پارلامەنت دەپۋتاتتارى مەن ۇكىمەت الداعى ۋاقىتتا وڭىرلەردىڭ بيۋدجەتتىك دەربەستىگىن كۇشەيتۋگە ءمان بەرىپ وتىر. جاڭا بيۋدجەت كودەكسىنىڭ جوباسىندا بۇل باعىت ەرەكشە قامتىلادى. دەيتۇرعانمەن قازىرگى ءتورتىنشى دەڭگەيلى بيۋدجەتكە قاتىستى بىرقاتار ماسەلە بار. جەرگىلىكتى ءماسليحاتتار مەن قاۋىمداستىقتار بۇل تاراپتا بىرقاتار تۇيتكىلدى العا تارتىپ وتىر.
سەناتتىڭ قارجى جانە بيۋدجەت كوميتەتى پاۆلودار وبلىسىندا كوشپەلى وتىرىس وتكىزدى. جيىنعا جەرگىلىكتى ءماسليحاتتار, وبلىس, قالالار مەن اۋداندار اكىمدىكتەرى, مەملەكەتتىك كىرىستەر دەپارتامەنتى, وڭىرلىك تەكسەرۋ كوميسسياسىنىڭ وكىلدەرى قاتىسىپ, ايماقتاردىڭ بيۋدجەتتىك دەربەستىگى, تەكسەرۋ كوميسسيالارى مەن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ ىشكى اۋديت قىزمەتتەرىنىڭ ماسەلەلەرىن تالقىلادى.
ۇلتتىق ەكونوميكا ۆيتسە-ءمينيسترى ازامات ءامريننىڭ دەرەگىنشە, جەرگىلىكتى جەرلەردەگى سالىقتاردى جيناۋدىڭ قارقىنى شامامەن 128 پايىزعا وسكەن. وڭىرلەردە 2021 جىلى 631 ملرد تەڭگە سالىق جينالسا, بىلتىر بۇل كورسەتكىش 985 ملرد تەڭگەگە جەتتى.
– بۇدان ءبىز جەرگىلىكتى اكىمدەردىڭ سالىق كورسەتكىشتەرىن ەسەلەۋگە مۇددەلى ەكەنىن بايقاپ وتىرمىز. ياعني جەرگىلىكتى قازىناعا تۇسەتىن كىرىس كوپ بولعان سايىن, ءتورتىنشى دەڭگەيدەگى بيۋدجەتتىڭ قالتاسى قامپايادى. سايكەسىنشە, جەرگىلىكتى جەرلەردى دامىتۋعا اقشا كوبەيە تۇسەدى. جاڭا بيۋدجەت كودەكسىن تالقىلاۋ كەزىندە ءماجىلىس دەپۋتاتتارىنىڭ ۇسىنىسىمەن كورپوراتيۆتىك تابىس سالىعى مەن جەكە تابىس سالىعى 100 پايىز اۋداندىق دەڭگەيدەگى بيۋدجەتكە ءتۇسۋ ماسەلەسى جۇمىسقا الىندى. بىراق ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ دەرەگىنشە, ەلىمىزدەگى ەڭبەكاقى تولەۋ قورى (ەتق) 2022 جىلى 31 ترلن 556 ملرد تەڭگەنى قۇراعان. ونىڭ 10 ترلن 677 ملرد تەڭگەسى – باقىلانبايتىن ەكونوميكا. سونىڭ ىشىندە پاۆلودار وبلىسىندا ەڭبەكاقى تولەۋ قورى اتالعان ۋاقىت ىشىندە 1 ترلن 249 ملرد تەڭگە بولسا, 482 ملرد تەڭگەسى باقىلانبايتىن ەكونوميكاعا تيەسىلى. شارتتى ەسەپتەۋلەرگە سۇيەنسەك, باقىلانبايتىن ەكونوميكاعا ەتق-دان قوسىمشا 70 ملرد تەڭگەدەن استام قاراجات تۇسەدى, ونىڭ 40 ملرد تەڭگەسى – جەكە تابىس, 30 ملرد-ى – الەۋمەتتىك سالىقتار. باقىلانبايتىن ەكونوميكا كورسەتكىشتەرىنىڭ تومەندەۋى بيۋدجەتتى كوبەيتۋدىڭ شەشۋشى فاكتورى ەكەنىن ەسكەرسەك, وڭىرلەر ەكونوميكانىڭ بارلىق سالاسىندا قاداعالاۋدى كۇشەيتە ءتۇسۋى كەرەك, – دەيدى ۆيتسە-مينيستر.
دەيتۇرعانمەن قازىرگى ۋاقىتتا ءتورتىنشى دەڭگەيلى بيۋدجەت حالقى از وڭىرلەر ءۇشىن اسا ءتيىمدى بولماي تۇرعانى بايقالادى. مىسال ءۇشىن ەرتىس-بايان وڭىرىندە بۇل بيۋدجەتتىڭ پايداسىن نەبارى 2 اۋىل عانا كورىپ وتىر.
پاۆلودار وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى داۋرەن جامبايبەكتىڭ دەرەگىنشە, وبلىستاعى اۋىلدىق اۋماقتاردىڭ جەرگىلىكتى كىرىسى نەگىزگى بيۋدجەتتىڭ 1-6 پايىزىن عانا قۇراپ وتىر. مۇنداي كىرىس ولار ءۇشىن جەتكىلىكسىز ءارى ونى پايدالانۋ تۇرعىسىنان ءتىپتى ءتيىمسىز.
– وڭىردە 126 اۋىلدىق وكرۋگ بار. سونىڭ ىشىندە ەكىباستۇز قالاسىنا قاراستى سولنەچنىي كەنتى مەن تورتقۇدىق اۋىلدىق وكرۋگىندە عانا جەرگىلىكتى الىم-سالىقتان بيۋدجەتتىڭ 67-80 پايىزى جابىلادى. سەبەبى بۇل جەرلەردە ءىرى كەن ورىندارى ورنالاسقان. وزگە اۋماقتاردا بۇل ۇلەس 1-دەن 6 پايىزعا دەيىن, ءارى كەتسە 9 پايىزدان اسپايدى. ءبىزدىڭ ۇسىنىسىمىز, اۋىلدىق وكرۋگتەگى حالىق سانى 2 مىڭنان اسقان جاعدايدا عانا ءتورتىنشى دەڭگەيلى بيۋدجەت قولدانىلۋى كەرەك. ال ودان از بولسا, بۇل بيۋدجەتتىڭ ەشبىر تيىمدىلىگى جوق, بارلىق بيۋدجەتتىك تۇسىمدەر اۋدان ارقىلى جۇرگىزىلۋى كەرەك. بۇل ۇسىنىستى ءبىز پارلامەنت پەن ۇكىمەتكە جولداپ وتىرمىز, – دەيدى ول.
تاعى ءبىر مىسال, 2024 جىلى وبلىستا ءتورتىنشى دەڭگەيلى بيۋدجەتتىڭ جالپى جيىنى 19,4 ملرد تەڭگەنى قۇراسا, سونىڭ نەبارى 9 پايىزى عانا جەرگىلىكتى الىم-سالىقتاردان قۇرالعان. ال بيۋدجەتتىڭ 27 پايىزى جەرگىلىكتى اكىمدىكتەردىڭ اپپاراتىن ۇستاپ تۇرۋعا, 30 پايىزى جولداردىڭ كۇتىمى مەن جوندەۋگە, 13 پايىزى «اۋىل – ەل بەسىگى» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋعا, 22 پايىزى اباتتاندىرۋ مەن سانيتارلىق ءىس-شارالارعا, كوشەلەردى جارىقتاندىرۋعا جۇمسالادى دەپ جوسپارلانعان.
ەگەر جوعارىداعى ۇسىنىس جۇزەگە اساتىن بولسا, ءتورتىنشى دەڭگەيلى بيۋدجەت پاۆلودار وبلىسىندا حالقى 2 مىڭنان اساتىن 32 اۋىلدىق وكرۋگتە عانا قولدانىلۋى مۇمكىن.
قازىرگى ۋاقىتتا سەنات وڭىرلەردىڭ بيۋدجەتتىك دەربەستىگىن كۇشەيتۋ ماقساتىندا ايماقتاردى ارالاپ, پىكىر-ۇسىنىستاردى جيناپ ءجۇر. قارجى جانە بيۋدجەت كوميتەتىنىڭ توراعاسى سۇلتانبەك ماكەجانوۆ ماجىلىستە تالقىلانىپ جاتقان جاڭا بيۋدجەت كودەكسىنىڭ جوباسى تۇرعىسىنان بۇل ۇسىنىستار اسا ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ العا قويعان مىندەتتەرى مەن ۇكىمەتتىك ساعاتتار, تىڭداۋلار, دوڭگەلەك ۇستەلدەر, كوشپەلى وتىرىستار ناتيجەسىندەگى پارلامەنت دەپۋتاتتارىنىڭ ۇسىنىمدارى مەن قوعامنىڭ تىلەكتەرى وسى ماقساتقا جەتۋگە باعىتتالعان.
جيىندا سونداي-اق ءتورتىنشى دەڭگەيلى بيۋدجەتكە قاتىستى شەشىمدەردىڭ بارلىعىن ادىلەت ورگاندارىندا مىندەتتى تىركەۋ, بيۋدجەتتى ناقتىلاۋ مەرزىمدەرىن كوبەيتۋ, تەكسەرۋ كوميسسيالارى مەن ىشكى اۋديت قىزمەتىنىڭ جۇمىستارىن قايتا قاراۋ سياقتى ۇسىنىستار ايتىلدى.
پاۆلودار وبلىسى