كەي اۋىلداعى اعايىن ءالى كۇنگە اۋىز سۋعا زار بولىپ وتىر. ءتىپتى اۋىز سۋدىڭ اششى شۋىن تالاي رەت كوزبەن كورىپ, قۇلاقپەن ەستىدىك. ماسەلەن, تۇرار رىسقۇلوۆ اۋدانىنا قاراستى جارلىسۋ اۋلىنىڭ تۇرعىندارى ميلليونداعان قارجى جۇمسالعان جۇمىستىڭ سوڭى سيىرقۇيىمشاقتانىپ, سالدارىنان «اۋىز سۋعا جارىماي وتىرمىز» دەپ بىرنەشە رەت تەحنيكالىق سۋدىڭ زاردابىن شەگىپ وتىرعانىن ايتقان بولاتىن. تىرشىلىك نارىنەن تارىققان اۋىلدار شىنىندا دا از ەمەس...
كەي ەلدى مەكەندەگى جۇرتشىلىق تازا سۋدىڭ ءدامىن تاتپاسا, تارازداعى كاسىپكەرلەر اۋىز سۋدى اعىل-تەگىل پايدالانىپ وتىر ەكەن. كونە شاھاردىڭ «جاڭاشىل» كاسىپكەرلەرى كولىك جۋ كەشەندەرى مەن مونشالارعا جانە باسسەيندەرگە تۇششى سۋدى وڭدى-سولدى تۇتىنعان. زاڭدى بەلدەن باسقان كاسىپكەرلىك نىسانداردىڭ سانى 300-دەن اسىپ جىعىلادى. جۇزدەن استام مونشا يەسىنىڭ ساناۋلىسى عانا سۋدى پايدالانۋ تۋرالى ءتيىستى قۇجاتتى زاڭ اياسىندا راسىمدەگەن.
تابيعاتتى قورعاۋ پروكۋراتۋراسى قولدانىستاعى زاڭدى سىرت اينالىپ وتۋگە تىرىسقان كاسىپكەرلەردىڭ زاڭسىز ارەكەتىن اشكەرەلەدى. اۋىز سۋدى ارمانسىز ءارى رۇقساتسىز پايدالانىپ كەلگەن ازاماتتار ەندى زاڭ اياسىندا ايىپپۇل ارقالاۋى مۇمكىن. پروكۋراتۋرا وكىلدەرىنىڭ ايتۋىنشا, ولارعا ءالى دە بولسا رەسمي تۇردە ۋاقىت بەرىلدى. سول ۋاقىتتى ءتيىمدى پايدالانعاندار عانا جازادان قۇتىلاتىن كورىنەدى.
دەرەككە جۇگىنسەك, وبلىس ورتالىعىنداعى 150-گە جۋىق كولىك جۋ ورتالىعىنىڭ بار بولعانى 7-ەۋى عانا سۋدى پايدالانۋ بويىنشا ءتيىستى قۇجاتتاردى راسىمدەگەن. ال قالعاندارى زاڭ تالاپتارىن ورىنداۋعا كەلگەندە سەلقوستىق تانىتقان. سونداي-اق تارازداعى 30-دان اسا قوعامدىق باسسەيننىڭ ەشقايسىسى جۇمىسىن زاڭعا ساي ىستەمەگەن. وسىلايشا, تىرشىلىك ءنارىن وڭدى-سولدى, ىسىراپ ەتىپ پايدالانىپ كەلگەن.
كاسىپ اشۋعا كەلگەندە الدىنا جان سالماعان ازاماتتار «جامبىل سۋ» مەكەمەسىنىڭ تەڭگەرىمىندەگى جەراستى سۋىن ەشقانداي قۇجاتسىز تۇتىنىپ كەلگەن. الايدا كاسىپكەرلىك نىسان يەلەرى تازا سۋدى «شۋ-تالاس باسسەينى» ينسپەكتسياسىنىڭ رەسمي رۇقساتىمەن عانا تۇتىنۋعا ءتيىس بولعان. بىراق ونداي قادامعا بارماعان. رەسمي دەرەككە جۇگىنسەك, ءاربىر قوعامدىق مونشا يەسى جىلىنا 11–20 مىڭ توننا ارالىعىندا سۋ تۇتىنادى ەكەن. ال تازا سۋدى زاڭسىز پايدالانعان مونشا يەلەرىنىڭ سانى 100-دەن اساتىنىن ەسكەرسەك, بۇل ساندى بىرنەشە ەسەلەۋگە تۋرا كەلەدى.
«تازا سۋدى زاڭسىز پايدالانعان كاسىپكەرلەرگە ءبىرىنشى ماۋسىمعا دەيىن ۋاقىت بەرىلگەنىن ايتا كەتكەن ءجون. ولار مەجەلى مەرزىم ىشىندە اۋىز سۋدى پايدالانۋعا قاتىستى قۇجاتتى راسىمدەپ ۇلگەرۋى كەرەك. ولاي بولماعان جاعدايدا اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكستىڭ 41-بابىنا سايكەس ايىپپۇل ارقالايدى», دەيدى وڭىرلىك تابيعاتتى قورعاۋ پروكۋراتۋراسىنىڭ اعا پروكۋرورى ەرىك ءالماحانوۆ.
ەلىمىزدە بىرنەشە جىل بويى كاسىپكەرلىك نىسانداردى تەكسەرۋگە موراتوري جاريالانعانى ءمالىم. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, كاسىپكەرلىك نىسان باسشىلارى ءجون-جوسىقسىز تەكسەرۋلەردەن قۇتىلعان بولاتىن. الايدا تەكسەرىس جوق جەردە زاڭسىزدىق بەلەڭ الاتىنىن ۋاقىتتىڭ ءوزى كورسەتىپ وتىر. بيلىك تاراپىنان جاسالعان قامقورلىقتى كاسىپكەرلەر جەكە ماقساتىنا پايدالانىپ, زاڭسىزدىققا بارعاندارى دا از ەمەس. ولار اۋىز سۋدى زاڭسىز تۇتىنۋ ارقىلى سالىق تولەۋدەن دە جالتارعان.
جامبىل وبلىسى