ۇلتتىق قۇرىلتايدا پرەزيدەنت ەكونوميكانىڭ بارلىق سالاسىندا وزگەرىس بولىپ جاتقانى تۋرالى ايتتى. ونىڭ زاڭدى شارتتارىنىڭ ءبىر جاعى الەمدەگى جاڭا ەكونوميكالىق تەندەنتسيالار مەن ساۋدا-ساتتىق جول توراپتارىنىڭ وزگەرۋى بولسا, ەكىنشى جاعى وسىنىڭ اسەرىنەن ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق ايماقتا ساياسي تۇرعىدا قازاقستاندى كورشىلەس جانە ىرگەلەس ەلدەر ءۇشىن تۇراقتى ساۋدا تورابى رەتىندە قاراستىرۋىن ەسكەرگەنىمىز ءجون.
اسىرەسە بۇنىڭ جارقىن مىسالى رەتىندە ەلىمىزدىڭ باستى ەكونوميكالىق سەرىكتەستەرى رەسەي, قىتاي, ورتالىق ازيا ەلدەرى قاتارىنا ازەربايجان, تۇركيا, ەۋروپا ەلدەرى, اقش پەن اراب تۇبەگىندەگى ءباا سەكىلدى ەلدەردىڭ قىزىعۋشىلىعىنىڭ ارتقانىن ايتساق بولادى. وسىنداي اۋمالى-توكپەلى كەزەڭدە دامىعان مەملەكەت بولۋعا ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەردى ماقسات ەتىپ, سوعان جەتۋگە كاسىپكەرلەردى شاقىرۋ تولىققاندى وزگەرىس ءۇشىن جەتكىلىكسىز ەكەنى انىق. سايكەسىنشە, ەلىمىزگە ەكونوميكاداعى قۇرىلىمدىق وزگەرىستەر مەن كەشەندى ينفراقۇرىلىمدىق شەشىمدەر قاجەت.
وسىنداي وزگەرىستەردىڭ ءبىرىنشى باعىتىن پرەزيدەنت كرەاتيۆتى ەكونوميكانى دامىتۋعا جاعداي جاساۋ دەپ اتاپ ءوتتى. قازىرگى جاستار ءۇشىن وزەكتى ەكونوميكا سەكتورى ازاماتتاردىڭ شىعارماشىلىق الەۋەتى, يدەياسى جانە ينتەللەكتۋالدىق مەنشىگىنىڭ كۇش-قۋاتىنا نەگىزدەلگەن. ەرتەدەن ونەرىمەن تانىمال قازاق حالقىنا بۇل اۋقىمدى سەكتور ۇلكەن مۇمكىندىك بەرەدى. ول ءوز ىشىندە ونەر, ديزاين, ارحيتەكتۋرا, تسيفرلىق تەحنولوگيا, مەديا, ويىن-ساۋىق سەكىلدى باعىتتاردان قۇرالىپ, وتاندىق ەمەس جاھاندىق نارىققا ءوز تۋىندىلارىن ۇسىنادى. قازىردىڭ وزىندە ەلىمىزدىڭ تالانتتارى كورشىلەس تمد ەلدەرى مەن تۇركىتىلدەس ەلدەرگە تارتىمدى كونتەنت ۇسىنىپ جاتىر. بۇل سالانى دامىتقان ەلدىڭ ۇلگىسى رەتىندە وڭتۇستىك كورەيانى ايتۋعا بولادى. وڭتۇستىك كورەيا ەڭ ءبىرىنشى رەتتە الەمدىك نارىققا مادەني قىزمەتتەر مەن تاۋارلاردى ۇسىنادى. بۇل – تانىمال تەلەحيكايالار, فيلمدەر, اندەر. سول تانىلعان تاۋارلاردىڭ ءىزىن جالعاپ ءار الۋان نارىققا كورەي كوسمەتيكاسى, باسقا دا ونىمدەرى تارادى. بالكىم, سول مادەني اسەردىڭ ناتيجەسى بولار, قازىر ەلىمىزدە كورەي ونىمدەرىنە دەگەن سۇرانىس جوعارى. سونىمەن قاتار كرەاتيۆتى ەكونوميكا وكىلدەرىنىڭ تۋىندىلارى ەلىمىزدىڭ تۋريستىك تارتىمدىلىعىن ارتتىرا الار ەدى. سەبەبى وتاندىق الاڭدا تۇسىرىلگەن فيلمدەردى كورگەن شەتەلدىكتەردىڭ وسى ءبىر ايماقتارعا بارۋعا, ساياحاتتاۋعا ىقىلاسى ارتادى. ناتيجەسىندە, بۇل تەك ساۋدا-ساتتىق قانا ەمەس, جەرگىلىكتى ءتۋريزمنىڭ, مەيرامحانا بيزنەسىنىڭ دامۋ الەۋەتىن اشادى. بۇل تاجىريبە كورەيادا قازىرگى ۋاقىتتا بار, ال ەلىمىزدى ەندى كۇتىپ تۇر دەپ ايتساق بولادى. سونداي-اق كرەاتيۆتى ەكونوميكانىڭ ادام كاپيتالىنىڭ ارتۋى مەن مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ قولدانىس اياسىنىڭ كەڭەيۋىنە ىقپال ەتەتىنىن ەسكەرۋ كەرەك. قازاقشا تۋىندىلاردى ءتۇسىنۋ, قازاق مادەنيەتىنە قىزىعۋشىلىقتىڭ اسەرىنەن ءتىلدى دە ۇيرەنۋشى ادامدار پايدا بولاتىنى انىق. بۇل ءتىلىمىزدى دامىتۋعا شەتەلدەردە مىندەتتى تۇردە جوعارى ساياسي ەليتانىڭ كەلىسىمىمەن اشىلىپ جاتقان كۋرستاردان تىس جەكە كاسىپ رەتىندە ءتىل ۇيرەتۋدى قولعا العان كۋرستاردىڭ پايدا بولۋىنا جول اشادى. وسىلايشا, پرەزيدەنتتىڭ كرەاتيۆتى ەكونوميكاعا زەيىن قويۋىن ماڭىزدى قادام دەپ اتاساق بولادى.
مۋلتيپليكاتيۆتى اسەر بەرەتىن قۇرىلىمدىق جوبالار دا ەكونوميكانىڭ ىلگەرىلەۋىنە سەپتىگىن تيگىزەدى. ويتكەنى ولار تەك ەكونوميكالىق پايدا ەمەس, الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى رەتتەۋ تۇرعىسىنان دا وزەكتى. ادەپكىسى – 55 جاڭا جىلۋ ورتالىعىنىڭ سالىنۋى. تۋرا وسىلاي 6,5 مىڭ شاقىرىمدىق ينجەنەرلىك جۇيەنى جاڭعىرتۋعا, توزىعى جەتىپ, ەسكىرگەن ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىمنىڭ قالىپتى جۇمىس ىستەۋىنە نەگىز بولا الادى. سونىمەن قاتار 1 700 شاقىرىمعا كوگىلدىر وتىنعا قولجەتىمدىلىكتتىڭ ارتۋى, 300 مىڭ تۇرعىننىڭ كومىرگە تاۋەلدىلىكتەن قۇتىلۋى, وسى جاڭارتۋ مەن جوندەۋ جۇمىستارى وتەتىن ايماق تۇرعىندارىنىڭ ءۇي-جايدى رەتكە كەلتىرۋ ماسەلەسىن جەڭىلدەتىپ, وزگە ەكونوميكالىق بەلسەندى قىزمەتكە ارالاسۋعا, كاسىپكەرلىكپەن اينالىسۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. وسى جۇمىستارعا جەرگىلىكتى حالىق پەن وتاندىق كاسىپكەرلەر قاتىسۋعا ءتيىس, تيىسىنشە بۇل ءۇردىس اتالعان ايماقتارداعى جۇمىسسىزدىق دەڭگەيىن ازايتىپ, كاسىپكەرلەردى جاڭا تابىس كوزىنە جەتكىزەدى. وسى جوبالار ءساتتى ىسكە اسقان جاعدايدا شالعاي ايماقتاعى كاسىپكەرلەر ونىمدەرى مەن شيكىزاتىن جاڭا نارىققا شىعارۋ ءۇشىن لوگيستيكالىق تيىمدىلىككە يە بولادى. قازىر الىس اۋداندارداعى اۋىل شارۋاشىلىعى, وسىمدىك شارۋاشىلىعى جانە وزگە شاعىن ونەركاسىپ وكىلدەرى ونىمدەرىن حالىق سانى كوپ شوعىرلانعان ورتالىقتارعا جەتكىزە الماي وتىر. تيىسىنشە, كوممۋنالدىق ينفراقۇرىلىم مەن لوگيستيكا شىعىن ەسەبىنەن ونىمدەرىنىڭ قۇنى جوعارى بولىپ كەتەدى. ال جوندەۋ جۇمىستارى تىعىرىققا تىرەلگەن كاسىپكەرلەردى ءوز ايماعىندا عانا ساۋدا جاسايتىن تۇيىق شەڭبەردەن الىپ شىعادى.
ينفراقۇرىلىم جەتىلۋىنىڭ ەكونوميكالىق بەلسەندىلىككە قالايشا وڭ اسەر ەتەتىنىن الاكول جانە كولساي دەمالىس ورىندارىنىڭ مىسالىنان-اق كورۋگە بولادى. بۇل نىساندارداعى ءتيىمدى ينفراقۇرىلىمدىق شەشىمدەر دەمالىس ورىندارىنا كورشىلەس جاتقان اۋىل تۇرعىندارىنىڭ دا ساۋدا-ساتتىقپەن اينالىسىپ, قىزمەت كورسەتۋىنە جول اشتى. مەملەكەت باسشىسى ءوز سوزىندە اتاپ وتكەن قىتايمەن سەرىكتەستىك ارقىلى ينفراقۇرىلىمدى جاڭارتۋ, ازەربايجانمەن كاسپي تەڭىزى ارقىلى ساۋدا-ساتتىق جۇرگىزۋ ەلدىڭ ترانزيتتىك مۇمكىندىگىن بارىنشا پايدالانۋعا اسەر ەتە الادى. مۇنى ءبىز بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە ەكونوميكاعا مۋلتيپليكاتيۆتى اسەر بەرۋگە ەڭ ىقتيمال ستسەناري دەپ قاراستىرا الامىز.
سونداي-اق پرەزيدەنت «ۇلتتىق بۋرجۋازيانىڭ» وزەكتىلىگىن اتادى. بۇل – وسى ۋاقىتقا دەيىن ەل ەكونوميكاسىندا كوتەرىلمەگەن تىڭ يدەيانىڭ ءبىرى. تەك حح عاسىر باسىنداعى الاش قايراتكەرلەرىنىڭ ەكونوميكالىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتكەن جەرگىلىكتى كاسىپكەرلەر ەليتاسى ۇلتتىق بۋرجۋازيا دەپ اتالعان ەدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ سوزىندە جەرگىلىكتى تۇرعىندار ىشىنەن ۇتقىر, جاسامپاز, وتاندىق ءونىم مەن قىزمەت ءوندىرىپ, جەكە باسىنىڭ مۇددەسىن عانا ەمەس, مەملەكەتشىلدىك يدەيانى تۋ ەتەتىن كاسىپكەرلەر اتالادى. ياعني ءسوز باسىندا ايتىلعان ەكونوميكالىق وزگەرىس سالاداعى نىسانداردى جاڭارتۋ, جوندەۋ, وزگەرتۋدى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ەل ىشىندە ەكونوميكالىق داعدارىسقا توتەپ بەرە الاتىن جاڭا بۋىننىڭ قالىپتاسۋىنا دەن قويۋدى اتاساق بولادى.
قۋانىشبەك دۇيسەنوۆ,
اlmaU ۋنيۆەرسيتەتى, جوعارى مەنەدجمەنت مەكتەبىنىڭ وقىتۋشىسى