سەناتتا مەملەكەت باسشىسىنىڭ «ادىلەتتى قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق باعدارى» اتتى جولداۋىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا «دەموگرافيالىق ءوسۋ – ۇلتتىڭ ستراتەگيالىق ارتىقشىلىعىنىڭ نەگىزى» تاقىرىبىنا ارنالعان ۇكىمەت ساعاتى ءوتتى.
ءىس-شارانى اشقان پالاتا توراعاسى ماۋلەن اشىمباەۆ مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋدا ايتقان سوزىنە نازار اۋدارىپ, دەموگرافيالىق دامۋ ەلدىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىراتىن تەتىك رەتىندە ۇلكەن ءرول اتقاراتىنىن جانە وسى الەۋەتتى ءتيىمدى پايدالانۋ ماڭىزدى مىندەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى. وسىعان وراي ەلىمىزدە كوشى-قون ساياساتى جانە اۋىلدىق اۋماقتاردى دامىتۋ تۇجىرىمدامالارى قابىلدانىپ, 2029 جىلعا دەيىنگى ۇلتتىق دامۋ جوسپارى ازىرلەندى.
ماۋلەن اشىمباەۆ ەلدەگى قارقىندى دەموگرافيالىق ءوسۋ جاڭا مۇمكىندىكتەرگە جول اشىپ وتىرعانىنا جانە وسى ۇردىستەن تۋىندايتىن تۇيتكىلدەردىڭ دە بار ەكەنىنە توقتالدى. بۇل وزگەرىستەر ەلىمىزدەگى زەينەتاقى جۇيەسىنە, الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ سالاسىنا اسەر ەتەتىنى انىق. بۇعان قوسا ءىس-شارادا وتانداستارىمىزدىڭ سالىستىرمالى تۇردە العاندا جاس ۇلت سانالاتىنى, ازاماتتاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعىنىڭ ارتۋى جانە ۋربانيزاتسيا ماسەلەلەرى وسى باعىتتاعى باسىمدىقتار ەكەنى ايتىلدى.
سەنات توراعاسى اتاپ وتكەندەي, ۋربانيزاتسيا قالالاردا جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جانە باسپانانىڭ قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ وزەكتىلىگىن ارتتىرا تۇسەدى. ۇلتتىق ستاتيستيكانىڭ مالىمەتتەرى بويىنشا, قازىردىڭ وزىندە ەلىمىزدە قالا حالقىنىڭ ۇلەسى 62 پايىزعا جەتكەن. «بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى ورتامەرزىمدى ۋاقىتتا ورتالىق ازيا وڭىرىندە قالا حالقىنىڭ ءوسۋى جالعاسا بەرەدى دەپ بولجاپ وتىر. ارينە, بۇل – وڭ ءۇردىس. سونىمەن بىرگە اۋىلدىق اۋماقتاردى دامىتۋ, جۇمىس ورىندارىن اشۋ, الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمدى جەتىلدىرۋ ىستەرىن دە ۇمىتپاۋىمىز كەرەك. وسىعان بايلانىستى ۇلتتىق جوباعا, اۋىلدىق اۋماقتاردى دامىتۋ تۇجىرىمداماسىنا جانە وڭىرلىك دامۋدىڭ باسقا دا جوسپارلارىنا ەنگىزىلگەن ءىس-شارالاردىڭ ساپالى تۇردە جۇزەگە اسىرىلۋىن قامتاماسىز ەتۋ قاجەت», دەگەن ماۋلەن اشىمباەۆ دەموگرافيالىق جاعدايدى ەسكەرە وتىرىپ, الەۋمەتتىك, ترانسپورتتىق جانە ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىمدى ءتيىستى دەڭگەيدە دامىتۋ باعىتىنداعى مىندەتتەرگە توقتالدى.
سونىمەن قاتار سەنات سپيكەرى وڭىرلەردەگى الەۋمەتتىك-دەموگرافيالىق جانە ەكونوميكالىق تەڭگەرىمسىزدىك ماسەلەلەرىنە, جۇمىسپەن قامتۋدى قامتاماسىز ەتۋگە, ءبىلىم دەڭگەيىن, جاستاردىڭ ەڭبەك ونىمدىلىگى مەن تابىسىن ارتتىرۋعا جانە جاس وتباسىلاردى قولداۋعا ەرەكشە نازار اۋداردى. ماۋلەن اشىمباەۆ ەلدىڭ ورنىقتى ەكونوميكالىق دامۋى حالىقتىڭ سانىمەن, ازاماتتاردىڭ تۇرمىس دەڭگەيىمەن جانە ەڭبەك رەسۋرستارىنىڭ قولجەتىمدىلىگىمەن تىكەلەي بايلانىستى ەكەنىن ايتتى.
«ەلىمىزدىڭ دەموگرافيالىق دامۋىنا بايلانىستى ماسەلەلەر بويىنشا ءتيىمدى ۆەدومستۆوارالىق ءىس-قيمىلدى ارتتىرۋ قاجەت. جالپى, ەلدىڭ تەڭگەرىمدى دەموگرافيالىق دامۋى باسەكەگە قابىلەتتىلىك فاكتورلارىنىڭ ءبىرى ەكەنى انىق. ادىلەتتى قازاقستان قۇرۋ, ەڭ الدىمەن, حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋعا ارنالعان. بۇل – ەڭ الدىمەن, ادامنىڭ مۇددەلەرى مەن قاجەتتىلىكتەرىنە باسىمدىق بەرۋ, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋ دەگەن ءسوز. ەلىمىزدىڭ دەموگرافيالىق ساياساتىنىڭ باستى ماقساتى دا وسى», دەدى م.اشىمباەۆ.
سەنات سپيكەرى مەملەكەت تاراپىنان بالا تۋدى ىنتالاندىرۋعا ارنالعان الەۋمەتتىك مىندەتتەمەلەردى جوسپارلى تۇردە ىسكە اسىرۋ جالعاسىپ كەلە جاتقانىن تىلگە تيەك ەتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىز حالقىنىڭ ۇشتەن ءبىرىن جاستار قۇرايدى. ورتاشا جاس دەڭگەيى – 32. «كوپبالالى وتباسىلارعا اي سايىنعى جاردەماقىلار مەن ارنايى جاردەماقىلار دا تولەنەدى. پرەزيدەنت تاپسىرماسىمەن بيىل «ۇلتتىق قور – بالالارعا» باعدارلاماسى ىسكە اسىرىلا باستادى. حالىق سانى وسكەن سايىن ءتيىستى دەڭگەيدە ورتا جانە جوعارى ءبىلىم بەرۋ, سونداي-اق مەديتسينا جۇيەسىن دامىتۋ قاجەت ەكەنى تۇسىنىكتى. ۋاقىت وتكەن سايىن ازاماتتاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى دا ارتىپ كەلەدى. بۇل دا – وڭ ۇردىستەردىڭ ءبىرى», دەدى ول.
سونداي-اق ماۋلەن اشىمباەۆ ۇلتتىق ستاتيستيكانىڭ دەرەكتەرىنە سايكەس 1991 جىلدان باستاپ ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى 6,8 جىلعا ارتقانىن, ناتيجەسىندە 2022 جىلدىڭ قورىتىندىسىندا بۇل كورسەتكىش 74,4 جاستى قۇراعانىن ايتتى.
سونداي-اق ۇكىمەت ساعاتىندا پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى تامارا دۇيسەنوۆا, پرەزيدەنت جانىنداعى ايەلدەر ىستەرى جانە وتباسىلىق-دەموگرافيالىق ساياسات جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيانىڭ توراعاسى, مادەنيەت جانە اقپارات ءمينيسترى ايدا بالاەۆا, يۋنفپا-نىڭ قازاقستانداعى وكىلى – يۋنفپا-نىڭ قىرعىزستان مەن تۇرىكمەنستانداعى ديرەكتورى ولوف رونني ليندستروەم, بۇۇ بالالار قورىنىڭ (يۋنيسەف) قازاقستانداعى وكىلىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى لەتيسيا باززيا-ۆەيل جانە ساراپتامالىق قوعامداستىق پەن اكىمدىكتەردىڭ وكىلدەرى ءسوز سويلەپ, كوتەرىلگەن ماسەلە بويىنشا ءوز پىكىرلەرى مەن ۇسىنىستارىن ايتتى.