “... ۇشى-قيىرسىز سارى دالا. سارى دالانىڭ ءبىر ۇشىندا سارى بەل... تابانىن تاسقا ءتىلدىرىپ, جانا­رىن جاسقا جۋدىرىپ, ماڭدا­يىن كۇن كۇڭسىتىپ, تاڭدايىن ءشول قاڭ­سىتىپ, سار جەلىپ كەلەدى سارىاتان. تاۋسىلمايدى سارى دالا, جەتكىز­بەي­دى سارى بەل. سارى بەلدىڭ ار جاعى – بوتا كۇنگى مەكەنى. بوتا كۇنگى مە­كە­نىن بوزداپ ىزدەپ كەلەدى, جۇرەك­تەگى بار شەرىن قوزعاپ ىزدەپ كەلەدى...” جىر وسىلاي اياقتالادى. اتامە­كەنگە ورالار جولدىڭ اۋىرى-اي دەسەڭىزشى! شىنىندا, تۋعان جەر توپىرا­عىندا قالعان تەكتىلەردىڭ زيراتى­نىڭ جوعى راس تا شىعار. ول سوتسياليستىك رەاليزم ءادىسىنىڭ قىلىشىنان قان سورعالاپ تۇرعان شاقتا, مىنە, وسىلاي, “جاۋىن-شا­شىن­نىڭ” اراسىمەن وتە شىققان. كەڭەستىك يدەولوگيانىڭ “سەن تۇر, مەن اتايىن” كەزەڭىندە جات جۇرت, جات مەكەننەن جانساۋعا سۇراپ بو­شا­لاپ كەتكەن بوزداقتارىمىزدىڭ قاسىرەت-رەكۆيەمى دەگەن تاسقا وسى­لاي باسىلسا كەرەك ەدى. وسىلاي اي­تىل­سا كەرەك ەدى. بۇل دەگەن شەبەر­لىك, بۇل پرينتسيپشىلدىك, بۇل كيەلى ونەرگە دەگەن ديداحمەتتىڭ تازالىعى. قاي جەردە قىزمەت ىستەمەسىن, ونىڭ ابىرويى اسقاقتاپ جۇرگەنى مەن ءۇشىن قۋانىش. ون ەكى جىل شەرحان مۇرتازا, ورالحان بوكەي اعالارىمەن “قازاق ادەبيەتى” گازەتىنىڭ وتىن كوسەپ, ك ۇلىن شىعار­دى. قازاقتىڭ كوركەم ادەبيەتىندە سوڭعى 30-40 جىلدا بەلگىلى ءبىر جاڭا ءۇردىس قالىپتاسسا, وندا ديداحمەتتىڭ دە قولتاڭباسى بار. ەكى جۇزدەن استام پۋبليتسيس­تيكالىق ەڭبەكتەرى­نىڭ ءوزى ءبىر توبە. ال اڭگىمەلەرى... ۇلكەن-ۇلكەن ساعىز-رومانداردىڭ جۇگىن ارقالاپ تۇرعانى – قانى سورعالاعان شىندىق. سەنبەيسىز بە؟ وندا ديداحمەت ءاشىمحان ۇلىنىڭ شىعارماشى­لىعىن قايتارا پاراقتاپ شىعىڭىز. الىبەك قاڭتارباەۆ, جۋرناليست.