«Bereke Bank»-كە قاتار «قۇدا ءتۇسىپ» جاتىر

كەلىسسوز نەگە ۇزاققا سوزىلدى؟

«Bereke Bank»-ءتىڭ جالعىز يەسى رەتىندە تانىلعان «بايتەرەك» ۇلتتىق باسقارۋشى حولدينگى 14 اقپاندا بانكتىڭ بارلىق جارعىلىق كاپيتالىن ىقتيمال ساتىپ الۋ تۋرالى الدىن الا باستاپقى كەلىسىمگە قول قويدى. قاتار قور بيرجاسىنىڭ حابارلاۋىنشا, «بايتەرەك» حولدينگى مەن ساتىپ الۋشى «Bereke Bank»-ءتى ساتىپ الۋ تۋرالى الدىن الا كەلىسىم جاساسقان. ينۆەستور اكتسيالاردىڭ 100%-ىن ساتىپ الۋدى جوس­پارلاپ وتىر, بىراق سوڭعى شارتتار كە­يىنىرەك تالقىلانادى.

«بايتەرەك» حولدينگى مەن قاتارلىق تاراپ اراسىندا «Bereke ۆاnك»-ءتى ساتۋعا قاتىستى كەلىسسوز ءجۇرىپ جاتقانىن قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى ءمادينا ابىلقاسىموۆا 6 ناۋرىز كۇنى جۋرناليستەرمەن كەزدەسكەن كەزدە راستادى.

«بانك اكتسيونەرى «بايتەرەك» حولدينگى مەن قاتارلىق تاراپتىڭ اراسىندا كەلىس­سوز جالعاسىپ جاتىر. ازىرشە قانداي ۋاع­دا­لاستىققا كەلگەنى, شارتتارى قانداي بولا­تىنىنا قاتىستى مالىمەت جوق», دەيدى م. ابىلقاسىموۆا.

اگەنتتىك توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ولجاس قيزاتوۆ وتكەن اپتادا جۋرناليس­تەرمەن كەزدەسۋدە بۇل مامىلە كەلىسسوز دەڭگەيىندە ءجۇرىپ جاتقانىن, اكتسيونەر رەسمي تۇردە بانك حولدينگى مارتەبەسىن الۋ ءۇشىن قۇجاتتار پاكەتىن ۇسىنباعانىن جەتكىزدى.

«بانكتى جاڭا ينۆەستورعا ساتۋ ۇدەرىسى – ساتۋشى مەن ساتىپ الۋشى اراسىنداعى قارىم-قاتىناس. قارجىلىق رەتتەۋشىنىڭ مەملەكەتتىك ورگان رەتىندە وعان ارالاسۋعا قۇقىعى جوق», دەيدى و. قيزاتوۆ.

قۇقىقتىق تۇرعىدان وڭ شەشىم قابىل­دان­سا, «Bereke Bank»-ءتى قاتار­لىق ينۆەس­تورعا بەرۋ ۇدەرىسى ءبىر جىلعا سوزىلۋى مۇمكىن. بىراق سوڭعى شەشىم مۇددەلى تۇلعالاردىڭ اگەنتتىككە قاجەتتى قۇ­جات­تار­دى قانشالىقتى جىلدام تاپسىراتىنىنا, سول كەزدەگى قارجىلىق احۋالعا بايلانىستى بولماق. اگەنتتىك ءوز تاراپىنان ولاردى قىسقا مەرزىمدە قاراس­تىرۋعا دايىن. سەبەبى اگەنتتىك ينۆەس­تورلار ءۇشىن قازاقستان نارىعىنا كىرۋ تالاپتارىن بارىنشا جەڭىلدەتىپ جاتىر. ياعني بانك اشۋعا قاجەتتى قۇجاتتاردى را­سىمدەۋ, رۇقسات الۋ سەكىلدى ۇدەرىستەر وڭتاي­لاندىرىلعان.

و.قيزاتوۆ جاڭا اكتسيونەر «Bereke Bank»-ءتى يسلام بانكىنە اينالدىرۋ تۋرالى شەشىم قابىلداسا, ءبىز وعان وڭ قارايمىز دەيدى. بىراق Bereke Bank بالانسىنداعى اكتيۆتەر, قارجى قۇرالدارى يسلامدىق قارجى جۇيەسىنىڭ باعىتىنا سايكەس كەل­مەيدى. ساراپشىلاردىڭ سوزىنشە, «Bereke Bank»-كە يسلام بانكينگىنىڭ ۇلگىسىنە كوشۋ ءۇشىن قالىپتاسقان جۇيەسىن قايتا قۇرۋ كەرەك. يسلام بانكينگ جۇيەسىنە ىڭعايلاۋ ءبىراز ۋاقىت الۋى مۇمكىن. ساراپشىلاردىڭ ءبىر توبى «Bereke Bank» پەن قاتارلىق ينۆەستورلار اراسىندا Due diligence (زاڭ ساراپتاماسى) ۇدەرىسىنىڭ ۇزاققا سوزىلۋىنا وسى فاكتور دا سەبەپ بولىپ جاتىر دەسە, ەندى ءبىرى Fitch Ratings اگەنتتتىگىنىڭ سوڭعى بولجامى ۇدە­رىستى كەيىنگە شەگەرىپ جىبەرۋى مۇمكىن ەكەنىن مەڭزەيدى.

Fitch Ratings وتكەن اپتادا «Bereke Bank»-ءتىڭ ۇزاقمەرزىمدى رەيتينگىن «BB» دەڭگەيىندە راستادى, بولاشاقتا اكتسيونەردىڭ اۋىسۋىنا بايلانىستى بانكتى Rating Watch Negative باقىلاۋ تىزىمىنە ەنگىزدى. 2023 جىلى ماۋسىمدا اگەنتتىك ساراپشىلارى بانكتىڭ وزىنە تۇراقتى بولجامى بار «ۆ دەڭگەيىن راستاپ, بانكتىڭ ۇزاقمەرزىمدى رەيتينگىن تاعايىنداعان بولاتىن. سونداي-اق «بايتەرەك» ۇبح اتىنان مەملەكەتتىڭ قولداۋىن ەسكەرە وتىرىپ, «تۇراقتى» بولجامىمەن «BB» دەڭگەيىندەگى رەيتينگتى بەرگەن ەدى. Fitch Ratings پروتسەدۋرالارىنا سايكەس, اكتسيونەر اۋىسقان كەزدە ەميتەنتتىڭ بولجامى قايتا قاراستىرىلادى.

ينۆەستوردىڭ الەۋەتى قانداي؟

«Lesha Bank» اكتيۆتەرى 2024 جىلدىڭ باسىندا 6,3 ملرد قاتارلىق رەالدى (QR) نەمەسە 777,4 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. جىل باسىنداعى مەنشىكتى كاپيتال 1,2 ملرد كاتار رەالىنان (151,2 ملرد تەڭگە) استى. 2023 جىلعى تازا پايدا – 94,5 ملن QR (11,6 ملرد تەڭگە). قاتار ينۆەستورلارى كوز تىگىپ وتىرعان «Bereke Bank»-ءتىڭ اكتيۆى ونىمەن سالىستىرعاندا الدەقايدا ۇلكەن. 2024 جىلدىڭ باسىندا بانك اكتيۆى 2 ترلن تەڭگەدەن استى («Lesha Bank»-تەن ءۇش ەسە دەرلىك كوپ). مەنشىكتى كاپيتالى 159,9 ملرد تەڭگە بولسا, 2023 جىلدىڭ سوڭىنداعى پايداسى 26,2 ملرد تەڭگەگە جەتتى. وسى دەرەكتەر ناقتىلانعان كەزدە قاي تاراپتىڭ ەكىنشىسىنە جۇتىلىپ كەتە­تىنىن بىلەتىن بولامىز.

قارجى ينستيتۋتىنىڭ سايتىندا جا­ريا­لانعان اقپاراتتاردا «Lesha Bank» قاتار­داعى العاشقى شاريعات بانكى ەكەنى ايتىلعان. باعالى قاعازدارى قاتار قور بيرجاسىندا تىركەلگەن. بانك شاريعاتقا ساي ونىمدەر مەن قىزمەتتەردىڭ كەڭ اۋقى­مىن, سونىڭ ىشىندە بالامالى ينۆەستيتسيا­لار ۇسىنادى. ماسەلەن, قارجى ينستيتۋتى 2021 جىلدىڭ مامىر ايىن­دا CMRC Limited مەديتسينالىق وڭالتۋ ورتالىعىنا 31,5 ملن دوللار ينۆەس­تيتسيالادى. 2015 جىلى CMRC-ءتىڭ 13,5% ۇلەسىنە يە بولدى. 2009 جىلى Kuwait Energy كومپانياسىنىڭ (تاياۋ شىعىستاعى مۇناي مەن گازدى بارلاۋ جانە ءوندىرۋ بويىنشا جەتەكشى كومپانيا) ۇلەسىن 16 ملن دوللارعا ساتىپ العان. بۇلاردان بولەك, Memorial Health Group, Ennismore Group, Al Jazeera Finance, Sound Hound, Terra Kaffe, Starlink Qatar كومپانيالارىنىڭ دا ۇلەسىنە يە.

2023 جىلى بانكتىڭ تازا پايداسى 2022 جىلمەن سالىستىرعاندا 25,1%-عا وسكەن. «تابىستىڭ ءوسۋى بانكتىڭ نەگىزگى بيزنەس سالالارىنداعى دامۋىمەن بايلانىستى بولدى. بانكتىڭ ارتاراپتاندىرىلعان ينۆەستيتسيالىق پورتفەلىندە باسقارۋداعى اكتيۆتەر 18%-عا ءوستى. جيىنتىق اكتيۆ ءبىر جىلدا 20%-عا ءوستى. جالپى ينۆەس­تيتسيا 2022 جىلمەن سالىستىرعاندا 34%-عا ارتتى. كاپيتالدىڭ جەتكىلىكتىلىك كوەف­في­تسيەن­تى 19,45%-دى قۇرادى» دەلىن­گەن بانك سايتىندا.

ءبىر جىلدان كەيىن بىلەمىز

Bereke Bank بارلىق پرۋدەن­تسيال­دىق ءنورماتيۆتى ورىندا­عان, قار­جى­لىق كورسەتكىشى وڭ. بانك وكىل­دە­رىنىڭ ايتۋىن­شا, قارجى ۇيىمى نەسيە پورت­فە­لى­نىڭ ساپاسىن ۇنەمى تەكسەرىپ وتىرادى, كليەنتتەر الدىنداعى قار­­جىلىق مىن­دەتتەمەنى ۋاقتىلى, تولىق كولەمدە ورىندايدى.

قارجى ساراپشىسى مارات ءابدىراح­ما­نوۆ­تىڭ ايتۋىنشا, Fitch Ratings رەيتينگ اگەنتتىگى زاڭ شەڭبەرىندە ءوز باعاسىن بەرىپ وتىر. ال بانكتىڭ جاعدايىن باعالاۋ – بولەك تاقىرىپ.

«مامىلە باياۋ ءجۇرىپ جاتىر. وتكەن جىلعى باعالاۋلار قازىر جۇرگىزىلىپ جات­قان بانك ىشىندەگى قارجىلىق تالداۋ ناتي­جەسىمەن راستالۋى كەرەك. سانكتسيا مەن شەكتەۋلەردىڭ ناتيجەسىندە بانكتىڭ جاعدايى 2021 جىلمەن سالىستىرعاندا ناشار ەكەنى انىق. تالداۋ كورسەتكىشتەرى بو­يىنشا سىرتقى اۋديت ەسەبىنە قول قويىلادى, ونىڭ نەگىزىندە بانكتىڭ باعىتى انىقتالادى. بۇل ءۇردىس 3 ايدان 12 ايعا دەيىن سوزىلادى. ينۆەستورلار ادەتتە الەمدەگى ەڭ بەدەلدى ءۇش حالىقارالىق رەيتيگ اگەنتتىكتەرىنىڭ اۋديتورلارىن تارتادى. بۇعان دايىندىقتى كىمدەردىڭ, قاي تاراپتىڭ وكىلدەرى جۇرگىزىپ جاتقانىن بىلمەيمىن. الدىن الا باعالاۋ بانكتەر ءۇشىن 1 جىلدان اسپايتىن مەرزىمگە جارامدى. دەمەك ەكى تاراپ تا مامىلە مەرزىمىن 1 جىلدان اسىرماۋعا مۇددەلى», دەيدى م. ءابدىراحمانوۆ.

«ەكى تاراپتىڭ اراسىنداعى مامىلە, كەمى 1 جىلعا سوزىلۋى مۇمكىن» دەگەن پىكىردى ساراپشى اندرەي چەبوتارەۆ تە قول­دايدى. ايتۋىنشا, بانكتىڭ اكتسيونەرى اۋىس­قان كەزدە اتاۋىنا نەمەسە باعىتىنا وزگەرىس ەنگىزەدى.

«2022 جىلدىڭ قازان ايىندا اكتسيو­نەر اۋىسقاننان كەيىن «Bereke Bank» رەب­رەن­دينگ ۇدەرىسىن باستاپ, گرافيكالىق تاڭبا مەن ۇيىمنىڭ اتاۋىنان تۇراتىن جاڭا لوگوتيپتى ەنگىزدى. جاڭا باسشىلىققا ءتارتىپتى جەدەل قالپىنا كەلتىرۋگە تۋرا كەلدى. رەبرەندينگ اسىعىس جۇرگىزىلدى. ماعان تاڭداۋدىڭ نە سەبەپتى قاتار ينۆەستورىنا تۇسكەنى دە, اراداعى مامىلەنىڭ نەگە جاي ءجۇرىپ جاتقانى دا, ءتىپتى جاڭا اكتسيونەردىڭ قانداي باعىتقا باسىمدىق بەرەرى دە تۇسىنىكسىز. ينۆەستورعا اكتيۆتى ساتىپ الىپ جاتقانىن ءتۇسىنۋ ءۇشىن اۋدي­تور­لىق ەسەپ قاجەت. بۇل قۇجات قارجى ينس­تيتۋتى ءۇشىن ءداستۇرلى قاجەتتىلىك بولىپ سانالادى», دەيدى ا. چەبوتارەۆ.

ءتۇيىن

بانك سەكتورى «Bereke Bank» پەن «Lesha Bank» اراسىنداعى كەلىسىمنىڭ سوڭىن كۇتىپ, ىشتەن تىنىپ وتىر. ەكى تاراپ اراسىنداعى Due diligence ناتيجەسى ءبىزدىڭ ەلدىڭ قارجى سەگمەنتىنىڭ ينۆەستكليماتىن جاقسارتىپ, ەلگە كەلۋگە ءتيىس شەتەلدىك بانكتەردىڭ جولىن اشادى دەگەن ءۇمىت باسىمداۋ.

جالپى, ەلىمىزدە «سبەربانكتەن» بولەك, رەسەيلىك ەكى بانك – الفا-بانك جانە ۆتب بانك جۇمىس ىستە­دى. 2022 جىلدىڭ قاڭتارىندا ەكىنشى دەڭ­گەيلى بانكتەردىڭ اكتيۆى كولەمىندەگى ولاردىڭ جالپى ۇلەسى 15,1%-عا جەتتى. ءبىر جىل بۇرىن – 14,2%, بەس جىل بۇرىن 9% بولعان. OFAC (اكتيۆتەردى باقىلاۋمەن اينا­لىساتىن حالىقارالىق ۇيىم) مالى­مەتىنشە, «سبەربانك» اكتيۆىنىڭ ءبىر جىلدا 27,5%-عا ءوسىپ, 4,2 ترلن تەڭگەنى قۇرا­عان كەزى دە بولدى (2022 جىلدىڭ قاڭ­تا­رىندا).

ارينە, «Bereke Bank» ساتىلىمىنا قاتىستى سۇراق كوپ. مامىلە قۇنىنىڭ قانشا بولاتىنىن, نەلىكتەن كاتارلىق ينۆەس­توردىڭ تاڭدالعانىن بىلگىمىز كەلەدى. سونىمەن قاتار جاڭا ينۆەستوردىڭ كەلۋىمەن بانك ساياساتىنىڭ, باعدارىنىڭ قالاي وزگەرەتىنىن ءبىلۋ دە قىزىق. ءسىرا, ءبىز نەگىزگى جاۋاپتاردى تەك ءبىر جىلدان كەيىن, ياعني مامىلە نۇكتەسى قويىلىپ, «بايتەرەك» 2024 جىلعا ارنالعان قىزمەت قورىتىندىسى بويىنشا قارجىلىق ەسەپتىلىكتى جاريا ەتكەندە الىپ قالارمىز.

الماتى