ەتنوگراف عالىم, مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى, قازاقتىڭ ۇلتتىق قولونەرى مەن مادەنيەتىنىڭ شىراقشىسى بولعان ۇلت ساردارى وزبەكالى جانىبەكوۆ ەسىمىن يەلەنگەن وڭتۇستىك قازاقستان پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە قايراتكەردىڭ قۇرمەتىنە وراي مەموريالدىق تاقتا اشىلىپ, «وزبەكالى جانىبەكوۆ قۇبىلىسى: تۇلعا تاعىلىمى جانە پەداگوگيكالىق قۇندىلىقتار» تاقىرىبىندا «جانىبەكوۆ وقۋلارى-1» تۇڭعىش رەت حالىقارالىق, عىلىمي-تەوريالىق كونفەرەنتسيا ۇيىمداستىرىلدى.
عىلىمي كونفەرەنتسيادا عالىمنىڭ مۇرالارى, ەتنوگرافيالىق سالادا جۇرگىزگەن زەرتتەۋلەرى, ۇلتتىق تاربيە, پەداگوگيكا حاقىنداعى قايراتكەردىڭ قۇندى ەڭبەكتەرى تانىستىرىلدى. سول تۇستاعى ساياسي جۇيەنىڭ قاتالدىعىنا قاراماستان, ۇلتتىق قولونەردى جاڭعىرتۋ مەن دارىپتەۋ باعىتىنداعى عالىمنىڭ باتىلدىعى مەن جانكەشتىلىگى دە كوپكە ۇلگى ەتىلدى. كونفەرەنتسيا سوڭىندا بارلىق زەرتتەۋ جۇمىسى قازاق, ورىس, اعىلشىن تىلدەرىندە باسىلىپ, ەلەكتروندى نۇسقاسى دا شىعارىلدى. عىلىمي ءىس-شاراعا زەرتتەۋشى, عالىم, زيالى قاۋىم وكىلدەرى, مۋزەيتانۋشىلارمەن بىرگە وزبەكالى جانىبەكوۆتىڭ تۋىستارى دا شاقىرىلدى. كونفەرەنتسيانى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ باسقارما توراعاسى-رەكتورىنىڭ ۋاقىتشا مىندەتىن اتقارۋشى گۇلجان سۇگىرباەۆا اشىپ جۇرگىزدى.
كورنەكتى ۇلت پەرزەنتىنىڭ تۇستاستارى, كوزكورگەن زامانداستارى دا ءىس-شارا بارىسىندا ءسوز الىپ, اسەرلى ەستەلىكتەرىمەن ءبولىستى. سولاردىڭ ءبىرى قوعام قايراتكەرى ورىنباي راحمانبەرديەۆ عالىمنىڭ ۇلتىن سۇيەر ەرەكشە قاسيەتتەرى تۋرالى اڭگىمەلەپ بەردى.
«وزبەكالى جانىبەكوۆ وتە دارىندى كىسى ەدى. وكىنىشكە قاراي, ءتىرى كەزىندە قوعام تاراپىنان ورىندى باعاسىن الا العان جوق. ول ءوزىنىڭ قايراتكەرلىگىمەن, جانقيارلىق ىسىمەن قازاقتىڭ ءداستۇرى مەن رۋحانياتىن قايتا ءتىرىلتىپ, بيىك دارەجەگە كوتەرۋ جولىندا كوپ ەڭبەك سىڭىرگەن ادام. وتكەن عاسىردىڭ سەكسەنىنشى جىلدارى مەن تۇركىستاندا ءبىرىنشى حاتشى بولىپ پارتيا ورگانىندا قىزمەت ىستەدىم. ال وزاعاڭ قازاقستاننىڭ مادەنيەت ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى-تۇعىن. سول ۋاقىتتا ول كىسىنىڭ ەلى ءۇشىن ىنتا-شىنتاسىمەن قىزمەت ەتكەنىن مىنا مەن ءوز كوزىممەن كوردىم. مەن مينيستر ورىنباسارىمىن دەپ شىكىرەيمەي, زەمبىلمەن توپىراق تاسىپ, كەسەنەنى جاڭعىرتۋشى رەستوۆراتورلارمەن بىرگە كىرپىشىن قالاسىپ ءجۇردى. مۇنىڭ ءبارىن ول قازاق ءۇشىن جانى اشىعاندىقتان, ۇلتتىڭ كەلەشەك تاعدىرىن ويلاعاندىقتان ىستەدى. بۇل اسىل ازاماتتىڭ كۇرەسپەن وتكىزگەن تۇتاس ءبىر ءومىرىنىڭ كەسكىن ەپيزودى عانا. بىزدەن سول تۇستا قۇرىلىس جۇمىستارىنا كەرەكتى تەحنيكادان باسقا ارتىق ەشنارسە سۇراعان ەمەس. اقيقاتىن ايتۋ كەرەك, قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسىن كەسەنە ەتكەن وسى وزبەكالى جانىبەكوۆ. قايراتكەر كەسەنەنى قولعا الماي تۇرىپ, ول جەرگە ەگىنگە تۇسكەن مال قامالاتىن, بەلدەن توپىراق بولاتىن. سونىمەن بىرگە تورعاي وبلىسى قۇرىلعاندا دا ول كىسىنىڭ مادەني سالاداعى اتقارعان ەڭبەگى ۇشان-تەڭىز دەر ەدىم. كولبيننىڭ زامانىندا دا عالىم ەشقاشان ارتقا شەگىنگەن ەمەس. سول ءۇشىن دە عالىم اتىن يەلەنۋگە كۇش سالعان پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتتىڭ باسشىلىعىنا العىس ايتامىن. ءوز باسىم تاريحى تەرەڭدە جاتقان بىلىكتى پەداگوگتەردى دايىندايتىن جوعارى وقۋ ورنىنا وزبەكالى جانىبەكوۆتىڭ ەسىمىن بەرگەنىنە وتە قۋانىشتىمىن», دەدى ول.
ۇلاعاتتى ۇستاز, تۇركىستاننىڭ تۋماسى وزبەكالى جانىبەكوۆتىڭ جاقىن تۋىسى, نەمەرە قارىنداسى بولىپ كەلەتىن ايعانىم سەرىم اپامىز ناۋرىز مەرەكەسىن ەلىمەن قايتا قاۋىشتىرۋعا ەڭبەك ەتكەن ۇلت مايتالماندارىنىڭ ىشىندە وزاعاڭنىڭ ورنى ەرەكشە ەكەنىن اتاپ ءوتتى. كەڭەس وكىمەتىنىڭ ناعىز كەمەرىنە تولىپ تۇرعان كەزىندە ناۋرىز مەيرامى دىنمەن بايلانىستى دەلىنىپ, مەملەكەتتىك دەڭگەيدە تويلانبادى. ايعانىم اپامىز ءارى وزاعاڭنىڭ مۇراسىن زەرتتەۋشى مامان رەتىندە تاريحتا ناۋرىزدى ءوز تۇعىرىنا قايتا قوندىرۋعا قايراتىن جۇمساعان ازاماتتار اراسىندا وزبەكالى جانىبەكوۆتىڭ ەسىمى ءاردايىم ءتىزىمنىڭ الدىڭعى قاتارىندا تۇراتىنىن ايتتى. ءوز سوزىندە ارداگەر پەداگوگ ۇلت جاناشىرىمەن ۇزەڭگىلەس جولداس بولعان بەلگىلى جازۋشى قالاۋبەك تۇرسىنقۇلوۆتىڭ ەڭبەگىندە وزاعاڭنىڭ ناۋرىزدى قايتا ءتىرىلتۋ جولىنداعى ىمىراسىز كۇرەسى كەرەمەت بەينەلەنگەنىن بايانداپ ءوتتى. وتكەن عاسىردىڭ الپىسىنشى جىلدارى وڭتۇستىك وڭىرىندە قىزمەتىن باستاعان العاشقى كەزدىڭ وزىندە كوكتەمنىڭ ەگىن سالاتىن مەزگىلىن تويلاۋعا قاتىستى كەڭەستىك ازەربايجان رەسپۋبليكاسىندا ارنايى شىققان قاۋلىنى نەگىزگە الىپ, سونىمەن بايلانىستىرىپ ناۋرىز مەرەكەسى حاقىندا دا جەرگىلىكتى باسپاسوزگە دۇركىن-دۇركىن ماقالا جازاتىن. كەيىن قىزمەتى ءوسىپ الماتىعا كەلگەندە دە ۇلتتىق مەرەكە تۋرالى «لەنينشىل جاس» گازەتىنە ءجيى-ءجيى ماقالا جاريالاپ, بيلىكتىڭ نازارىن اۋدارىپ, حالىقتىڭ وي-ساناسىن وياتۋعا ىقپال جاسادى. وسىلايشا, كورنەكتى قوعام قايراتكەرى ساياسي جۇيەنىڭ قاتىگەزدىگىنەن قايمىقپاي ناۋرىزدى سوناۋ الپىسىنشى جىلداردان باستاپ ناسيحاتتاي باستاعان.
وزبەكالى جانىبەكوۆ اتىنداعى وڭتۇستىك قازاقستان پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستراتەگيالىق دامۋ جانە الەۋمەتتىك دامۋ ىستەرى جونىندەگى پرورەكتورى بارشاگۇل يسابەك تە عالىمنىڭ فەنومەنى, قۇبىلىسى جونىندە دە كەرەمەت پىكىر ءبىلدىردى. رەكتوردىڭ ورىنباسارى سۇحباتىندا وقۋ ورنى ءبىراز جىلدان بەرى اتاۋسىز كەلگەنىن, ەشقانداي تۇلعا اتىندا ەسىمى بولماعانىن ايتتى. ءسويتىپ, 2023-2024-ءتىڭ جاڭا وقۋ جىلىنىڭ باسىندا قايتا-قايتا جوعارى جاققا جازعان حاتتارعا اقىرىندا جاۋاپ كەلىپ, مينيسترلىك وزبەكالى جانىبەكوۆتىڭ ەسىمى بەرىلەتىنى تۋرالى قۋانىشتى جاڭالىقپەن سۇيىنشىلەگەن. سونىمەن وتكەن جىلدىڭ 12 قازانىنان باستاپ بارلىق قۇجاتتا وقۋ ورنى وزبەكالى جانىبەكوۆ اتىنداعى وڭتۇستىك قازاقستان پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى كوممەرتسيالىق ەمەس اكتسيونەرلىك قوعامى بولىپ اتالا باستادى. وسى قۋانىشتى ساتكە وراي ۋنيۆەرسيتەت ءبىرىنشى رەت «جانىبەكوۆ وقۋلارى-1» اتتى حالىقارالىق كونفەرەنتسيانىڭ تۇساۋىن كەستى. ەندىگى رەتتە عىلىمي باسقوسۋدى وقۋ ورنى جىل سايىن وتكىزۋدى داستۇرگە اينالدىرماق. مۇعالىمدەر ۇستاحاناسىنىڭ بىلىكتى مامانى مالىمدەگەندەي كونفەرەنتسيانىڭ كوزدەگەن باستى ماقساتى – قوعام جانە مەملەكەت قايراتكەرى, ۇلت جاناشىرى وزبەكالى جانىبەكوۆتىڭ ەتنوگرافيالىق زەرتتەۋ, مۋزەي ءىسى سالاسىنا سىڭىرگەن ەڭبەكتەرى مەن ارتىندا قالدىرعان باي مۇرالارىن جيناقتاپ, وسكەلەڭ ۇرپاققا ۇلگى-ونەگە ەتۋ.
«قازاقتا مادەنيەت ءۇشىن تەر توككەن, وسى سالانىڭ مينيسترلىك دارەجەسىندەگى بيىك باسپالداقتارىندا قىزمەت اتقارعان بەلگىلى ازاماتتار جەتەرلىك. سولاردىڭ ىشىندە وزبەكالى جانىبەكوۆتىڭ ەسىمى ەرەكشە اتالادى. ال وزاعاڭنىڭ ەڭ باستى جاقسى قاسيەتى قازاقتىڭ دارقان دالاسىندا ءوز قولىمەن جادىگەرلەردى جيناپ, تالاي مۋزەيلەر اشتى. كابينەتتىڭ كرەسلوسىندا شالقايىپ وتىرماي ەل, جەر كەزىپ ۇلتتىق ونەر مەن مادەنيەتتىڭ جاڭعىرىپ, ناسيحاتتالۋىنا ايانباي تەر توكتى. بۇل عالىمنىڭ فەنومەنى بولسا كەرەك. قايراتكەردىڭ قۇبىلىسى ونىڭ تايسالماستان كەڭەستىك يدەولوگيانىڭ كەدەرگىسىنەن اتتاپ ءوتىپ قازاق حالقىنىڭ رۋحانياتىنا جان بىتىرۋدە ءوز جانىن اياماعان قۇرباندىعى دەپ ءتۇسىنۋىمىز قاجەت. ماسەلەن, وزاعاڭنىڭ باستاماسىمەن قۇرىلعان «شەرتەر», «ادىرنا», «التىناي» ۇلت-اسپاپتار مۋزىكالىق ءانسامبلىنىڭ ءوزىن ۇلكەن ەرلىككە بالاۋعا بولادى», دەدى ب.يسابەك.
ايتقانداي, كونفەرەنتسيا بارىسىندا ۇلت پەرزەنتى تۇتىنعان بۇيىمدار مەن ءومىرىنىڭ ءار كەزەڭىنەن حابار بەرگەن ەسكى فوتوسۋرەتتەرى قويىلعان ارنايى كورمە ۇيىمداستىرىلدى.
شىمكەنت