شاراسىزدىق شەڭبەرى

– ويتكەنى شارۋالاردىڭ كو­بى جىلقىعا چيپ سالۋدان قاش­قاقتايدى. بىرىنشىدەن, ءار ءچيپ­تىڭ باعاسى – 1 مىڭ تەڭگە تۇرادى. جىلقىسى كوپتەۋ شارۋا قال­تا­سىنان اجەپتاۋىر قاراجات شى­عىن­داۋى مۇمكىن. ەكىنشىدەن, جىلقى مالى نەگىزىنەن سىرتتا قاراۋسىز جۇرەتىندىكتەن اۆتوكولىك, پويىز جولدارىنا شىعىپ كەتەتىن بولسا, بۇعان يەسى جاۋاپتى بولعاندىقتان قوماقتى ايىپپۇل تولەيدى. سوندىقتان, شارۋالار چيپ سالدىرۋعا ق ۇلىقتى ەمەس.

ال چيپ سالىنباعان جىلقى­نىڭ وزىنىكى ەكەنىن شارۋا دالەل­دەي المايدى. سول سەبەپتى مەم­لەكەت تاراپىنان كومەك تە الا المايدى. سوندىقتان, ولار «وسىن­شاما جىلقىم ءولىپ قال­دى» دەپ اۋىزشا ايتقانمەن, بيلىك ورىندارىنا جازباشا ءوتى­نىش تۇسىرمەگەن بولۋى كەرەك. ال ءبىز رەسمي تۇردە جاريا­لاپ وتىرعان 67 جىلقى جول بويى­نان جەرگىلىكتى اكىمدىكتەر ارقىلى جيناستىرىلعان ولەكسەلەر ەكەنىن قايتالاپ ايتقىم كەلەدى, – دەيدى ۇلىتاۋ وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى د.رىسپەكوۆ.

وبلىس بويىنشا بارلىعى 2 600 شارۋا قوجالىعى بار. وتكەن جىلى وسىنشاما شارۋا­شىلىقتىڭ 1 100-نە جەمشوپ ساتىپ الۋعا وبلىستىق بيۋدجەتتەن 1,4 ملرد تەڭگە نەسيە بەرىلىپتى. تاياۋداعى كۇندەرى رەزەرۆتە قالعان قاراجاتتان جەمشوپ قاجەتتىلىگى ءۇشىن تاعى دا سۋبسيديا بەرىلەتىن بولادى.

د.رىسپەكوۆ شارۋالاردى قولداۋ ماقساتىندا ولاردىڭ ساقتاندىرۋ كومپانيالارىنا تولەيتىن جارناپۇلدارىنىڭ 50 پايىزىن تولەۋ ماقساتىن­دا بىلتىر وبلىستىق بيۋدجەت­تەن 56 ملن تەڭگە قاراس­تى­رىل­عانىن, وبلىستىڭ بىردە-ءبىر فەرمەرى تاراپىنان مالدارىن ساقتان­دى­رۋعا بايلانىستى ءوتىنىش تۇسپەگەنىن ايتادى.

ارينە, قارجى قاراستىرعان دۇرىس. بىراق سونى پايدالانۋعا شارۋالاردىڭ ق ۇلىقسىزدىق تانىتۋى قالاي؟ بالكىم, ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى دۇرىس دەڭگەيدە جۇرگىزىلمەگەن بولار؟ چيپ سالۋ ماسەلەسىندە دە جەرگىلىكتى بيلىك ورىندارىنىڭ تالاپشىلدىعى بايقالمايتىن سەكىلدى. ءاربىر شارۋادان مالىنىڭ ەسەبىن الۋ, چيپ سالىنعان-سالىنباعانىن قادا­عا­لاۋ كىمنىڭ مىندەتى؟ وسى رەتتە شارۋانى كىنالاي بەرگەننەن گورى بيلىك باسىنداعىلاردىڭ دا ء«بىز ءوزىمىز جەتكىلىكتى جۇمىس جۇرگىزىپ جاتىرمىز با؟» دەپ ويلانىپ قويعاندارى ابزال ءتارىزدى. بالكىم بيلىك زاڭعا سايكەس تالاپ قويا بىلسە, شارۋالارعا جان-جاقتى ءتۇسىن­دىرۋ جۇمىستارىن جۇر­گىزسە, ولار قازىرگىدەي شارا­سىز­دىققا ۇرىنباس پا ەدى؟

رەسمي ورىنداردىڭ ءسوزى مەن ءىسىنىڭ قابىسپاي جاتاتىن تۇستارى از كەزدەسپەيدى. مىسالى, ۇلىتاۋ وبلىستىق اۋىلشارۋاشىلىعى باسقار­ما­سىنىڭ باسشىسى ق.مۇ­تاەۆ­تىڭ «قازىرگى تاڭدا ۆەتە­ري­ناريالىق دارىگەرلەردىڭ, جەر­گىلىكتى اتقارۋشى ورگان­دار­دىڭ, مەملەكەتتىك ۆەتەرينا­ريا­لىق-سانيتاريالىق ينس­پەك­­تور­­لاردىڭ قاتىسۋىمەن ولگەن جانۋارلاردى جيناۋ جانە ولار­دىڭ ولەكسەلەرىن جويۋ بويىنشا جۇمىستار اتقا­­رى­لۋدا. اتالعان جاعداي ۆەتە­ري­­نا­ريالىق باقىلاۋ جانە قادا­­­عالاۋ كوميتەتىنىڭ ۇلىتاۋ وبلى­­سىنىڭ جانە اۋدان­دىق ينس­­پەك­تسيالارىنىڭ باقى­لا­ۋىندا. جاڭاارقا اۋدانىندا 59 اۋىل شارۋاشىلىعى جانە باسقا دا تەحنيكالار, 100 شاق­تى ادام جۇمىلدىرىلدى» دە­گەن سوزىنە فەرمەر بەكزات داي­را­­­باي­ ۇلى كۇمانمەن قاراي­دى.

– بالكىم, جاڭاارقا جا­عىندا سونداي كومەك كورسە­تىلىپ جات­قان دا شىعار, ال وبلىس ورتا­لىعىنىڭ ىرگەسىندەگى قورعانباي اۋى­لىنىڭ شارۋالارى رەسمي ورىن­داردىڭ كومەگىن كورىپ جاتقان جوق. قۇت­قا­رۋ جۇمىستارىن ءوز كۇشى­مىزبەن اتقارىپ جاتىرمىز, – دەيدى ول.

جىلقىعا كەلگەن جۇت تەك جاڭاارقا اۋدانىندا عانا بولىپ جاتپاعانىن ەسكەرسەك, ب.دايراباي ۇلى ۇلىتاۋ اۋدانى, جەزقازعان قالاسى اكىمدىكتەرىنە قاراستى فەرمەرلەرگە دە كومەك كورسەتىلۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيدى.

بيىلعى جاعداي شارۋالار اراسىندا جەمشوپ دا­يىنداۋ ماسەلەسىنە دەن قويۋعا باسا كوڭىل ءبولۋ كەرەكتىگىن بايقاتىپ وتىر. التى اي قىس بويى جىلقىنى قورادا قاماپ ۇستاۋ مۇمكىن ەمەس ەكەنى راس. بىراق التى اي بويى اقتۇتەك بوران سوعىپ, اياز قارىپ تۇرمايتىنى تاعى بەلگىلى. تابيعات تىقسىرىپ جىبەرگەن كەزدە عانا جىلقىنى قولعا ۇستاۋعا بولادى عوي. سوندىقتان, ءشوپ دايىنداپ قويۋدىڭ ارتىعى جوق. قىستا پايدالانىلماي قالعان ءشوپتى كەيىن باسقا دا قوسپالار قوسۋ ارقىلى جەمگە اينالدىرىپ جىبەرۋگە بولادى.

قازىرگى جاعداي شاراسىز­دىق شەڭ­­بەرى ىسپەتتى. شارۋا­لار ءتيىستى تالاپ­­تاردى ساق­تا­ما­­عاندىقتان, ياعني چيپ بول­­ما­عاندىقتان ءوز ما­لىن وزىم­دىكى دەپ دالەلدەي ال­­مايدى. بيلىك ولگەن مالدىڭ يەسى انىقتالماعاندىقتان ناقتى سا­نىن بىلمەگەندىكتەن, توتەنشە جاع­­داي جاريالاي المايتىنى بەل­­گىلى. ءار نارسە ساباق الۋىمەن قۇن­­دى. جاز شىعىپ, جەر اياعى كەڭى­­گەن كەزدە شارۋا دا, بيلىك تە وسى­­نىڭ ءبارىن ۇمىتىپ كەتپەسە بول­عانى.

ۇلىتاۋ وبلىسى