وتاندىق عالىمدار امبەباپ سۇزگى جاساپ شىعاردى. ونىڭ امبەباپتىعى سۋدى تۇزدان تازارتاتىنىندا عانا ەمەس, سونىمەن قاتار مۇناي مەن راديواكتيۆتى قالدىقتار ءتارىزدى ءارتۇرلى مايلى سۇيىقتىقتان دا تازارتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىندە بولىپ تۇر.
امبەباپ سۇزگىلەردى ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ (ەۇۋ) ينجەنەرلىك بەيىندەگى زەرتحانا عالىمدارى جاساپ شىعاردى. ولار اۋەلدە سۋدى تازارتاتىن جانە زياندى زاتتاردى انىقتايتىن مەمبرانالاردى موديفيكاتسيالاۋ ادىستەرىن ازىرلەدى, سۇزگى سونىڭ نەگىزىندە جاسالدى. قازىر ەۇۋ عالىمدارى سۋدى تۇزداردان, پەستيتسيدتەردەن, مۇناي ونىمدەرىنەن, گليۋكوزادان جانە اۋىر مەتالل يوندارىنان تازارتۋ ءۇشىن ەلىمىزدە شىعارىلاتىن ترەك مەمبرانالارىن موديفيكاتسيالاۋ ادىستەرىن زەرتتەپ جاتىر. سۇزگىلەردىڭ بىرەگەيلىگى ەۇۋ ينجەنەرلىك زەرتحاناسىندا ازىرلەنگەن ترەك مەمبرانالاردى پايدالانۋىمەن ەرەكشەلەنەدى. عالىمدار جۇقا پوليمەرلى پلەنكالاردان جاسالعان اۋىر يون ۇدەتكىشىن قولدانادى. عىلىمي ازىرلەمەلەردىڭ ارقاسىندا سۇزگىلەر سۋدى تەك تۇزدان عانا ەمەس, سونىمەن قاتار مۇناي مەن راديواكتيۆتى قالدىقتار ءتارىزدى ءارتۇرلى مايلى سۇيىقتىقتان دا تازارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
ەۇۋ ينجەنەرلىك بەيىندەگى زەرتحانانىڭ اعا عىلىمي قىزمەتكەرى, جوبانىڭ جاۋاپتى ورىنداۋشىسى يليا كورولكوۆ وزدەرى ازىرلەگەن سۇزگىلەردىڭ ارتىقشىلىعى جونىندە: ء«بىزدىڭ سۇزگىلەردىڭ ارتىقشىلىعى نەدە؟ بۇلار – امبەباپ. ونى قاراپايىم سۇزگىلەۋدە عانا ەمەس, سونىمەن قاتار راديواكتيۆتى سۇيىق قالدىقتاردىڭ مەمبرانالىق ديستيللياتسياسىندا دا قولدانۋعا بولادى. ترەك مەمبرانالارى بىرقاتار ەرەكشە قاسيەتتەرگە يە, بىراق مەمبرانالىق ديستيللياتسيا مەن سەنسورلىق ۇردىستەردە ءتيىمدى پايدالانۋ ءۇشىن ولاردىڭ ۇستىڭگى جاعىن وزگەرتۋ قاجەت. وسى ماقساتتا ءبىز ونى قاراپايىم جانە ارزان ادىسپەن وزگەرتۋ جولدارىن زەرتتەدىك. بۇل – ءارتۇرلى مونومەردىڭ فوتوينيتسيالانعان ەگۋ پوليمەرلەنۋى. سۋدى تۇزسىزداندىرۋ ءۇشىن مەمبرانالىق ديستيللياتسيادا, سونداي-اق قورعاسىن, كادمي جانە گليۋكوزا يوندارىن انىقتاۋعا ارنالعان ەلەكترحيميالىق داتچيكتەر رەتىندە قولدانىلاتىن سۋ-ماي ەمۋلسيالارىن بولۋگە قابىلەتتى جاقسارتىلعان سيپاتتامالارى بار مەمبرانالار الىندى», دەپ ءتۇسىندىردى.
نەگىزى سۇزگى – ترەك مەمبرانالارىنىڭ ەڭ قاراپايىم قولدانىسى. عالىمدار بۇعان دەيىن سۋدى تازارتۋعا جانە ونى ىشۋگە قاۋىپسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن سۇزگى قۇراستىرعان. بىراق بۇل سۋدى ميكرواعزالار مەن باكتەريالاردان عانا تازارتتى, ال تۇزداردان, ۆيرۋستاردان, حلوردان, تەمىردەن تازارتپايتىن.
ەۇۋ عالىمى ارمان ەسجانوۆ مەمبرانالىق ديستيللياتسيامەن اينالىسادى. ول ترەك مەمبراناسىنىڭ ونىمدىلىگىن جانە تازالاۋ دارەجەسىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن گيدروفوبتى مەمبرانالاردى شىعارۋ ادىستەرىن ازىرلەدى.
«بىرنەشە ساعات ىشىندە ءبىز باستاپقى پلەنكانىڭ ديامەترىنە بايلانىستى بىرنەشە ليترگە دەيىن تازا سۋ الا الامىز. تازارتۋ دارەجەسى 98–99 پايىزدى كورسەتتى. ەندى ءبىز بۇل ناتيجەلەردى الدىمەن عىلىمي جۋرنالداردا جاريالاپ, كەيىن قولدانىسقا ەنگىزۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. ءبىز تۇزداردان بولەك پەستيتسيدتەردەن تازارتتىق, سونىمەن قاتار سۇيىق راديواكتيۆتى قالدىقتاردان تازارتۋ دارەجەسى بويىنشا جوعارى كورسەتكىشتەر الدىق. بۇل جەردە يزوتوپتاردان تازارتۋ دارەجەسى 95–98 پايىزدى قۇرادى. ءبىز ازىرلەگەن سۇزگىنىڭ قولدانۋ اياسى وتە كەڭ», دەيدى ارمان ەسجانوۆ.
قازىرگى ۋاقىتتا ەۇۋ زەرتحاناسى باقىلاناتىن گيدروفيلدى جانە گيدروفوبتى قاسيەتتەردى قالىپتاستىرۋ جانە حيميالىق بەلسەندىلىكتى ارتتىرۋ ءۇشىن ترەك مەمبرانالارىنىڭ بەتىن موديفيكاتسيالاۋ ادىستەرىن جاساۋعا كۇش سالىپ جاتىر. نانوتالشىقتارى بار گيبريدتى ترەك مەمبراناسى سۋپەرگيدروفوبتى قاسيەتتەردى كورسەتەدى جانە ونى مەمبرانالىق ديستيللياتسيا ارقىلى سۋدى تۇزداردان تازارتۋ ءۇشىن پايدالانۋعا بولادى.