ءار اۋىلدىڭ كوزدەن كەتسە دە كوڭىلدەن كەتپەيتىن ارداگەرى بولادى. ونداي جانداردىڭ حالقىنا سىڭىرگەن ەڭبەگى, ءومىر جولىنداعى ابزال ءىس-ارەكەتتەرى, ايتقان اقىلدارى مەن ءسوزدەرى وي-سانالارىندا قالىپ, كەيىنگى تولقىن جەتكىنشەكتەرگە ۇلگى-ونەگە رەتىندە جالعاسىن تابادى. سونداي ابزال ارداگەرلەردىڭ ءبىرى ءوڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى, ورداباسى اۋدانىنىڭ, سارى ارىق اۋماعىندا ءومىر سۇرگەن مارقۇم اكەمىز ابىلقايىر ماحامبەت ۇلى ەدى. اكەمىزدىڭ ومىردەن وزعانىنا 19 جىل بولدى. 1916 جىلى ومىرگە كەلىپ, اكەدەن 4 ايلىعىندا قالعان. 7 جاستان باستاپ كۇن دەمەي, ءتۇن دەمەي ەڭبەككە ارالاسقان. 1933-1936 جىلدارى تۇركىستاندا فزۋ-دى ءبىتىرىپ, ارىس قالاسىنداعى كيروۆ اتىنداعى ورتا مەكتەپتە مۇعالىم بولىپ قىزمەتىن باستاعان. ۇلى وتان سوعىسى باستالعانعا دەيىن وسى مەكتەپتە ديرەكتورلىق مىندەتىن اتقارعان.
1941 جىلى نەمىس-فاشيست باسقىنشىلارى وتانىمىزعا تۇتقيىلدان شابۋىل جاساعان كەزدە جاس ۇستاز مايدانعا ءوزى سۇرانادى. 1942 جىلدىڭ قاڭتارىندا الماتىدا 3 ايلىق كۋرستا وقىپ, اعا سەرجانت اتاعىن الىپ مايدانعا اتتانىپ كەتەدى. لەنينگراد ماڭىندا 1024-اتقىشتار پولكىنىڭ قۇرامىندا سوعىسادى. وندا اكەمىز ساياسي جەتەكشىنىڭ ورىنباسارى مىندەتىن اتقارادى. كەڭەس اسكەرلەرى ساپىندا تۋعان جەرىنىڭ ءار سۇيەمى ءۇشىن جاۋمەن شايقاسىپ, از دا بولسا جەڭىستى جاقىنداتۋعا ۇلەسىن قوسادى.
اكەمىز سوعىس تۋرالى, وندا قازا بولعان جاۋىنگەرلەر جايلى دەنەسى تۇرشىگىپ, كوزى جاساۋراپ ەسىنە الاتىن. سونداي ءبىر شابۋىلدا ءوزى دە جاراقاتتانىپ, گرانات جارىلعان وردا جاتىپ قالادى. شابۋىلدان سوڭ شتاب باستىعى اكەمىزدى ىزدەگەن, سەبەبى ونىڭ پلانشەتىندە وفيتسەرلەردىڭ, جاۋىنگەرلەردىڭ قۇجاتتارى بولعان ەكەن. سول قۇجاتتار ارقىلى جاۋىنگەرلەر تۇگەندەلىنەتىن. سودان ىزدەگەننىڭ ارقاسىندا جاراقات العان اكەمىز تابىلىپ گوسپيتالعا جىبەرىلگەن. گوسپيتالدا ءبىر جارىم جىل جاتىپ, وڭ اياعى تىزەدەن جوعارى كەسىلىپ, ەلگە 1943 جىلى ورالعان.
ەگەر ادام ءومىرىن ءبىر كىتاپقا تەڭەسەك, سوعىس جىلدارى, قان مايدانداعى قيىندىقتار سول ءومىر كىتابىنىڭ اۋدارىلعان اۋىر بەتتەرى. ەلگە ورالعان اكەمىز ۇستازدىق جولىن جالعاستىرعان. سوعىستان مەزگىلسىز ورالعانىنا قاتتى قاپالانعان ۇستاز جۇرەگىندەگى جارا شاكىرتتەرىنىڭ كۇمىس كۇلكىسىمەن بىرتىندەپ جازىلا باستاعان. سوعىس الدىندا اكەمىز الماتىعا كەلىپ, قازاق پەداگوگيكا ينستيتۋتىنىڭ تاريح فاكۋلتەتىنە سىرتتاي وقۋعا تۇسكەن عوي. ۇستازدىق اۋىر جۇمىس, ديرەكتورلىق مىندەت, باسقىنشىلىق سوعىس ءبارى جيىلىپ كەلىپ وقۋىن دەر كەزىندە بىتىرۋىنە مۇمكىنشىلىك بەرمەگەن. وقۋ ءبىتىرۋ ءساتى 1948 جىلعا تۇسكەن.
اكەمىزدىڭ ادال قىزمەتىن, ءبىلىمدىلىگىن, ىسكەرلىگىن, بويىنداعى تۋا بىتكەن مادەنيەتتىلىگىن ەسكەرگەن اۋدان باسشىلارى مەن وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسى اۋىل جاستارىنىڭ ءبىلىمىن ارتتىرۋ كەرەكتىگىن ەسكەرىپ, قىزىلقۇم اۋدانى “بايىرقۇم” سوۆحوزىنىڭ گوگول اتىنداعى مەكتەبىنە جىبەرگەن. سول جەردە, شالعايدا مالشىلاردىڭ بالالارى ءۇشىن مەكتەپ-ينتەرنات اشقان. ەڭبەك جولىندا كوپتەگەن شاكىرتتەرى مەن ولاردىڭ اتا-انالارىنىڭ العىسىنا بولەنگەن. ءوزى باسشىلىق ەتكەن وقۋ ورداسىندا ۇستازدىق ءبىلىم دەڭگەيىنىڭ جوعارى بولۋىنا, ءار ءپاننىڭ ماقساتى مەن مىندەتتەرىن اشىپ, وقۋ ءىسى مەن تاربيە جۇمىستارىنا ادىستەمەلىك جاڭالىقتار ەنگىزگەن. پەداگوگيكالىق ۇجىمعا ۇلكەن تالاپ قويا ءبىلىپ, تاربيە ماسەلەسىنە تەرەڭ ءمان بەرگەن.
اكەمىزدىڭ ارتىنان كوپتەگەن جازبا ەڭبەكتەرى قالدى. ولار بولاشاقتا جارىق كورۋ كەزەگىندە. ال ونىڭ گازەت, جۋرنالدار مەن باسقا دا مەتوديكالىق باسىلىمداردا جاريالانعان ماقالالارى وتە كوپ. قاۋزاعان تاقىرىپتارى, كوتەرگەن ماسەلەلەرى قۇندىلىعىن ءالى جويعان جوق. ءبىرنەشە جازبا جۇمىستارى دەنەنى شىنىقتىرۋ, تازالىق ماسەلەلەرى, اس ادامنىڭ ارقاۋى, قارتتىق كارىلىك ەمەس, ت.ب. ارنالعان. مۇنىڭ بارلىعى اكەمىزدىڭ ومىردەن تۇيگەن ءتاجىريبەلەرى, پەداگوگيكالىق ىزدەنىسىنىڭ ءناتيجەلەرى. وسىنداي ەلەۋلى ەڭبەكتەرىنىڭ ارقاسىندا ارىس اۋداندىق پارتيا قوميتەتىنىڭ نۇسقاۋشىسى قىزمەتىنە اۋىستىرىلادى. ودان كەيىن ارىس اۋدانىنىڭ ماقتا وسىرۋمەن اينالىساتىن پاحتاشى اۋىلىندا ورتا مەكتەپ اشىلۋىنىڭ باسى-قاسىندا بولىپ, سونى اۋدانداعى ۇلگىلى-تىرەك مەكتەبى ەتىپ, بىلىمگە باۋلىعان مىڭداعان شاكىرتتەرىن ءومىر جولىنا اتتاندىرىپ, ءوزى دە قۇرمەتتى دەمالىسىنا شىققان.
كەيىننەن “قاراسپان” سوۆحوزى, سارى ارىق اكىمشىلىك اۋماعىندا اكەمىزدىڭ اتىندا باستاۋىش مەكتەپ اشىلىپ, ونىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا ۇرپاقتارى قاتىسىپ دەمەۋشىلىك جاسادى. ۇستازداردىڭ ۇستازى بولعان اكەمىزدىڭ ارتىندا, ءوزى وقىتقان شاكىرتتەرىنىڭ جۇرەگىندە, ەل اۋزىندا وشپەس ءىز قالدى. جاقسى ۇستاز – مەكتەپتىڭ جۇرەگى, ەلدىڭ رۋحاني بايلىعى. سارى ارىقتاعى باستاۋىش مەكتەپ جىلدار وتە ۇلعايىپ ورتا مەكتەپكە اينالۋىنا حالىقتىڭ سەنىمى مول, تىلەگى دە سول.
وتانىمىز اكەمىزدىڭ ەڭبەگىن جوعارى باعالادى. ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ءى جانە ءىى دارەجەلى وردەندەرىمەن, وكتيابر رەۆوليۋتسياسى وردەنىمەن, 11 مەدالمەن, كوپتەگەن ماداقتاۋ گراموتالارىمەن ماراپاتتادى. قازاق كسر حالىق اعارتۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى اتاندى. بىرنەشە رەت وبلىس, اۋدان دەپۋتاتتىعىنا سايلاندى. ءوز زامانىنىڭ ادال پەرزەنتى – اكەمىز ومىرىندە ادام دەگەن اتىنا كىرشىك تۇسىرمەدى. وتانىنا شىن جۇرەگىمەن بەرىلە قىزمەت ەتتى.
انامىز ساپاركۇل ەكەۋى بەس ۇل, ءبىر قىز تاربيەلەدى, بارلىعى جوعارى ءبىلىمدى ازاماتتار. 24 نەمەرەسى, 34 شوبەرەسى بار. ۇرپاعىن ادالدىققا, ەڭبەكقورلىققا, وتانشىلدىققا تاربيەلەدى.
ادام ومىردە دۇرىس جول تابۋ ءۇشىن تەك كۇننىڭ جارىعى ەمەس, جان جارىعى دا قاجەت. شاكىرتتەرىنىڭ ساناسىنا, بولمىسىنا ءبىلىم ۇيالاتا بىلگەن ۇستاز ولاردىڭ ومىردە دۇرىس جول تابۋىنا كومەكتەسەدى, ولاردىڭ ومىردە جەتكەن جەتىستىكتەرىن قۇندى ەتەدى.
ءوز ۇرپاعىنا قامقور بولعان, ءوز ۇلتىنىڭ سانا-سەزىمىنە ۇلەس قوسقان اكە-شەشەمىز ماڭگىلىك جۇرەگىمىزدە. ولاردىڭ ءجۇرىپ وتكەن ءومىر جولىنىڭ جارىعىن ۇرپاقتارى جالعاستىرۋدا.
بالتاش ماحامبەتوۆا.
الماتى وبلىسى,
قاراساي اۋدانى,
تاۋ سامالى اۋىلى.