سەنات سپيكەرى ماۋلەن اشىمباەۆتىڭ توراعالىعىمەن پالاتا وتىرىسى ءوتىپ, سەناتورلار بىرقاتار زاڭدى قاراپ, دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن جولدادى.
بىرقاتار زاڭ ماقۇلداندى
وتىرىس بارىسىندا پالاتا دەپۋتاتتارى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە بيزنەس جۇرگىزۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭدى ەكىنشى وقىلىمدا قارادى. اتالعان زاڭ كاسىپكەرلىك قىزمەت سالاسىنداعى زاڭنامانى جەتىلدىرۋگە جانە بيزنەستى دامىتۋعا قولايلى جاعدايلار جاساۋ ءۇشىن ازىرلەندى. باستى مىندەت بيزنەسكە اكىمشىلىك جۇكتەمەنى ازايتۋ جانە نەگىزسىز كەدەرگىلەردى جويۋ ەكەنىن اتاپ وتكەن ءجون. بۇعان قوسا, مەملەكەتتىك باقىلاۋ مەن قاداعالاۋ ءتارتىبىن رەتتەيتىن نورمالار قايتا قارالدى.
سەناتورلار زاڭداعى نوۆەللالاردى كونتسەپتۋالدى تۇرعىدان قولداي وتىرىپ, ونىڭ جەكەلەگەن ەرەجەلەرىنە بىرقاتار تۇزەتۋ ەنگىزۋدى ۇسىندى. سونداي-اق قۇجاتتى ماجىلىسكە جىبەرۋ تۋرالى شەشىم قابىلداپ, زاڭدى جاڭا رەداكتسيادا ماقۇلدادى. سەنات دەپۋتاتتارى ەنگىزگەن وزگەرىستەر زاڭنىڭ جەكەلەگەن نورمالارىن رەتتەۋشى ساياساتتىڭ قاعيداتتارى مەن تاسىلدەرىنە سايكەس كەلتىرۋگە, ساۋدا قىزمەتىن رەتتەۋ سالاسىنداعى ۋاكىلەتتى ورگان ايقىندايتىن شەكتى ساۋدا ۇستەمەسىن قولدانۋ ءتارتىبىن بەلگىلەۋگە, حالىقتىڭ الەۋمەتتىك از قامتىلعان توپتارىن اتاۋلى قولداۋدى ەسكەرە وتىرىپ, الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ باعالارىن تۇراقتاندىرۋدى ىسكە اسىرۋ ءتارتىبىن قاراستىرۋعا جانە وڭدەۋشى كاسىپورىنداردى وتاندىق شيكىزاتپەن قامتاماسىز ەتۋدى جەتىلدىرۋگە قاتىستى بولىپ وتىر.
«پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تاپسىرماسىمەن ەلىمىزدە كاسىپكەرلىك سالاسىنداعى زاڭنامانى جەتىلدىرۋدە جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزىلىپ كەلەدى. بۇگىن پالاتا دەپۋتاتتارى وسى باعىتتاعى زاڭنىڭ جەكەلەگەن باپتارىنىڭ جاڭا رەداكتسياسىن ماقۇلدادى. ەنگىزىلگەن تۇزەتۋلەر ارقىلى كاسىپكەرلىك قىزمەتتى رەتتەيتىن زاڭنىڭ كەيبىر نورمالارى بيزنەستىڭ جانە قوعامنىڭ مۇددەلەرىن ەسكەرە وتىرىپ وزەكتەندىرىلدى. الداعى ۋاقىتتا بۇل نورمالار ەلىمىزدە بيزنەسكە ارنالعان زاڭداردى قولدانۋدى بارىنشا جەڭىلدەتۋگە جانە كاسىپكەرلىكتى ودان ءارى دامىتۋعا وڭ سەپتىگىن تيگىزەدى دەپ سەنەمىز», دەدى سەنات سپيكەرى.
سونىمەن قاتار پالاتا وتىرىسىندا «حالىقارالىق سۋ اعىندارىن كەمە قاتىناسىنان باسقاشا پايدالانۋ تۇرلەرىنىڭ قۇقىعى تۋرالى كونۆەنتسيانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ قارالىپ, ماقۇلداندى. زاڭنىڭ نورمالارىنا سايكەس مەملەكەتتەر ءوز اۋماعىندا حالىقارالىق سۋ اعىنىن پايدالانعان كەزدە باسقا ەلدەرگە زالال كەلتىرۋدىڭ الدىن الۋ ءۇشىن ءتيىستى شارالار قابىلداۋعا مىندەتتەنەدى.
«بۇل كونۆەنتسيا قاتىسۋشى ەلدەر اراسىندا حالىقارالىق سۋ اعىنىن وڭتايلى جانە ورنىقتى پايدالانۋ شارتتارىن بەكىتەدى. سونىمەن قاتار قۇجات حالىقارالىق سۋ اعىندارىنىڭ ەكوجۇيەسىن قورعاۋ جانە ساقتاۋ جونىندەگى شارالاردى ايقىندايدى. كونۆەنتسيانى راتيفيكاتسيالاۋ حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى دامىتۋعا جانە كورشىلىك قاتىناستاردى نىعايتۋعا وڭ سەپتىگىن تيگىزەدى دەپ سەنەمىز», دەدى م.اشىمباەۆ.
سونداي-اق سەنات دەپۋتاتتارى «2014 جىلعى 23 جەلتوقسانداعى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق شەڭبەرىندە مەديتسينالىق بۇيىمدار (مەديتسينالىق ماقساتتاعى بۇيىمدار مەن مەديتسينالىق تەحنيكا) اينالىسىنىڭ بىرىڭعاي قاعيداتتارى مەن قاعيدالارى تۋرالى كەلىسىمگە وزگەرىس ەنگىزۋ تۋرالى حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭدى دا قاراپ, ماقۇلدادى. وتىرىس كەزىندە اتاپ وتىلگەندەي, قۇجات نورمالارى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا جانە ەاەو-عا مۇشە مەملەكەتتەر اراسىندا مەديتسينالىق بۇيىمداردىڭ بارىنشا ءتيىمدى ورتاق نارىعىن قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان.
ەسىرتكىمەن كۇرەسەتىن ارنايى مەكەمە قاجەت
پالاتا وتىرىسىندا سەناتورلار دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن دا جولدادى. گەننادي شيپوۆسكيح پرەمەر-مينيستر اتىنا جاساعان دەپۋتاتتىق ساۋالىندا سينتەتيكالىق ەسىرتكىنىڭ تارالۋ پروبلەماسى تۋرالى ايتتى. ونىڭ سوزىنشە, بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر سينتەتيكالىق ەسىرتكىنىڭ كەڭ تارالۋ قاۋپىنە ۇشىرايتىن ەڭ وسال ورتا سانالادى. قاسكويلەر ەسىرتكىنى ينتەرنەت-مەسسەندجەرلەر ارقىلى ارزان باعامەن ساتادى.
2021-2023 جىلدار ارالىعىندا سينتەتيكالىق ەسىرتكى زاتتارىن تاراتقانى ءۇشىن 1 021 ادامعا قاتىستى قىلمىستىق ءىس قوزعالعان. كەيىنگى 3 جىلدا سينتەتيكالىق ەسىرتكىنى تاركىلەۋ كولەمى 100 كگ-نان 1 تونناعا دەيىن ءوستى. 2021 جىلى 17, 2022 جىلى 68 جانە 2023 جىلى 81 ەسىرتكى زەرتحاناسى انىقتالعان.
«ەسىرتكى قاۋپىنە بەلسەندى قارسى تۇرۋ – مەملەكەت پەن قوعامنىڭ ەڭ ماڭىزدى مىندەتىنىڭ ءبىرى. ەلدەگى ەسىرتكى ساۋداسىنىڭ ورشۋىنە بايلانىستى تىكەلەي پرەزيدەنتكە باعىنىشتى ارنايى ەسىرتكىگە قارسى قىزمەت جۇرگىزەتىن جەكە-دارا مەكەمە قۇرۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋدى سۇرايمىز. سينتەتيكالىق ەسىرتكىنى ساتۋعا قاتىساتىن سايتتاردىڭ جارنامالاۋ فاكتىلەرىنىڭ جولىن كەسۋ جونىندەگى جۇمىستى كۇشەيتىپ, جارنامالاۋشىلاردى قاتاڭ جازالاۋ قاجەت. مەكتەپ, كوللەدجدەر مەن جوعارعى وقۋ ورىندارىندا بىلىمگەرلەرگە ەسىرتكىنى تاراتۋدىڭ سالدارى تۋرالى ءتۇسىندىرۋ شارالارىن جانداندىرۋ قاجەت. جاستار, اسىرەسە ستۋدەنتتەر اراسىنداعى سينتەتيكالىق ەسىرتكىنى تاراتۋشىلار سانىنىڭ وسۋىنە بايلانىستى ناقتى ءىس-شارالار جوسپارىن ازىرلەۋ ماڭىزدى», دەدى گ.شيپوۆسكيح.
ساپاسىز جول سان سوقتىرادى
شەتەلدىك كومپانيالار جولداردى سالىپ شىعادى, كۇرە جولداردا جارىق جوق, قىزمەت كورسەتۋ ناشار, ال شامادان تىس جۇك تيەلگەن اۋىر كولىكتەر اسفالتتا ەش باقىلاۋسىز جۇرەدى. سەناتور تالعات ءجۇنىسوۆ دەپۋتاتتىق ساۋالىندا ەلىمىزدەگى جول سالاسىنىڭ ماسەلەلەرىن كوتەردى.
سەناتوردىڭ ايتۋىنشا, اقمولا وبلىسىنىڭ تۇرعىندارى مەن ءماسليحات دەپۋتاتتارى جولداردىڭ جاعدايىنا بايلانىستى بىرنەشە رەت شاعىم جازعان كورىنەدى. دەپۋتات جەكەلەگەن وڭىرلەردە وبلىستىق ماڭىزى بار ساپالى جولداردىڭ ۇلەسى ءالى دە 60%-عا جەتپەيتىنى تۋرالى دەرەكتەر كەلتىردى. تاعى ءبىر ماسەلە – جول قۇرىلىسىنىڭ باعاسىن انىقتاۋ. شەتەلدىك مەردىگەرلەر ماتەريالداردى تومەن باعادا ۇسىنىپ, كونكۋرستارعا ءجيى قاتىسادى. وسىعان بايلانىستى وتاندىق كومپانيالار كەلىسىمشارتتان باس تارتادى نەمەسە باعا دەمپينگىنە بەيىمدەلۋگە ءماجبۇر بولادى. بۇل جولدىڭ ساپاسى مەن جۇمىس مەرزىمىنە تەرىس اسەر ەتەدى.
«جول قوزعالىسىنىڭ قاۋىپسىزدىگى كوبىنە جولدىڭ ساپاسى مەن جابدىقتالۋىنا, ايالدامالار مەن جاياۋ جۇرگىنشىلەر وتكەلدەرىنىڭ بولۋىنا, سونداي-اق ولاردىڭ جارىقتاندىرىلۋىنا بايلانىستى. رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالار مەن وبلىس ورتالىقتارىنان تىس جەردەگى جولداردىڭ كوپتەگەن ۋچاسكەسىندە جارىق جوق. بۇل تەك ينفراقۇرىلىمنىڭ ارتتا قالعانى ەمەس. قارجىنىڭ شىن مانىندەگى ازدىعىن, ەلەكتر ەنەرگياسى ءتاريفىنىڭ وتە جوعارى ەكەنىن ناقتى ايتۋ كەرەك. بۇل بەلگىلى ءبىر دارەجەدە ءماجبۇرلى ۇنەمدەۋ مەن اپاتتارعا جانە قايعىلى جاعدايعا اكەلەدى. جول بويىنداعى سەرۆيستىك قىزمەتكە نەمەسە ونىڭ بولماۋىنا بايلانىستى ازاماتتاردان ۇنەمى شاعىم ءتۇسىپ تۇرادى. وسىعان بايلانىستى, وسى ماسەلەلەردى كەزەڭ-كەزەڭىمەن كەلىسە وتىرىپ, بىرتە-بىرتە شەشۋگە كىرىسۋ قاجەت», دەدى ت.ءجۇنىسوۆ.
سەناتور سونىمەن قاتار اۋىر جۇك كولىكتەرىنىڭ قوزعالىسىن باقىلاۋدى كۇشەيتۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. ويتكەنى ولار, اسىرەسە جۇك كولىكتەرىنە ارنالماعان جولداردى بۇزىپ كەتەدى. «اۆتوجول سالاسىنداعى جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا وتاندىق كومپانيالاردى تارتۋ, جولداردىڭ ساپاسى مەن جان-جاعىن, اسىرەسە اۋىلدىق ەلدى مەكەندەر مەن قالا ماڭىن كوركەيتۋ, ونىڭ ىشىندە ولاردىڭ جارىقتاندىرىلۋىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن كوبەيتە بەرۋدى, سونداي-اق جول بويىنداعى سەرۆيستى جاقسارتۋ جونىندە پارمەندى شارالار قابىلداۋدى سۇرايمىز. سونداي-اق باقىلاۋدى كۇشەيتۋ نەمەسە ەلىمىزدىڭ جولدارىندا دوڭگەلەك بىلىگىنە جۇكتەمە ەرەجەسىن ساقتامايتىن اۋىر جۇك ماشينالارىنىڭ جۇرۋىنە شەكتەۋ قويۋ ماڭىزدى», دەدى سەناتور.
كونستيتۋتسياعا قايشى قاۋلى
كەدەن قىزمەتكەرلەرى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرى رەتىندە ەڭبەك سىڭىرگەن جىلدارى مەن ەڭبەك ءوتىلى نورماتيۆتەرى بويىنشا قوسىمشا زەينەتاقىمەن قامسىزداندىرۋ قۇقىعىنان ايىرىلعان. سەناتور امانگەلدى نۇعمانوۆ دەپۋتاتتىق ساۋالىندا بۇكىل قۇقىق قورعاۋ قۇرىلىمىنداعى كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتاردىڭ بۇزىلۋى تۋرالى ايتىپ بەردى.
«2023 جىلدىڭ 20 ساۋىرىندە ەلىمىزدە «الەۋمەتتىك كودەكس» ومىرگە كەلگەن بولاتىن جانە ىسكە ەنۋ مەرزىمى 2023 جىلدىڭ 1 شىلدەسىنەن باستالعان. كودەكستىڭ قولدانۋ كولەمى وتە كەڭ, وتە كەرەكتى قۇجات. وسى كەزەڭدە 2023 جىلى 29 تامىزدا №733 ۇكىمەت قاۋلىسى قابىلداندى. اتالعان قاۋلىنىڭ 1 عانا تارماعىنىڭ كۇشىمەن تۇتاس ءبىر ورگاننىڭ قىزمەتكەرلەرىنە زەينەتكە شىعۋ ۋاقىتىن تاعايىنداپ جانە ءوتىلىم مەرزىمىن ساناپ انىقتاۋ مۇمكىنشىلىگىنەن ايىردى. وسىنىڭ سالدارىنان «ورىنداۋشى جاۋاپتى مەملەكەتتىك ورگان» قاۋلى تۇرىندە بەكىتىلمەدى», دەدى سەناتور.
سەناتوردىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي نورما بۇكىل قۇقىق قورعاۋ ورگانىنىڭ قىزمەتكەرلەرىن زەينەتاقىمەن قامسىزداندىرۋ قۇقىعىنان ايىردى, وسىلايشا, ازاماتتاردىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارى بۇزىلدى.
«بۇل قابىلدانعان قاۋلىنىڭ تارماقتارى ازاماتتاردىڭ قۇقىعىن شەكتەي وتىرىپ, كونستيتۋتسيانىڭ ەڭ نەگىزگى تالاپتارىنىڭ ورىندالۋىنا قايشى ەكەندىگىن دالەلدەپ وتىر. قۇقىعى بۇزىلعان مەملەكەتتىك ورگاننىڭ قىزمەتكەرلەرى مەن ارداگەرلەرىنىڭ زەينەتكە شىعۋى مۇمكىنشىلىگىن زاڭداستىرۋ كەرەك», دەدى ا.نۇعمانوۆ.
سونداي-اق پالاتا وتىرىسىندا سەناتور امانگەلدى تولاميسوۆ شەتەلدەن جوعارى بىلىكتى كادرلاردى تارتۋ تەتىكتەرىنە قاتىستى ماسەلەنى كوتەردى. وسىعان بايلانىستى دەپۋتات تسيفرلىق پلاتفورما قۇرۋ, سالىقتىق جەڭىلدىكتەر بەلگىلەۋ جانە ۆيزا الۋدى جەڭىلدەتۋ سياقتى شارالارعا نازار اۋداردى.
اندرەي لۋكين ۇلتتىق سەرتيفيكاتتاۋ جۇيەسىن تەحنيكالىق رەتتەۋ جانە تسيفرلاندىرۋ سالاسىنداعى پروبلەمالاردى اتاپ ءوتتى. دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, ولاردى جويۋ تۇتىنۋشىلاردى قاۋىپتى جانە كونترافاكتىلى ونىمدەردەن قورعايدى.
سەناتور ەرنۇر ايتكەنوۆ ءوز ساۋالىنا پاۆلودار وبلىسىنداعى شارۋالاردا تۇقىم ساتىپ الۋعا جانە ەگىستىك ناۋقانىنا دايىندىققا قاتىستى تۋىنداعان قارجىلىق پروبلەمالاردى ارقاۋ ەتتى. دەپۋتات قۇرعاقشىلىقتان زارداپ شەككەن شارۋالارعا قولداۋ كورسەتۋدى جانە جەڭىلدەتىلگەن نەسيە بەرۋ باعدارلاماسىن ىسكە قوسۋدى ۇسىندى.