ەسىمىن ماڭگىلىك مۇرا ەتىپ يەلەنگەن, توقسان جىلدىق تاريحى بار «قازاقفيلم» كينوستۋدياسى ۇلتتىق كينو ونەرىنىڭ قالىپتاسىپ-دامۋىنا ايرىقشا ىقپال ەتكەن اسا دارىندى سۋرەتكەر, رەجيسسەر شاكەن ايمانوۆتىڭ 110 جىلدىق مەرەيتويىنا ايرىقشا ماڭىز بەردى. قازاق كينوسىنىڭ قارا شاڭىراعى «قازاقفيلم» ۇلى رەجيسسەردىڭ ەسىمىن تەكتەن-تەك يەلەنگەن جوق. كينوستۋديا – ايمانوۆتىڭ تۋىندىسى, شىعارماشىلىعى, ەڭبەگى, شاكىرتتەرىنە, ءىزباسارلارىنا, كورەرمەندەرىنە قالدىرعان اماناتى. رەجيسسەردىڭ ۇرپاعىنا قالدىرعان مۇراسىنا قيانات جاساماي, ىلگەرى وركەندەتۋ – بۇگىنگى كينوگەرلەر قاۋىمىنىڭ پارىزى.
كينو سالاسىنىڭ مايتالماندارى قاتىسقان ۇلى رەجيسسەردىڭ ەسىمىن ۇلىقتاۋ سالتاناتىنىڭ اياسىندا ش.ايمانوۆ اتىنداعى «قازاقفيلم» كينوستۋدياسى جاڭا ماۋسىمىن اشتى. «قازاقفيلم» كينوستۋدياسىنىڭ پرەزيدەنتى ازامات ساتىبالدى: «الەمدە قاعبا بىرەۋ بولسا, قازاقستاندا كينو ونەرىنىڭ جالعىز-اق قارا شاڭىراعى بار, ول – ءبىزدىڭ ستۋديا, شاكەن ايمانوۆ اتىنداعى «قازاقفيلم» كينوستۋدياسى. ءبىزدىڭ ماقساتىمىز – مەرەيتويدى بىرگە اتاپ ءوتۋ. ەكىنشىدەن, رەجيسسەردىڭ تۋعان كۇنىنە ورايلاستىرا, جىل سايىن 15–17 اقپان ارالىعىن ماۋسىماشار ءداستۇرى ەتىپ قالىپتاستىرۋ. بۇل كۇنى كورەرمەندەرگە ءبىر جىل اياسىندا تۇسىرىلەتىن فيلمدەر مەن جوبالاردى تانىستىرۋ باستى ماقساتىمىز بولماق. بۇگىن باستاۋ العان «كينو ماۋسىماشارى» جوبالاردىڭ پروكاتتاعى كەزەڭدىك وزگەرىستەرىن عانا كورسەتىپ قويمايدى, كينوندىرىستەگى جىل بويى كۇتكەن, ماڭىزدى تۋىندىلارى كورەرمەن نازارىنا ۇسىنىلاتىن جاڭا كەزەڭنىڭ باستالۋىن بىلدىرەدى. الداعى ماۋسىم كينويندۋستريا ءۇشىن قازاقستاننىڭ كينەماتوگرافيا ونەرىن ورىستەتۋدەگى باعىتتارىن, جاڭا ەسىمدەر مەن كرەاتيۆتى تاسىلدەردى انىقتايتىن ەسەپ بەرۋ كەزەڭى بولماق. ەلىمىزدىڭ ماڭدايىنا بۇيىرعان جالعىز كينوستۋديانىڭ الداعى وركەندەۋىنە قولداۋ كورسەتىپ وتىرعان مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنە العىسىمىزدى بىلدىرەمىز», دەدى.
ا.ساتىبالدى «كinopark Kinoplexx» سەكىلدى ۇلكەن كينو جەلىلەرىمەن كەلىسىمشارت جاسالىپ, مەموراندۋمعا قول قويىلعانىن جەتكىزدى. بيىلدان باستاپ كينوسۇيەر قاۋىم ءار جاڭا ماۋسىمدا «قازاقفيلمنىڭ» ەسكى فورماتتاعى تاڭداۋلى فيلمدەرىن «كinopark»-ءتىڭ كينوتەاترلارىنان تومەندەتىلگەن باعامەن تاماشالاۋ مۇمكىندىگىنە يە بولادى. سونداي-اق «قازاقفيلمنەن» شىعاتىن فيلمدەردىڭ بارلىعىن «كinopark Kinoplexx» جەلىلەرى قولداپ, جارناماسىز ارنايى كورسەتەدى. بۇل – ۇلكەن قادام.
كينو – يدەيالار توعىساتىن الاڭ. كينوستۋديا باسشىسى وزىندىك ويى, كوزقاراسى بار, ءوز ءسوزىن كوركەم ءارى كاسىبي تۇردە جەتكىزە الاتىن تالانتتى جاستاردى كينوستۋديا توڭىرەگىنە كوبىرەك توپتاستىرىپ جاتقانىن ايتتى.
قازاقستاننىڭ كينو تاريحىندا اتتارى التىن ارىپپەن جازىلعان ش.ايمانوۆ, م.بەگالين, س.قوجىقوۆ, ا.قارساقباەۆ سىندى شەبەرلەردىڭ جولىن قۋىپ, كينوستۋديا جۇمىسىن ءارى قاراي دامىتۋ ءۇشىن جاڭا باسشىلىق قولىنان كەلگەن بارلىق مۇمكىندىكتەن ايانىپ قالعىسى جوق. وسى ورايدا ولار جاڭا باعىتتى ىسكە قوسپاق. بۇل جۇمىستىڭ شەڭبەرىندە وتكەن جارتى جىلدىڭ ىشىندە بىرنەشە رەسمي كەزدەسۋ وتكىزىلىپ, كوپتەگەن سەرىكتەسپەن شىعارماشىلىق قارىم-قاتىناستار تۇزىلگەن. ماۋسىماشاردا «قازاقفيلم» توعىز تۋىندىسىن تانىستىردى. ونىڭ بەسەۋى – مەملەكەتتىڭ ءبىر تيىنىنسىز تۇسىرىلگەن كوممەرتسيالىق فيلمدەر, قالعان تورتەۋى مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن تۇسىرىلگەن. رەجيسسەرلەر جاڭا جوبالارىن ەكشن, دراما, فەنتەزي, دەتەكتيۆ سياقتى ءتۇرلى جانردا قاۋزاعان.
بۇل «قازاقفيلم» ءۇشىن جاڭا باعىت, جاڭا مۇمكىندىكتەر كەزەڭى بولماق. وسى جاڭالىقتاردى حاباردار ەتىپ, بيىل تۇسىرىلەتىن جوبالاردى تانىستىرۋ ءۇشىن ساحنا تورىنە كينوستۋديا باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ايدار وماروۆ شاقىرىلدى. پيكتچينگتەن وتكەن, ءوندىرىس كەزەڭىندەگى «بولماعان بالالىق شاق», «ماما», «زەيىن», «جابايى», «سكاز و روزوۆىم زايتسە-2» فيلمدەرىنىڭ ارقايسىسى تۋرالى قىسقاشا اقپار بەرىلىپ, جانرلىق تابيعاتىنا توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل جوبالار مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن جۇزەگە اسىرىلادى.
مىسالى, بيىل تۇسىرىلەتىن جوبالاردىڭ ىشىندەگى «كاپيتان بايتاسوۆ» ءفيلمىنىڭ جانرى – ەكشن, دراما. فيلم وسىدان ون جىل بۇرىنعى تاراز قالاسىندا بولعان وقيعانىڭ شىندىعىنا نەگىزدەلگەن. پوليتسيا كاپيتانى عازيز بايتاسوۆ ءوز باسىن قاتەرگە تىگە وتىرىپ, اجال اۋزىندا تۇرعان قالانىڭ مىڭداعان تۇرعىنىنىڭ ومىرىنە اراشا ءتۇسىپ, تەرروريستىڭ شابۋىلىنان ساقتاپ قالادى. پوليتسيا كاپيتانىنىڭ ءومىرى مەن مىنەزى ونىڭ ابىروي مەن پارىزدى بارىنەن بيىك قوياتىن ىشكى ىستەر ورنىنداعى قىزمەتى مەن وتباسىنا قارىم-قاتىناسى ارقىلى اشىلادى.
«ماما» دراماسى انا مەن بالا اراسىنداعى ماحابباتتى, زايا كەتكەن ۋاقىت پەن ءومىردىڭ قاتىگەزدىگى تۋرالى باياندايدى. فيلم – اتىس-شابىس جانرىندا. كەيىپكەردىڭ بالا كەزىندە باسىنان وتكەن قيىن جاعدايى ونىڭ تۇرمەگە تۇسۋىنە اكەپ سوعادى. اباقتىدا وتىرىپ تا ول جالعىز قالعان اناسىن ەسىنەن شىعارمايدى. تۇرمەدەن شىعا سالا تيمۋر اناسىنا اسىعادى. بىراق جالعىز ۇلىنىڭ كۇيىگى جانىنا اۋىر تاڭبا سالعان اناسى دەمەنتسياعا شالدىعىپ, ۇلىن تانىمايدى. تيمۋر اناسىن الىپ كەتكىسى كەلگەنىمەن, باس دارىگەر ونى ءۇي-كۇيى جوق, جۇمىسى جوق بۇرىنعى قىلمىسكەرگە بەرۋدەن باس تارتادى. كۇزەتشىلەردىڭ قارسىلىعىنا قاراماستان تۇندە مىلتىقپەن قارۋلانعان تيمۋر اناسىن قارتتار ۇيىنەن الىپ كەتەدى. اناسىنىڭ ارمانىن ورىنداۋ ماقساتىندا تيمۋردىڭ باسىنان كەشكەن وقيعاسى كورەرمەننىڭ جۇرەگىن ەلجىرەتپەي قويمايدى...
شىتىرمان وقيعاعا قۇرىلعان «زەيىن» بالالار ءفيلمىنىڭ قاتارىن تولىقتىرماق. بۇل وقيعا 6 جاستاعى كىشكەنتاي زەيىننىڭ حيكاياسىن تارقاتادى. كىشكەنتاي دانىشپان جاسىنا قاراماستان ءومىردىڭ اعى مەن قاراسىن ايىرا بىلەدى. قاتارلاستارىنا قاراعاندا ەرەكشە اقىلدى بالا سۋ شىعاراتىن جاڭا قۇرىلعى ويلاپ تابادى. بۇل قۇرىلعى الەمدەگى سۋ تاسقىنى ماسەلەسىن شەشەدى. الايدا زەيىننىڭ اتا-اناسى, اۋىلداستارى, بۇل قۇرىلعىنى ويىنشىق كورىپ, سەنىمسىزدىك تانىتادى. بالاعا اتاسى مەن دوسى عانا قولداۋ كورسەتەدى, اتاسىنىڭ وڭ باتاسىن العان زەيىن قۇرىلعىنى قالاعا اپارىپ, بارىنە تانىستىرۋدى ءجون كورەدى. ناتيجەسىندە, زەيىن مەن ونىڭ شىتىرمان وقيعاسى جاس كورەرمەندى قىزىقتى ساپارعا بىرگە اتتاندىرادى.
بەلگىلى اقىن اقبەرەن ەلگەزەكتىڭ «بولماعان بالالىق شاق» پوۆەسى – بۇگىنگى وقىرماننىڭ كەڭ سۇرانىسىنا يە قىزىقتى شىعارمالاردىڭ ءبىرى. دراما تەاترلارىندا تابىستى ءجۇرىپ جاتقان پەسا ەندى كينورەجيسسەرلەردى دە قىزىقتىرىپ, فەنتەزي جانرىمەن كورەرمەنگە ۇسىنىلماق. ماڭگىلىككە جالعىز قالۋ قورقىنىشى باۋراپ العان, سول قورقىنىشتىڭ اسەرىمەن اناسىن قۇتقارۋ ءۇشىن ۇلكەن ساپارعا شىققان بالانىڭ وقيعاسى كورەرمەننىڭ كوڭىلىن بىردەن باۋرايدى. جاسوسپىرىمدەر مەن بالالار باستى كەيىپكەر اقوشتىڭ قاناتتى قيال الەمىنە قىزىعۋشىلىقپەن اتتانادى. كينونىڭ العاشقى كادرلارىنان باستاپ-اق جاناشىرلىقپەن قامتىلعان كۇردەلى درامالىق سۇراقتارعا جاۋاپ ىزدەپ, كەيىپكەردىڭ سوڭىنان ەرىپ وتىرادى.
تانىستىرىلعان فيلمدەر اراسىندا «سوڭعى پارىز» دەرەكتى دراماسى ەرىكسىز نازار اۋداردى. «وسىنداي كۇن بولعان» جانە «وسىنداي ءتۇن بولعان» اتتى ەكى بولىمنەن تۇراتىن «سوڭعى پارىز» دەرەكتى ءفيلمى بەلگىلى جازۋشى ءابدىجامىل نۇرپەيىسوۆتىڭ 100 جىلدىعىنا وراي تۇسىرىلگەن. جازۋشىنىڭ ءوزى ءجيى كورىنەتىن دەرەكتى فيلم «كۋرليانديا», «قان مەن تەر», «سوڭعى پارىز» شىعارمالارىنىڭ باستى كەيىپكەرلەرى ارقىلى ونىڭ وتانى مەن تۋعان اۋلىنا ماحابباتى مەن سەزىمى, مۇڭى, ارمانى كورىنىس تابادى. ەلامان مەن جادىگەر سەكىلدى كەيىپكەرلەر نەگىزىندە قاراپايىم بالىقشىلاردىڭ ءومىرى, تاعدىرى, قۋانىشى مەن قاسىرەتىن بەينەلەيدى.
اق تارەلكاعا ءفيلمنىڭ اتى مەن رەجيسسەردىڭ ەسىمىن جازىپ, بۇكىل ءتۇسىرۋ توبى قولدارىن قويىپ, ساتتىلىك ءۇشىن سىندىراتىن كينوداعى ءداستۇردىڭ ورنى ەرەكشە. ساحنادا ىدىس سىندىرۋ مۇمكىن بولماعاندىقتان, ا.وماروۆ فيلم اتاۋى جازىلعان اق تارەلكانى ەستەلىك ءۇشىن فيلم رەجيسسەرلەرىنە سىيعا تارتتى.
ءاربىر تۋىندىسى قازاق كينوسىنىڭ كلاسسيكاسىنا اينالعان ش.ايمانوۆتىڭ تۋعان كۇنىندە ۇيىمداستىرىلعان العاشقى كينو ماۋسىمىنىڭ اشىلۋى سىرقات حالدەگى وسى سالانى ساۋىقتىرۋعا جاناشىرلىق تانىتىپ, وتاندىق كينويندۋستريانى ودان ءارى دامىتۋعا تىلەكتەستىك ءبىلدىرىپ كەلگەن ءار بۋىنداعى سالا ماماندارىنىڭ باسىن قوستى. بۇل – قازاقستان كينوسىنىڭ ۇلتتىق مادەني مۇرالاردى ساقتاۋ, جاڭاشىلدىق ەنگىزۋ, ءداستۇرلى كينونىڭ شەكاراسىن كەڭەيتۋ ارقىلى بەلسەندى دامي الاتىن قابىلەتىن كورسەتەتىن شاق.
الماتى