وتقا جانعان تالدىڭ قابىعىن نەمەسە ءالسىز عانا جاس بۇتا, الدە ءشيدى كورگەن شىعارسىز. شي دەگەندە, دالادا تۇپتەلىپ وسەتىن تابيعيى. تۇبىرىنە ات سۇرىنەدى ونداي ءشيدىڭ. قالىڭ قاراعان مەن توبىلعى, نەبىر قيا تاستان ەكى اتتاپ امان وتەتىن كەي جۇيرىك شي تۇبىنەن ءسۇرىنىپ كەتىپ جاتادى. جايىلىپ وسكەن ءبىر ءتۇپ شيگە ءبىر ءۇيىر جىلقى توياتتايدى دەيتىن ۇلكەندەر. مۇمكىن اسىرىپ ايتتى ما ەكەن, الدە ءبىر ءتۇپ شي دەگەنى ءبىر تۇبىردەن ءوسىپ جەتىلگەن بىرنەشە تۇپتەن تۇرا ما ەكەن, بىلمەيمىن.
ايتپەسە, جالعىز تۇپكە ءبىر ءۇيىر جىلقى تويادى دەگەن اقىلعا سىيمايتىن سياقتى عوي. سوعان قاراعاندا, ءۇي اۋماعىنداي جايقالىپ وسكەن ءشيدى ءبىر ءتۇپ دەپ اتاسا كەرەك. ولاي بولاتىنى, قايبىر جىلى دالامىز تاۋ-تاسىمەن قوسا ورتەنىپ كەتكەندە بايقاعام. كيىز ءۇي اۋماعىنداي جەرگە جايىلىپ وسەتىن ارشا جالعىز-اق تۇبىردەن ءونىپ, سونشا اۋماقتى الىپ كەتەدى ەكەن. شي دە سولاي, اۋەلى جالعىز تالدان ءبىر تۇپتەلىپ, كەيىن سونىڭ اينالاسىنا ونگەندەر ءبىر ءتۇپ رەتىندە اتالا بەرەتىن شىعار مۇمكىن. ونىڭ كيىز ءۇيدىڭ ىرگەسىنە توقىلىپ, قۇرتتىڭ استى-ۇستىنە باستىرىلاتىنى تۇرمىستىق جاعى.
اڭگىمە تۇبىرىنەن كەسىلىپ, كەۋىپ قالسا دا دالانىڭ سول ءشيىن وتقا سالساڭىز, جارىقتىق شىر كوبەلەك اينالىپ, مىڭ بۇرالىپ ورتەنەدى. تالدىڭ قابىعى دا سولاي. قىپ-قىزىل ءورت ىشىندە مىڭ بۇرالىپ بيلەيدى دە, ك ۇلى دە قالماي جانىپ كەتەدى. ەسەسىنە ءسىزدىڭ ەسىڭىزدە ولگەنشە قالىپ قويادى الگى بي. بي ەمەس, كۇي بولۋى دا مۇمكىن. بۇعان كوزى تۇسپەگەندەردەن, مۇنى كورمەيتىندەردەن ونەر شىعادى دەۋ قيىنداۋ... ەشتەڭە بولعان جوق, تابيعاتتىڭ ءبىر وسكىنى ورتەنىپ كەتتى دە, جالىنى اۋاعا ءسىڭدى, بولدى. ايتپاقشى, ورتەنىپ ولگەن الگى جاس بۇتانىڭ قاسيەتى جوعالىپ كەتپەيدى, اۋانىڭ ەسىندە قالىپ قويادى. الەم ەسىنە ساقتايدى دەسە بولعانداي. عىلىم دالەلدەپ قويعان قۇبىلىس – بۇل. سوندىقتان ونىڭ رۋحى ءسىز بەن بىزگە ءزارۋ ەمەس. بۇل تۋرالى عافۋ قايىربەكوۆ «ورمان جىرلارىندا» ايتادى.
«دۇبىردە بار ەكى شي,
ماڭايىندا جىرا كوپ.
ءبىزدىڭ اۋلەت – ەكى-ءۇش ءۇي
جايلار ەدى جىلدا كەپ.
جالعىز قازىق – مىنا جۇرت
مەن دۇنيەگە تۋعان جەر.
جالعىز تۇتام شۋدا ءجىپ
كىندىگىمدى بۋعان جەر.
تۋعان جەرمەن بايلاعان
كەتپەستەي عىپ كىندىكتەن,
بار ما ەكەن, – دەپ ويلانام,
مىقتى نارسە سول جىپتەن!».
دالادا كوپ جۇرگەن ادام جاقسى بىلەدى. جازىقتا, توبە, قىرات, ساي, جىراعا بىتكەن وسىمدىك اتاۋلىدان العاش كوزگە تۇسەتىنى شي. وقشاۋ وسەدى. اقىننىڭ بالا كەزىندە كوزىنە وقشاۋ كورىنگەن وسى قۇبىلىس كەيىن كوكەيىن تەسىپ شىققانى بايقالادى. ەكى شي مەن تۋعان اۋىلى ەكى-ءۇش ءۇيدى قاتار ءورىپ وتىرعانى تەگىن ەمەس. نە دە بولسا, كىسى بالاسىنىڭ كوكەيىنەن كەتپەيتىنى – كوزىنە وتتاي باسىلعان سۋرەتتەر ەكەنىنە ەشكىم تالاسا قويماس. وشپەستەي بەكىپ قالعان بەلگىلەر بۇدان بىلاي توپىراقتا عانا ەمەس, ادامنىڭ اقىل-ەسىندە دە ءومىر ءسۇرىپ, جىرعا اينالعان سوڭ ماڭگى بەينەگە اينالدى دەي بەرىڭىز.
وسى ءشيدىڭ, وسى جۇرتتىڭ تالاي تۇبىنەن كەسىلىپ, استى-ۇستىنە شىققانىن كوردىك. شي ءتۇبىنىڭ كوك قياعى ءتورت ت ۇلىككە تاپتىرماس قورەك بولعان سوڭ, تىقىرلاپ شاۋىپ العانىن بىلەمىز. شاۋىپ الماق تۇگىلى, قانشاما رەت ورتەنىپ كەتكەنىن قايتەرسىز؟ قايبىر جىلدارى تىڭ يگەرىلگەندە, تۇبىنەن قوپارىلىپ قالعانى دا بەلگىلى ەمەس پە؟ قانشا قىرىپ-جويسا دا توپىراعى امان تۇرعاندا قايتا كوكتەپ, وسپەي قويمايدى. قازاق دالاسىنا قۇلاعان كۇن ساۋلەسى, توپىراعى, جەلى, تاعى باسقا تابيعي قۇبىلىستىڭ ءبارى, دەمەك وسى سىندى وسىمدىكتەردى قالايتىنى انىق بايقالادى. دالانىڭ ءاربىر وسكىنى ونىڭ جانى ىسپەتتى. ادامى دا سونداي. اقىنى ەكىباستان.
دالانىڭ ءار بۇتاسىندا ۇلكەن قاسيەت بار. «جالعىز قازىق – مىنا جۇرت» دەگەن عافۋدىڭ شۋماقتارىن پاراقتاعان سايىن مەنمۇندالايتىن قۇلانتەكتى قاسيەتتەر قۇلاققا كەلەدى. جەلمەن بىرگە ىزىڭدايتىن ءشيدىڭ باسىنا بىتكەن قارىس-تۇتام شاشاقتى – «جالعىز تۇتام شۋدا ءجىپ, كىندىگىمدى بۋعان جەر» دەيدى عافۋ. بىراق بۇل شۋدا ءجىپتى كورمەك تۇگىلى, سەزىنەتىندەر از. انىعى ول ءشيدىڭ باسىندا, ميدىڭ ىشىندە ەمەس, جۇرەكتىڭ تۇبىندە جاتسا كەرەك. وندا دا بولماسا ەشتەڭە جوق دەگەن ءسوز.