قويان جىلىنىڭ كوكتەمى اباي وبلىسىنا دا وڭاي ءتيىپ تۇرعان جوق. حالىقتىڭ مالى سۋعا كەتپەسە دە, سالى سۋعا كەتىپ, الداعى كۇندەرىنە الاڭداۋمەن تاڭ اتىرىپ, كۇن باتىرىپ ءجۇر. بۇلاي ايتۋعا نەگىز دە بار. وبلىستىڭ بىرقاتار اۋدانى تاسقىن سۋدان زارداپ شەگىپ جاتىر. ەرىگەن قار سۋى اياگوز, اقسۋات, جارما, بەسقاراعاي مەن بورودۋليحا اۋداندارىنداعى اعايىندى ابىگەرگە سالدى.
سۋعا كەتكەن ادامدار ءالى تابىلمادى
باسپاناسىنا, اۋلاسى مەن قورا-قوپسىسىنا سۋ كىرگەن جۇرت جەرگىلىكتى بيلىكتەن, جاۋاپتى مەكەمەلەردەن كومەك سۇراپ, جانايقايىن الەۋمەتتىك جەلىلەر ارقىلى دا جەتكىزىپ جاتىر. ارىنى قاتتى سۋ كۇرە جولداردى دا شايىپ, كوپىرلەرگە زاقىم كەلتىردى. البەتتە, وسىنداي ساتتە بۇقارا بيلىكتەن باتىل شەشىم, شيراق قيمىل, جەدەل ارەكەت كۇتەدى عوي. جەرگىلىكتى بيلىك تە قارعىن سۋدىڭ الەگىمەن شاما-شارقىنشا كۇرەسىپ-اق جاتىر.
اباي وبلىسىنداعى قاربالاس اپتا بۇرىن باستالعان. الدىمەن اقسۋاتتاعى اۋداندىق جولدى قارعىن سۋ شايدى. سوسىن سەمەيدەن قاراۋىلعا شىعاتىن جولدىڭ ەرنەۋىنە جەتكەن قار سۋى اسىپ كەتتى. قالا ىرگەسىندەگى قاراكولگە قاراي جوڭكىلگەن سۋ 4 اۋلاعا كىرىپ ۇلگەرگەن. اباي وبلىسى تجد تەحنيكاسىن, موتوپومپاسىن اكەلىپ, قاۋىپتىڭ بەتىن قايتاردى. قاراكولمەن قاباتتاسا دالا سۋى جارما اۋدانى پودحوز كەنتىنىڭ 3 اۋلاسىنا كىرىپ, اۋداندىق توتەنشە جاعدايلار باسقارماسى جەدەل ءارى جيناقى جۇمىس ىستەدى. ال 27 ناۋرىزعا قاراعان ءتۇنى اياگوزدىك اعايىننان ۇيقى قاشتى. اياگوز وزەنى ارناسىنان اسىپتى. «اۋزى كۇيگەن ۇرلەپ ىشەدى» دەۋشى مە ەدى؟ كوپ كەشىكپەي وزەننىڭ جاعاسىن كوتەرۋ, نىعايتۋ جۇمىستارى باستالدى.
اياگوزدە ءۇش ادام سۋعا كەتىپ قالدى. ولار ءالى دە تابىلعان جوق. اباي وبلىسى اكىمدىگىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, 23 ناۋرىز كۇنى 1977 جىلى تۋعان ازامات اياگوز وزەنىنەن اتپەن وتكەندە سۋعا كەتكەن دەپ بولجانىپ وتىر. ازامات ءوزى جۇمىس ىستەيتىن شارۋا قوجالىعىنا بارماقشى بولىپتى. سونىمەن قاتار قۇتقارۋشىلار 26 ناۋرىزدان باستاپ 1957 جانە 1985 جىلى تۋعان تاعى ەكى ازاماتتى دا ىزدەستىرىپ جاتىر. ولار بورلى وزەنىنەن تراكتورمەن وتپەك بولعان ەكەن.
الەۋمەتتىك جەلىدە تاراعان ۆيدەودا وزەن ورتاسىنداعى تراكتور توبەسىندە تۇرعان ەكى ادامدى بايقاۋعا بولادى. قۇتقارۋشىلار كەلگەنشە جاقىندارى قاراپ وتىرماي, وزدەرى وزەننەن الىپ شىعۋعا تالپىنعان. اتقا ءمىنىپ كامەرا سۇيرەگەن ەر-ازامات تراكتور ماڭىنا جاقىنداعانىمەن, ءوزى اۋپىرىمدەپ جاعاعا ازەر شىعادى. مىنە, سودان بەرى ءۇش ادامدى ىزدەۋ جۇمىستارى ناتيجەسىز. ءتىپتى ىزدەۋ جۇمىستارىنا قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ تىكۇشاعى دا جۇمىلدىرىلعان.
بوزاي اۋلىنا اپاراتىن كوپىر دە اياگوز وزەنىنىڭ تاسۋىنا شىداس بەرمەدى. قارعىن سۋ كوپىردىڭ ءبىر جاعىن وپىرىپ اكەتتى. اۋىلمەن جول قاتىناسى جوق. قازىر بوزايداعى جۇرتقا ازىق-ت ۇلىكتى, كەرەك-جاراقتى قايىقپەن جەتكىزىپ جاتىر. بورودۋليحا, بەسقاراعاي, جارما اۋداندارىنىڭ ءبىراز اۋلىندا تىنىش ۇيقى جوق. جانتالاسقان جۇرت. بارلىق جەردە قاربالاس. قاپى قالماۋدىڭ قامى.
بەيسەنبى كۇنى قار سۋى جارما اۋدانىنداعى ۇشبيىك اۋلىندا 12 اۋلا مەن 9 ۇيگە كىرگەن. قۇتقارۋشىلار ونداعى تۇرعىنداردى قاۋىپسىز جەرگە كوشىرىپ, سۋدى تازارتتى. وبلىستاعى ەكى جولدى تاسقىن سۋ بۇزىپ ءوتتى. اقسۋات اۋدانىنداعى كىندىكتى اۋلىمەن بايلانىس ءۇزىلدى. «قازاۆتوجول» ماماندارى دا رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار جولدارداعى قاۋىپتى ۋچاسكەلەردە بەكىتۋ, سۋ ارنالارىن كەڭەيتۋ جۇمىستارىن تاۋلىك بويى ۇزدىكسىز جۇرگىزىپ جاتىر.
توتەنشە جاعداي قىزمەتىنىڭ ماماندارى وڭىردەگى 6 اۋداندا جاعداي قاۋىپتى ەكەنىن ايتىپ وتىر. قازىر وبلىستاعى اياگوز, اقسۋات اۋداندارىندا جەرگىلىكتى اۋقىمداعى توتەنشە جاعداي جاريالانعان.
«باستى نازاردا بىرنەشە اۋدان بار. بۇلار – اقسۋات, كوكپەكتى, جارما, اياگوز, بورودۋليحا جانە بەسقاراعاي. وسى اۋداندار باقىلاۋدا. بارلىق وزەننىڭ ماڭايىندا تاۋلىك بويىنا كەزەكشىلىك قۇرىلعان. بۇكىل كۇش-قۇرال جۇمىلدىرىلۋعا دايىن», دەيدى اباي وبلىسى تجد باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ازامات ورىمباەۆ.
اقسۋات اۋدانىنداعى بوعاس وزەنىندە دە سۋ دەڭگەيى كوتەرىلگەندىكتەن, ەكى ەلدى مەكەن تۇرعىندارى قاۋىپسىز جەرگە كوشىرىلگەن. كىندىكتى اۋلىنان اقسۋات اۋلىنا – 25 ادام, ونىڭ ىشىندە 5 بالا جەتكىزىلدى. جولىن سۋ شايىپ, قاتىناس ۇزىلگەن كىندىكتى تۇرعىندارىنا مي-8 تىكۇشاعىمەن ازىق-ت ۇلىك, ءدارى-دارمەك تاسىمالدانعان.
«تابيعي اپات قوي ەندى. بارىنەن بۇرىن حالقىمىز امان بولسىن. انالىق اتىمنان العىس ايتامىن بارىڭە. كومەكتەسىپ جاتىر. تىكۇشاق جىبەرىپ, ءبىزدى قاۋىپسىز جەرگە كوشىردى», دەيدى كىندىكتى اۋلىنىڭ تۋماسى داريا قوجاحمەتوۆا.
قارعىن سۋ ۋاڭ اۋلى ماڭىندا بوگەتتى دە بۇزعان. 25 تۇرعىن جانتىكەي اۋلىنداعى ورتا مەكتەپتىڭ عيماراتىنا ورنالاستىرىلدى. 400 باس مال اۋىلدىڭ شەتىنە شىعارىلدى. ال اياگوز اۋدانىندا وزەن سۋىنىڭ دەڭگەيى 365 سم-گە دەيىن كوتەرىلگەن. سوندىقتان اياگوز قالاسىنىڭ شەت جاعىنداعى 43 جەكە تۇرعىن ۇيدەن 172 ادام تۇندەلەتىپ مەكتەپ-ينتەرنات پەن جاسوسپىرىمدەر سپورت مەكتەبىنە ەۆاكۋاتسيالاندى. تاسقىننىڭ بەتىن قايتارۋ مەن حالىقتى كوشىرۋگە 140-قا تارتا ادام مەن 40-قا جۋىق تەحنيكا جۇمىلدىرىلعان.
كومەكتى تىكۇشاقپەن جەتكىزىپ جاتىر
اباي وبلىسىنىڭ اكىمى نۇرلان ۇرانحاەۆ جارما, اياگوز, بەسقاراعاي اۋداندارىنا بارىپ, جاعدايدى كوردى. كوشپەلى جيىن وتكىزىپ, ءتيىستى تاپسىرمالارىن جاۋاپتى مەكەمەلەرگە جۇكتەپتى.
كوكتەمگى سۋ تاسقىنى كوكپەكتىدەگى كوپتىڭ دە كوڭىلىن كۇپتى قىلىپ وتىر. اقسۋات جاقتان جىلجي اققان قار سۋى مۇندا دا جەتتى. بيعاش اۋلىنا اپاراتىن جولدان اسىپ كەتكەن قارعىن سۋ اۋىل كوشەلەرىنە جايىلعان. ايتەۋىر ۇيلەرگە سۋ كىرمەگەن. كوكپەكتى اۋدانى اكىمدىگى, اباي وبلىسى تجد جانە «قازسەلدەنقورعاۋ» مەكەمەسى كۇش بىرىكتىرىپ, الدىن الۋ ءىس-شارالارىن جۇرگىزگەن.
كوكپەكتى اۋدانى اكىمدىگىنىڭ مالىمەتىنە كوز جۇگىرتسەك, بيعاشتا اۋدانداعى №15 ءورت ءسوندىرۋ بولىمىنەن 10 ادام جانە 3 تەحنيكا, اۋداندىق اكىمدىكتەن 40 ادام جانە 4 تەحنيكا, «قازسەلدەنقورعاۋ» مەكەمەسىنەن 2 ادام جانە 1 تەحنيكا, № 68303 اسكەري بولىمىنەن 23 اسكەري قىزمەتكەر جۇمىس ىستەگەن.
بيعاشتىڭ 140-قا تارتا تۇرعىنى بار. اۋىلداعى نەگىزگى مەكتەپكە 100 ادامعا ەۆاكۋاتسيالىق پۋنكت تە دايىندالعان. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, سۋ دەڭگەيى تومەندەگەن. تاۋلىك بويىنا كەزەكشىلىك تە ۇيىمداستىرىلعان.
«اۋىلدىڭ جانىنان وتەتىن كىندىكتى وزەنىنىڭ تاسىماعانىنا 7-8 جىل بولدى. جاعاسىنا تال-تەرەك, قامىس ءوستى. ءوزىمىز اكەپ كۇل-قوقىس تا توكتىك. مىنە, وسىنىڭ ءبارى قارعىن سۋ كەلگەندە وزەننىڭ ارناسىنان اسۋىنا اكەلدى. تومەن جاقتاعى ءبىر ۇيگە سۋ كىردى, 4-5 قورا-جايعا كوشەنىڭ ەرىگەن قار سۋى جايىلدى. قاتتى قاۋىپ جوق. اۋىل ازاماتتارى ءبىر جاعدان باس, ءبىر جەڭنەن قول شىعارىپ بىرلىك كورسەتىپ جاتىر. اۋدان اكىمى دە كەلدى. جانىمىزدا ءجۇردى. اۋىلعا اكەلەتىن جولدان عانا قورقىپ وتىرمىز. سۋ شايىپ كەتسە قيىن بولادى. جولدىڭ سۋ باسقان جەرىنەن جەڭىل كولىك وتە المايدى. ءازىر اۋىر جۇك كولىگى عانا وتەدى», دەيدى بيعاشتىق جانات كوپەسوۆ اقساقالمەن تەلەفون ارقىلى تىلدەسكەندە.
كوكپەكتى وزەنىندە دە سۋ دەڭگەيى كوتەرىلگەن. وزەننىڭ كەيبىر تۇسىندا سۋ كولەمى 1,5 مەترگە دەيىن جوعارىلاعان. وسىنى ەسكەرگەن قۇتقارۋشىلار وزەن جاعاسىنا جاقىن تۇراتىن تۇرعىندارعا شۇعىل ارەكەتكە دايىن بولۋ كەرەك ەكەنىن ەسكەرتكەن. اۋدان ورتالىعى كوكپەكتىدەگى بەرەگوۆايا, جۇماباەۆ, ك.باكين جانە راەۆ سىندى بىرنەشە كوشەنى سۋ باسۋ قاۋپى جوعارى. ۇلكەنبوكەن جانە پرەوبراجەنكا اۋلىندا دا جاعداي ءماز ەمەس. ولار دا شۇعىل شەشىمگە دايىن وتىر.
اقسۋاتتا دا الاڭداعان اعايىن, جابىرقاعان جۇرت. بۇل جاقتا كومەكتى تىكۇشاقپەن جەتكىزۋدەن باسقا امال جوق. كىندىكتى, ۇشتوبە, قىزىلكەسىك اۋىلدارىنا ازىق-ت ۇلىك, ءدارى-دارمەكتى تىكۇشاقپەن جەتكىزدى. اباي وبلىسىنىڭ قۇتقارۋشىلارى قىستاقتان كىندىكتى اۋلىنا اتپەن شىعىپ, اداسىپ كەتكەن اتاسى مەن نەمەرەسىن مي-17 مو تىكۇشاعىنىڭ كومەگىمەن ءبىر تاۋلىكتەن سوڭ ءدىن امان تاپتى.
نەگىزى, اباي وبلىسىندا دا احۋال ايتارلىقتاي جاقسى ەمەس. اياگوز, اقسۋات, بەسقاراعاي, بورودۋليحا, جاڭاسەمەي, جارما مەن كوكپەكتى اۋداندارىندا قارعىن سۋدان قاۋىپ ءالى سەيىلگەن جوق. سوندىقتان جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىك, قۇتقارۋشىلار كۇشەيتىلگەن رەجىمدە جۇمىس ىستەپ جاتىر. ماسەلەن, بورودۋليحا اۋدانىنداعى ۋبا وزەنى سۋىنىڭ دەڭگەيىنە كۆادروكوپتەر ارقىلى مونيتورينگ جاسالدى. ازىرگە سۋ دەڭگەيى قالىپتى. ال اۋدانداعى پەرەمەنوۆكا ورتا مەكتەبىنىڭ وقۋشىلارى ءتورتىنشى توقساندى قاشىقتان وقىپ باستادى. ويتكەنى مەكتەپكە باراتىن بىرنەشە كوشەنى سۋ باسقان. ءبىلىم ءبولىمى وقۋشىلاردى ازىرگە قاشىقتان وقىتۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعان ەكەن.
كوكپەكتى اۋدانىندا دا ەكى شوپاندى تىكۇشاقپەن قۇتقارۋعا تۋرا كەلدى. ولار دا كوكپەكتى وزەنىندەگى سۋ دەڭگەيى كوتەرىلىپ, قىستاقتارىنا جەتە الماي قالعان. قۇتقارۋشىلار شوپانداردىڭ بىرەۋىن تاسساي – كوكپەكتى اۆتوجولىنىڭ كوپىرىنەن, ەكىنشىسىن كوكپەكتى وزەنىنىڭ ماڭىنان تاپتى.
اباي وبلىسى اكىمدىگىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, بۇگىندە وبلىستا قۇتقارۋ جۇمىستارىنا 706 ادام جۇمىلدىرىلىپ, 171 بىرلىك تەحنيكا جۇمىس ىستەپ جاتىر.
ەرزات جانات ۇلى,
جۋرناليست
اباي وبلىسى