اينالايىن, بيدايىق, جول شالعاي, جەتەر كۇن قايدا؟

كولىكتى كۇرە جولدىڭ بويىنا قال­دىرىپ, تىزەدەن قار كەشىپ اۋىلعا جاياۋ كىردىك. انادايدا مىرجاقىپتىڭ كەسەنەسى, قارسىسىندا مۋزەيى تۇر. بيدايىق كەزىندە جانگەلدين اۋدانىنداعى ەڭ باي كەڭشار بولعان دەسەدى. 30 مىڭ گەكتار جەرگە ءدان ەككەن. 187 ءۇي ءتۇتىن تۇتەتىپ, مىڭعا جاقىن ادام تۇرعان. توقسانىنشى جىلدارى كەڭ­شار ىدىراپ, تۇيىقتاعى اۋىل 6-7 جىل جارىقسىز قالعاندا جۇرت ۇدەرە كوشكەن. قازىر بۇل اۋىلدا نەبارى 13-اق ءۇي وتىر. ءبارىنىڭ ازىن-اۋلاق جەرى بار, ەگىن ەگىپ, مال وسىرەدى. شارۋاشىلىعى جوق ءبىر-ەكى-اق ءۇي بار. سونىڭ ءبىرى – ەرلى-زايىپتى نا­عاشىباي ءبىرمانوۆ پەن جۇمازيا ىڭىر­باەۆا. بۇل وتباسى الاش ارداقتىسى مىرجاقىپ دۋلات ۇلىنىڭ كەسەنەسى ءۇشىن عانا وتىر.

بيدايىق باستاۋىش مەكتەبى

كەسەنە ماڭايىنان كىسى كورىنبەگەن سوڭ, مەكتەپكە كىردىك. ءساتىن سالعاندا, مەكتەپ مەڭگەرۋشىسى جۇمازيا ىڭىرباەۆا مىرجاقىپ كەسەنەسىنىڭ شىراقشىسى ناعاشىباي ءبىرمانوۆتىڭ جۇبايى ەكەن.

ايتۋىنشا, بيدايىق باستاۋىش مەكتەبىندە 1-سىنىپتان 4-سىنىپقا دەيىن 7-اق بالا وقيدى. ولارعا 4 مۇعالىم ساباق بەرەدى. دايارلىق سىنىبىندا 1 بالا, شاعىن ورتالىقتا 2 بالا بار. وسى ۇشەۋىن قوسقاندا, باس-اياعى 10 بالا بولادى. 1-سىنىپ جەكە, 2-ءشى,3-ءشى سىنىپتار بىرگە وقيدى. ال 4-سىنىپتا بالا جوق.

«اۋىل بالالارىنىڭ ءبارى سىرتتا. ءوزىمنىڭ دە بەس بالام بار. ۇلكەنى استانادا تۇرادى. قالعان بالالار وسى تۇڭعىش بالانىڭ قولىندا تۇرىپ جاتىر. اۋىل شالعاي, جول قيىن, اۋىرىپ-سىرقاپ قالساڭىزدار, سىزدەرگە دە, بىزگە دە قيىنداۋ بولادى عوي دەپ قالاعا كوشۋگە ۇگىتتەيدى. بىراق ناكەڭنىڭ تاپجىلعىسى كەلمەيدى. كوشەيىك دەسەم, اماناتقا قيانات جاساۋعا بولمايدى دەپ قىسقا قايىرادى. توقسانىنشى جىلدارى كىشكەنتايلى بولاتىن بولىپ, ناعاشىباي مەنى ارقالىققا اپارعان. سول جەردەن گۇلنار اپايعا قوڭىراۋ شالىپ, ەكەۋى ءبىراز اڭگىمەلەستى. سوندا اپاي: «ناعاشىباي باۋىرىم, اكەمە ەندى ءوزىڭ يە بول. كەسەنەنى قاراۋسىز قالدىرما!» دەپ اماناتىن تاپسىرىپ ەدى. سودان بەرى شاماسى كەلگەنشە كەسەنە مەن مۋزەيدى كۇتىپ ۇستاپ, اپامىزدىڭ اماناتىن ارقالاپ كەلەمىز. شىنىن ايتقاندا, امالسىز, اتامىزدىڭ كەسەنەسىنە بولا وتىرمىز», دەيدى مەكتەپ مەڭگەرۋشىسى.

مەكتەپ ۇجىمى ءپىشىنى «پ» ارپىنە ۇقسايتىن عيماراتتىڭ ءبىر بۇرىشىندا عانا وتىر. ءۇش سىنىپ بولمەسى بار. قالعان بولىگى جابىق, قاڭىراپ بوس تۇر. ءبىلىم وشاعى جىلىنا 30 توننا كومىر ءتۇسىرىپ الادى. پەشى كادىمگى اۋىلداعى تۇرعىن ءۇيدىڭ پەشى سياقتى, مۇعالىمدەر وتىراتىن بولمەدەن جاعىلادى. بيدايىقتا ينتەرنەت بايلانىسى وتە ءالسىز. سوندىقتان جەرگىلىكتى جۇرت ۇيالى بايلانىستان گورى, ءۇي تەلەفونىن ءجيى پايدالانادى.

«بۇل جەردە ينتەرنەت ماسەلەسى قيىن. ۇيالى تەلەفونمەن دۇرىستاپ سويلەسە المايمىز. اۋىلعا كەلە جاتقان ادامدار جولدا قالسا, حابار دا بەرە المايدى. كولىگى جولدا قالعان تالاي ادام وسى اۋىلعا جاياۋلاپ جەتىپ, كومەك سۇراپ كەلگەن. ودان كەيىن مىرجاقىپ اتامىزدى زەرتتەپ جۇرگەن ستۋدەنتتەر, مۇعالىمدەر كەسەنەنىڭ, مۋزەيدەگى جادىگەرلەردىڭ فوتوسۋرەتىن سۇرايدى. ونى سۋرەتكە تۇسىرەرىن تۇسىرەسىڭ عوي, بىراق سۇراۋشىعا جىبەرۋ قيىن. مەكتەپتە ينتەرنەت بار, بىراق بايلانىس ناشار. وسى ينتەرنەت ماسەلەسىن شەشپەسە بولمايدى». جۇمازيا الدەنە ەسىنە ءتۇسىپ كەتكەندەي, الدىندا تۇرعان باۋلى تەلەفوننىڭ قۇلاعىن كوتەرىپ, الدەبىر تسيفرلاردى باسىپ-باسىپ جىبەرىپ: «ناعاشىباي, الىستان كىسىلەر كەلىپ تۇر. ءبىز مۋزەيگە بارا بەرەمىز», دەدى.

مىرجاقىپ كەسەنەسىنىڭ شىراقشىسى

مىرجاقىپتىڭ كەسەنەسى مەن مۋزەيى ءبىرتۇتاس مەموريالدىق كەشەن سياقتى ءبىر قورشاۋدىڭ ىشىندە. الدىمەن مۋزەيگە كىردىك. كوپ كەشىكپەي, جۇرت مىرجاقىپ كەسەنەسىنىڭ شىراقشىسى دەپ اتاپ كەتكەن ناعاشىباي اعامىز دا جەتتى: «قىستىڭ ورتاسىندا قايدان جۇرسىزدەر؟ بوران كوتەرىلىپ كەتسە, جولدا قالاسىزدار عوي. بۇل جاقتا نە بايلانىس جوق...», دەپ جاناشىرلىق تانىتىپ جاتىر.

وسى جەردىڭ بۇكىل جۇمىسى ناعاشى­باي اعامىزدىڭ موينىندا. كەسەنەنىڭ شى­راقشىسى دا, مۇراجايدىڭ مەڭگە­رۋشىسى, ەكسكۋرسوۆودى, ەدەن جۋشى, اۋلا سى­پىرۋشى, كۇزەتشىسى دە – وسى كىسى. وتىز جىلدان بەرى الاش رۋحىنا ءتاۋ ەتىپ, ۇلت رۋحانياتىنا قىزمەت ەتىپ وتىر. 13-14 جىل بويى جالاقىسىز وتىرعان كەزى بولسا دا, ەشقاشان ەڭبەگىن بۇلدامادى. قازىرگى الاتىنى – 72 مىڭ تەڭگە. قولىندا ءبىردى-ەكىلى مالى بار, سوعان تاۋبە ەتىپ جۇرگەن قاناعاتى مول, جۇرەگى تازا, قاجىرلى جان. ايتپاقشى, مىرجاقىپتىڭ زيراتىنا الىس-جاقىننان قۇران باعىشتاي كەلگەن عالىم, زيالى اقساقال, ستۋدەنت, ءجاسوسپىرىم وقۋشىنىڭ ءبارى الدىمەن ناعاشىبايدى ىزدەيدى. ناعاشىباي دا ولاردىڭ ەشبىرىن الالاماي, كوپتەن ات ءىزىن سالماي كەتكەن ناعاشىسى كەلگەندەي قۋانا قارسى الىپ, قوي سويىپ, قازان كوتەرىپ, جايىلىپ جاستىق, ءيىلىپ توسەك بولىپ قىزمەتىن كورسەتەدى. جاقىندارى ناكەڭنىڭ وسىنداي پەيىلىنىڭ كەڭدىگىن, قولىنىڭ اشىقتىعىن «قىرىق قويى بار ەدى, سودان ەكى-اق قوزىسى قالدى» دەپ ازىلگە بۇرادى. ال ناعاشىباي ۇيىنە ات مىنگەن ءبىر ادام تۇسسە دە, اۆتوبۋس مىنگەن قىرىق ادام تۇسسە دە, سول قوناقجاي قالپىنان اي­نىعان ەمەس.

«اكەم مارقۇم «وسى مىرجاقىپتىڭ قىزىنا ەشقانداي ءبىر كومەگىم بولمادى مەنىڭ» دەپ وكىنىپ وتىراتىن. ءوزىمىز باردى دا, جوقتى تا كوردىك, كەڭشار ىدىراپ, جۇرتتىڭ كوبى كوشىپ كەتتى. سوندا دا وسى مۋزەيىمىزدەن ايىرىلماي, ۇستاپ قالدىق. تالاي جىل جالاقىسىز ءجۇردىم. ازىن-اۋلاق مالىم بار. جۇبايىم مەك­تەپتە جۇمىس ىستەيدى, ايلىق الادى. سونىڭ اقشاسىنا وسى مۋزەيدىڭ جىر­تىعىن بۇتىندەپ, سىرلاپ, شامامىز كەلگەنشە كۇتىپ وتىردىق. ءبىر جىلدارى ەلەكتر جەلىسىندە جۇمىس ىستەپ جۇرگەن قۇر­مانعازى دەگەن اعامىز توق تارتىپ, جارىق كىرگىزىپ بەردى. سودان كەيىن ءبىراز جاقسارىپ قالدىق. بۇرىن كەسەنەگە قوي-ەشكى كىرىپ كەتە بەرگەن سوڭ, جۇرتتىڭ مونشاعا جاققان رەزەڭكە دوڭعالاعىنان قالعان سىمدى تارتىپ, قورشاپ قويىپ ءجۇردىم. ءبىر كۇنى گۇلنار اپايدىڭ ۇلدارى نۇرلان, ەرلان, مىرجاقىپتىڭ اتالاس تۋىسى بولىپ كەلەتىن باقبەرگەن وتەۋلين اعامىز كەلىپ, مۋزەي مەن كەسەنەنى قوسىپ, تەمىر شارباقپەن قورشاپ بەردى. مۋزەيدىڭ سىرتىنداعى سيليكات كىرپىش قۇلاپ قالىپ, كوشەدەن سيليكات جيناپ, جىگىتتەردى ۇيىمداستىرىپ, وسى قابىرعانى قالادىق. مۇنى ەكى رەت قالادىق. كەيىن باقبەرگەن اعامىز كەلىپ, ونى قايتادان قۇلاتىپ, كىرپىشتەن دۇرىستاپ قالاپ بەردى. مۋزەي مەن كەسەنەنىڭ اينالاسىنا توسەمتاس توسەدى. باقبەرگەن اعاي بىلتىر رەسەيدەن ۇستا جالداپ, تالاي جىلدان بەرى ج ۇلىم-ج ۇلىم بولىپ تۇرعان كۇمبەزدى قاپتاپ بەردى. بۇل جەرگە كوبىنە مەن قازاقپىن دەگەن جۇرەگى يمانعا تولى, وقىعان-توقىعانى كوپ ازاماتتار كەلەدى. ىشىندە ۇلكەن كىسىلەر بولادى. اتامىزدىڭ باسىنا كەلىپ, قۇران وقىپ, دۇعا باعىشتاپ ۇزاق ويلانىپ-تولعانىپ وتىرادى. ول كىسىلەردىڭ ىشىندە نە بولىپ جاتقانىن قايدان بىلەسىڭ؟ الاي-دۇلەي بولىپ جاتاتىن شىعار. كەلىپ-كەتىپ جاتقان كىسىلەردىڭ ارقايسىسى – ءبىر الەم. جىلاپ-سىقتاپ الاتىندار دا بولادى, تالاي كوزىمىز كوردى. بالا-شاعاسىن ەرتىپ اكەلىپ, ۇلگى-ونەگەسىن ايتىپ جاتاتىندار دا از ەمەس. قوناقۇي جوق بولعان سوڭ, ءبىز­دىڭ ۇيگە قونادى. ولاردى قۇر شايمەن جىبەر­مەيسىڭ. الىپ ۇرىپ قويىمىزدى سويا­مىز, قوناعاسىن بەرەمىز. مەنى قولداپ, قاناتتاندىرىپ وتىراتىن قۇداي قوسقان قوساعىم جۇمازياعا ەرەكشە ريزامىن. ءبىراۋىز ءسوزىمدى جەرگە تاستاماي, كەلگەن قوناقتاردىڭ قوناعاسىن, شاي-پايىن بەرىپ, قانشا شارشاسا دا قاباق شىتىپ كورگەن ەمەس. وزىممەن قوسا ءجۇر عوي. بۇل كىسىنىڭ دە ەڭبەگى كوپ. وسى ءبىر-ءبىرىمىزدى قا­باعىمىزدان ۇعىنىسىپ, بارعا دا, جوققا دا سابىر ەتىپ, سىيلاستىق پەن قۇرمەتتىڭ, تۇسىنىستىكتىڭ ارقاسىندا وسى كەسەنەنى تاس­تاپ كەتپەي وتىرمىز», دەيدى ناعاشىباي ءبىر­مانوۆ.

مىرجاقىپ كەسەنەسىنە كەلۋشىلەر كوپ. الماتى, سەمەي, تۇركىستان, تاراز, كوكشەتاۋدان كەلەدى. ءبىر جىلدارى ەكى اۆتوكولىكپەن رەسەيدىڭ قازاقتارى كەلىپ كەتتى. جاز بويى قوناق ۇزىلمەيدى. ناكەڭ سولاردىڭ ءبارىن كۇتىپ الىپ, مۋزەيدى ارالاتىپ, ونداعى جادىگەرلەردىڭ تاريحىمەن تانىستىرىپ, الاش ارىسىنىڭ زيراتىنا اپارىپ, قۇرانىن باعىشتاپ, ودان ۇيىنە شاقىرىپ اس-سۋىن بەرىپ, قوندىرىپ شىعارىپ سالادى.

مۇراجاي جوندەۋدى قاجەت ەتەدى

سىرتى كەلىستى قىزىل كىرپىشپەن قاپ­تالعانى بولماسا, وت جاعاتىن پەشى جوق شاعىن مۋزەيدىڭ ءىشى ازىناپ تۇر ەكەن. سورەدەگى تاريحي فوتوسۋرەتتەر مەن قۇن­دى قۇجاتتار سۋىقتان قورعانعانداي قۋ­سىرىلىپ, وراتىلىپ قالايىن دەپ تۇر. ونى ناعاشىباي مەڭگەرۋشى كۇن جىلىعان سوڭ, ۇتىكتەپ, دۇرىستاپ ورنىنا قويادى. قىس بويى جىلۋ كىرمەگەن عيماراتتىڭ ەدەنى جازدا كوگەرىپ كەتپەۋ ءۇشىن جىلىنا ءبىر رەت لينولەۋمىن سىرتقا شىعارىپ جا­يى­پ, استىن قۇرعاتىپ, قايتا توسەپ قويادى.

مۋزەيدىڭ ءبىرىنشى قاباتىندا مىر­جاقىپ دۋلات ۇلىنىڭ ءمۇسىنى, ونىڭ ار­تىنداعى قابىرعادا الاش ارداقتىسىنىڭ مۇردەسىن وراپ الىپ كەلگەن كىلەم ءىلۋلى تۇر. كارەليانىڭ سوسنوۆەتس ستانساسىنداعى مىرجاقىپ قابىرىنىڭ باسىندا تۇرعان بەس جۇلدىزدى ەسكەرتكىش سول جاق بۇرىشتان ورىن الىپتى. «اتامىزدىڭ مۇردەسىن ەلگە الىپ كەلگەن دەلەگاتسيانىڭ قۇرامىندا بولعان عالىم مارات ابسەمەت اعامىزدىڭ ايتۋىنشا, مىرجاقىپ اتامىز سوسنوۆەتستە ادام ەمدەگەن, فەلدشەر بولعان. ورمان وسىمدىكتەرىنىڭ قايسىسى قاي اۋرۋعا ەم, سونى زەرتتەپ, كىتاپ جازعان. سول جەردە مىرجاقىپ اتامىزدىڭ بەيىتىن كۇتىپ جۇرگەن ادام بولعان. ونىڭ الدىندا ەكى ايەل كۇتكەن ەكەن, مىناۋ سولاردىڭ ءبىرىنىڭ بالاسى ەكەن. مىرجاقىپتىڭ مۇردەسىن بەيىتتەن قازىپ الىپ كەتىپ بارا جاتقاندا جىلاپ تۇرىپ «مەن انامنىڭ اماناتىن ورىندادىم», دەپ گۇلنار اپايعا سالەم ايتىپ جىبەرگەن ەكەن», دەيدى ناعاشىباي ءبىرمانوۆ.

سۋىق ىزعار باسقان مۋزەيدە الاش ارداقتىسىنىڭ بەينەسى بەدەرلەنگەن توقىما كىلەم, «قازاق» گازەتىنىڭ كوشىر­مەسى, ءبىرتۋار قايراتكەردىڭ ومىرىنەن سىر شەرتەتىن تاريحي فوتوسۋرەتتەر,

مىر­جا­­قىپ وتىرعان اباقتى بولمەسى, سولو­ۆەتس ءموناسترىنىڭ ماكەتى, گۇلنار مىر­جا­قىپقىزىنا ارنالعان ارنايى بۇرىش, گۇلنار اپايدىڭ كويلەگى, تاعى دا باسقا قۇندى قۇجاتتار ساقتاۋلى تۇر. بۇل جادى­گەر­لەر ءدال وسى كۇيىندە ەندى ءبىر جىل تۇر­سا, ءب ۇلىنىپ, جوعالتىپ الۋىمىز مۇم­كىن.

مۋزەي ەكسپوزيتسياسى تىم قارابايىر, قابىرعاعا جەلىمدەلگەن فوتوسۋرەتتەر جۇ­دەۋ كورىنەدى. عيماراتتىڭ توبەسى الا­سا, ءىشى كۇڭگىرت بولعاندىقتان, ءار جادىگەردىڭ جازۋىن وقىپ, انىقتاپ, اجىراتىپ كورۋ قيىن. ەكسپوناتتار جۇيەسىز, رەتسىز تۇرعانداي بولىپ كورىندى.

«وتكەندە وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى رينات مۇحامەتقاليەۆ كەلىپ كەتتى. بيىل مۋزەيدى جوندەۋدەن وتكىزەمىز, قوسىمشا شتات ءبولىپ قالۋىمىز مۇمكىن دەگەن ۋا­دەسىن بەرىپ كەتتى», دەيدى ناعاشىباي اعا.

جول ازابىن تارتقان بىلەر

قوستانايدان شىققان كولىك تاقتايداي  تەگىس تاس جولمەن تايپالتىپ كەلە جاتىپ, قىز­بەلدىڭ جولىنا تۇسكەن سوڭ, شوقا­لاق­تاپ كىبىرتىكتەيدى دە قالادى. ەشقاشان اسفالت كورمەگەن كوتەرمە جولدىڭ بۇگىندە ابدەن توزىعى جەتىپ تۇر. جازدا كولىكتىڭ ءىشىن ساڭىلاۋ-ساڭىلاۋدان كىرگەن قويۋ شاڭ باسىپ كەتەدى. كولىك دوڭعالاعى اتقان قيىرشىق تاس تاباننىڭ استىن اتقىلاپ, نە باللوندى جارادى, نە بەنزين باگىن تەسىپ شىعادى. قىزبەل مەن بيدايىقتى جالعاپ جاتقان 40 شاقىرىم كوتەرمە جولدىڭ جاعدايى بۇدان دا جامان.

جەرگىلىكتى تۇرعىندار جول ماسەلەسىنىڭ جازدا دا, قىستا دا قيىن ەكەنىن ايتىپ وتىر. «جازدا مىنا جولعا كادىمگى تابيعي قيىرشىق تاس توسەپ قويعان, سودان تالايىنىڭ دوڭعالاعى جارىلدى, تا­لايىنىڭ بەنزين باگى تەسىلدى. اي­تەۋىر كەسەنەگە كەلگەن كىسىلەردىڭ ءبارى قاتتى قيىندىق كورىپ كەلەدى. وسى گرەي­دەردى دۇرىستاپ جوندەمەسە بولمايدى. ال جاڭبىر جاۋسا, قانداي كولىك بولسا دا جۇرە الماي قالادى. جىلىنا مىر­جاقىپتىڭ زيراتىنا قۇران وقيمىز دەپ قانشاما ادام كەلەدى. كوبى جەتە الماي قالادى. بىلتىر 5-6 ستۋدەنت اۋىلعا 12 شاقىرىم جەتپەي سازعا باتىپ قال­دى. 2 بالا جاياۋ كەلىپتى. قالعان 2-3 بالا كولىكتە قالىپتى. وسى اۋىلداعى ەسەن دەگەن ازامات الىپ كەلدى. ديپلوم قورعايمىز دەپ جۇرگەن بالالار ەكەن, وسى ۇيدەن شاي-سۋىن ءىشىپ, قونىپ كەتتى. جەتە الماي كەرى قايتىپ كەتىپ قالعاندار دا كوپ. مىسالى, بىلتىر رۋدنىيداعى مىرجاقىپ دۋلات ۇلى اتىنداعى مەكتەپتىڭ مۇعالىمدەرى مەن وقۋشىلارى 17 ادام بولىپ كەلە جاتىپ, ءدال اۋىلدىڭ ىرگەسىنە كەلىپ تۇرعان جەرىنەن اۆتوبۋستارى سازعا باتىپ, جۇرە الماي كەرى قايتىپ كەتتى. اۋىل­دان ءۇش ماشينا كومەككە بارىپ ەدى, ولار جەتكەنشە, كەتىپ قالىپتى», دەيدى شىراقشى.

الايدا جول اۋىرتپالىعىنا قاراماس­تان بيدايىققا كەلگىسى كەلەتىندەر كوپ. «قوستانايعا بىلىكتىلىك ارتتىرۋ كۋرسىنا بارعانىمدا ءبىزدى الماتىدان كەلگەن اسەل قايىربەكقىزى دەگەن كىسى وقىتتى. ءوزىمىزدى تانىستىرعاندا مىرجاقىپ اتامىز جاتقان بيدايىقتان ەكەنىمدى, جولداسىم اتامىزدىڭ كەسەنەسىنىڭ شىراقشىسى ەكەنىن, كەسەنەنىڭ قاسىندا مۋزەيى بار ەكەنىن ايتتىم. ءحوببيىمىزدى سۇراعاندا, اتامىزدىڭ باسىنا جۇرت كوپ كەلەتىنىن ايتىپ, ءحوببيىم – وسى كىسىلەردى كۇتۋ دەدىم. ترەنەرىمىز الدىندا عانا «مىرجاقىپ. ويان, قازاق!» ءفيلمىن كورگەن ەكەن. سودان كۇندە ساباقتىڭ سوڭىندا «جول پ ۇلىن تولەيىن, مەنى اۋىلىڭا اپارىپ كەلشى» دەپ ايتا بەردى. قازان ايى بولاتىن, جاڭبىرلى كەز. ء«بىز جاققا جول قيىن, دۇرىس كولىك بولماسا, ورتا جولدا قالامىز. ونىڭ ۇستىنە, جاڭبىر قۇيىپ تۇر, ءبىزدى ەشكىم اپارا قويماس» دەگەنىمە قۇلاق اسپادى. بىراق وقىتۋشىمنىڭ كوڭىلىن جىقپاي, جاقىن جەردەگى ءبىراز ادامداردان سۇراستىرىپ دۇرىستاۋ كولىك ىزدەپ ەدىم, تابىلمادى. اقىرى استانادا تۇراتىن بالالارىمدى شاقىرتتىم. قوستانايدا جاڭبىر قۇيىپ تۇر. اۋىلعا حابارلاسسام, جاڭبىر جوق دەيدى. سوسىن قوناق كىسىگە: «جول الىس, وسى جەردەن 500 شاقىرىمداي بولادى. جاڭبىر تيسە, جول ەزىلىپ, ساز بولىپ قالادى. ولاي بولىپ جاتسا, رەنجىمەيسىز, كەرى قايتامىز» دەدىم. قۇداي قالاعان شىعار, اۋىلعا امان-ەسەن جەتتىك. مۋزەيدەن شىققان قوناعىمىز مىرجاقىپ اتامىزدىڭ باسىنا بارعاندا ەگىلىپ جىلاپ, كوڭىلىمىزدى بوساتتى. جاڭبىر سىركىرەدى سول كەزدە», دەيدى بيدايىق باستاۋىش مەكتەبىنىڭ مەڭگەرۋشىسى جۇمازيا ىڭىرباەۆا.

جانگەلدين اۋدانى اكىمدىگىنىڭ ما­لىمەتىنشە, قىزبەل, بيدايىققا باراتىن اۋداندىق ماڭىزى بار «توقاناي-ساعا» اۆتوموبيل جولىن ورتاشا جوندەۋدەن وتكىزۋ جونىندە تەحنيكالىق قۇجات ازىر­­­لەنىپ, ۆەدومستۆولىق ساراپتاماعا جىبە­رىلگەن. قۇرىلىس-مونتاجداۋ جۇمىس­تا­رىنا 463 ملن تەڭگە كەرەك ەكەن. سونداي-اق «توقاناي-ساعا-بيدايىق» اۆتوموبيل جولىنىڭ 60-62-ءشى, 70-72-ءشى, 79-83-ءشى, 81-88-شاقىرىمدارىنداعى ۋچاسكەلەردە جول بەتىن تەگىستەۋ, 20-40 مم فراكتسيالى قيىرشىق تاس توسەۋ جانە سۋ وتكىزۋ قۇبىرلارىن جوندەۋ جۇمىستارى جوس­پارلانىپ وتىر. قازىر سمەتالىق قۇجات دايىندالىپ 169 ملن 980 مىڭ تەڭگە كولەمىندە قاراجات ءبولىنۋ ءۇشىن ءتيىستى باسقارماعا بيۋدجەتتىك ءوتىنىم جىبەرىلگەن.

ءبىر جىلدان كەيىن بۇكىل ەل بولىپ الاش ارداقتىسىنىڭ 140 جىلدىعىن اتاپ وتەرمىز. سول كەزدە جان-جاقتان اعىلعان جۇرتتىڭ كوبى مەرەيتوي اياسىنداعى ءىس-شارا مەيلى قوستاناي, مەيلى تورعاي نەمەسە قىزبەلدە ءوتسىن, بيدايىققا سوعىپ, مىر­جاقىپتىڭ باسىنا زيارات جاساماي كەتپەيدى. وعان دەيىن جولدى جونگە كەلتىرىپ قويساق يگى ەدى.

قوستاناي وبلىسى,

جانگەلدين اۋدانى