وقۋشى قازاسىنا كىم كىنالى؟

وبلىستىق پوليتسيا­ دەپار­تا­مەنتىنىڭ رەسمي مالىمەتىنشە, قىلمىستىق كودەكستىڭ 106-بابى­نىڭ 3-بولىمىندەگى «جابىر­لەنۋ­شىنىڭ ولىمىنە اكەپ سوققان دەنساۋلىققا قاساقانا اۋىر زيان كەلتىرۋ» قىلمىسى بويىن­شا­ سوتقا دەيىنگى تەرگەپ-تەكسەرۋ شارا­لارى ءجۇرىپ جاتىر. بىراق مارقۇمنىڭ تۋىس­تارى تەر­گەۋ بارىسى بۇرمالانىپ كەتۋى مۇمكىن دەپ الاڭداپ وتىر. ويتكەنى 1 قاڭتاردا ارقالىق قالاسىندا مۇردەگە جاسالعان سوت-مەديتسينالىق ساراپتامانىڭ قورىتىندىسى ءالى بەلگىسىز. وقۋ­شى­مەن توبەلەسكەن ستۋدەنت تە اۋىلدا بوستاندىقتا ءجۇر.

وبلىستىق پد-نىڭ مالى­مە­تىنشە, ەكىنشى بالا قىلمىستىق ىسكە كۇدىكتى ەمەس, كۋاگەر رەتىندە تارتىلىپ وتىر. اۋەلدە تەرگەۋشى ونى قىجك-ءنىڭ 128-بابى بويىنشا ۋاقىتشا ۇستاۋ يزولياتورىنا قاماۋعا الۋ تۋرالى قاۋلى شىعارىپتى. الايدا كامەلەتكە تولماعان بالانىڭ قايتىس بولۋ سەبەبى انىقتالماعاندىقتان, ول قاۋلى اۋدان پروكۋرورى تاراپىنان قولداۋ تاپپاعان. ياعني كوللەدج ستۋدەنتىنىڭ كۋاگەر نەمەسە كۇدىكتى ەكەنى ساراپتاما قورىتىندىسى شىققان سوڭ عانا انىقتالماق.

«بۇل ىستە كۇدىكتى جوق, كۋا­گەر عانا بولعانى قالاي؟ كىسى ولى­مى­نە كۇدىكتى نەگە بوستاندىقتا جۇرەدى؟ مۇنى قالاي تۇسىندىك؟ تەرگەۋشىنىڭ باستاپقىدا كۇدىكتى دەپ تانىلعان بالانى قاماۋ تۋرالى قاۋلىسىن پروكۋرور نەگە بۇزدى؟ سول توبەلەستى كورگەندەر كوپ قوي. توبەلەسكەن ەكى بالانىڭ قاسىندا بىرگە جۇرگەن جولداستارى بولعان. ولار ءبارىن كورگەن. ەسىنەن تانىپ جاتقان بالامىزدى كولىككە سالىپ الىپ, اۋىلداعى مەديتسينا قىزمەتكەرىنە كورسەتۋگە الىپ بارعان. الايدا ودان قايران بولمادى. جاس ءومىر قاس پەن كوزدىڭ اراسىندا ءۇزىلىپ كەتتى. ەندى ساراپتاما قورىتىندىسى شىقپادى دەپ كىسى ولىمىنە كۇدىكتىنىڭ ءبارىن كۋاگەرگە اينالدىرىپ ەركىنە قويا بەرۋگە بولا ما؟ بوستاندىقتا ءجۇرىپ بوي تاسالاۋى, كۋاگەرلەردى قورقىتىپ, الداپ, ارباپ, بوپسالاپ تەرگەۋدىڭ بۇرمالانۋىنا ىقپال ەتۋى مۇمكىن عوي. بۇل جاعى نەگە ەسكە­رىل­مەيدى؟ الدە تەرگەۋ بارىسىندا بارماق باستى, كوز قىستىعا جول بەرىلىپ وتىر ما؟ ەرىكسىز كوڭىل­گە كۇمان ۇيالايدى», دەيدى قازا تاپقان ءجاسوسپىرىمنىڭ تۋىس­تارى.

بۇل ەندى ماسەلەنىڭ ءبىر جاعى عانا. بالكىم, تەرگەۋدى ىلگەرى ءوربىتۋدىڭ زاڭ بەلگىلەگەن ىشكى ءتارتىبى وسىلاي شىعار. بۇل جەردەگى ەكىنشى ماسەلە مەكتەپتەگى ءتارتىپ پەن تاربيەگە كەلىپ تىرەلەدى. جاڭا جىل مەرەكەسىن جالعىز اقكولدەگى ا.قوڭقاباەۆ اتىنداعى مەكتەپ قانا وتكىزگەن جوق. ماسەلەن, جىلدىڭ اياقتالۋىنا ساناۋلى كۇندەر قالعاندا قوستانايداعى مەيرامحانانىڭ ءبارى كورپوراتيۆتىك كەشتەردەن بوساماي قالدى. وعان ءارتۇرلى ۇجىمدار, ءار جاستاعى ەرەسەكتەر كەلىپ قاتىسادى. جاسىراتىنى جوق, مۇنداي كەشتەر ىشىمدىكسىز وتپەيدى. ەسەسىنە, كەش باستالاتىن كەزدە 2-3 پوليتسيا قىزمەتكەرى كەلەدى دە, مەيرامحانا كۇزەتشىلەرىنىڭ بولمەسىنە كىرىپ, بەينەباقىلاۋ ەكرانى ارقىلى ءتارتىپتى باقىلاپ وتىرادى. قالاداعى مەيرامحانانىڭ بىرىندە اكىمشى بولىپ جۇمىس ىستەپ جۇرگەن ازاماتتىڭ ايتۋىن­شا, پوليتسەيلەر ءبىر مەيرامحانانىڭ وزىندە بىرنەشە توبەلەستى وسىلايشا بولدىرماي قالعان. ءتارتىپ ساقشىلارى مۇنداي كەشتەردىڭ باسى-قاسىندا سوڭىنا دەيىن بولىپ, قاجەت بولعان جاعدايدا كەيبىر قوناقتى اكە-كوكە دەپ ءجۇرىپ تاكسيىنە وتىرعىزىپ شىعا­رىپ سالىپ, جۇرت تۇگەل تاراعان سوڭ عانا بارىپ, باسقا جۇمىس­تا­رىن اتقارۋعا كەتىپ وتىرعان.

ال اقكول مەكتەبىندەگى وقۋ­شى­لاردىڭ كەشىنە اۋىلدىڭ ۋچاس­كەلىك ينسپەكتورى, مەكتەپ ديرەكتورىنىڭ تاربيە ءىسى جونىندەگى ورىنباسارى, العاشقى اسكەري جانە تەحنولوگيالىق دايىندىق ءپانىنىڭ مۇعالىمى, ءبىلىم ورداسىنىڭ پەداگوگ-پسيحولوگى قاتىسقان. ەگەر ولار ءوز جۇمىستارىن جوعارىداعىداي اتقارسا, مىندەتتەرىنە سالعىرت قاراماي, جاڭا جىل كەشىنە جينالعان كوپ بالانىڭ كوڭىل كۇيىندەگى وزگەرىستى, سىبىر-كۇبىر, ۋ-شۋدى دەر كەزىندە اڭعارىپ, پالەنىڭ الدىن الاتىن قانداي دا ءبىر قاۋىپسىزدىك امالىن جاساعاندا مۇنداي سۇمدىق جاعداي بولماس ەدى. مۇنى مارقۇم بولعان بالانىڭ اكەسى جاسۇلان قۇداباەۆ تا ايتىپ وتىر.

«مەكتەپ باسشىلىعى اۋدان­دىق ءبىلىم بولىمىنەن وقۋشى­لار­دىڭ جاڭاجىلدىق كەشىن وتكىزۋ جونىندە رۇقسات العان. بىراق ديرەكتور مەن ونىڭ ورىنباسارى, اۋىل اكىمى, جەرگىلىكتى ۋچاسكەلىك ينسپەكتور ەشقانداي قاۋىپسىزدىك شاراسىن ۇيىمداستىرماعان. مۇنداي ءىس-شارالارعا جاسوسپىرىمدەر قاتىستىرىلسا اكىمشىلىك تە, مەكتەپ باسىنداعىلار دا, ۋچاسكەلىك ينسپەكتور دا سول جەردەگى ءتارتىپتى قاتاڭ باقىلاۋعا الۋ كەرەك ەدى. بي كەشى اياقتالعان سوڭ, ۋچاسكەلىك ينسپەكتور مەكتەپتەگى بالالاردى تولىق تاراتۋ كەرەك ەدى. قازىر اۋىل چاتى دەگەن بار عوي. سول چاتقا «مەرەكەلىك ءىس-شارا ءبىتتى. وقۋشىلار مەكتەپتەن وسىنداي ۋاقىتتا كەتتى. بالالارىڭىز ۇيلەرىڭىزگە جەتتى مە؟ قاداعالاپ, جاۋابىن جازىپ جىبەرىڭىزدەر. كۇتەمىن» دەپ جازسا بولادى عوي. مۇنداي ەشتەڭە ايتىلماعان. اكىم مەن مەكتەپ ديرەكتورى جوق. كەشتەن كەيىن ۋچاسكەلىك ينسپەكتور مەن ءبىر-ەكى مۇعالىم عانا قالعان. بىراق ولاردىڭ بالالاردا جۇمىسى بولماعان, وزدەرى شاي-پاي ۇيىمداستىرسا كەرەك. قاراۋسىز قالعان بالالار ۋ-شۋ بولىپ دالاعا شىعىپ كەتكەن, ولاردىڭ شىققانىن مەكتەپ كۇزەتشىسى دە كورمەگەن. ەشكىم بايقاماعان. بالا ءولىپ جاتقان كەزدە دە مۋزىكا ويناپ تۇرعان. مۇنداي باسسىزدىققا جول بەرگەن ادامداردى جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋ كەرەك», دەيدى اشىنعان اكە.

وبلىستىق ءبىلىم باسقار­ما­سى­نا حابارلاسىپ ەدىك, «2023 جىلدىڭ 31 جەلتوقسانىندا جانگەلدين اۋدانىنىڭ اقكول اۋىلىندا استانا قالاسىنداعى حالىقارالىق ۋنيۆەرسيتەتكە قاراستى پەداگوگيكا كوللەدجىنىڭ 2-كۋرس ستۋدەنتى مەن ا.قوڭقاباەۆ اتىنداعى مەكتەپتىڭ 9-سىنىپ وقۋشىسى توبەلەسكەن. توبەلەستەن كەيىن 9-سىنىپ وقۋشىسى قازا بولدى. ول دارىگەرلىك ەسەپتە تۇرعان. جانگەلدين اۋداندىق ءبىلىم ءبولىمىنىڭ باسشىسى م.زاينۋللين ا.قوڭقاباەۆ اتىنداعى مەكتەپكە بارىپ, ءمان-جايدى انىقتادى جانە مەكتەپتەگى تاربيە جۇمىسىن تەكسەردى. وقۋشىلار مەن اتا-انالارعا ارنالعان قۇقىق بۇزۋ­شىلىقتىڭ الدىن الۋ جونىندەگى جينالىستار مەن ترەنينگتەر تۇراقتى ءوتىپ تۇرادى. 2023 جىلدىڭ 22 جەلتوقسانىندا پوليتسيا مايورى ب.نۇرعازين 7-11-سىنىپ وقۋشىلارىمەن قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ الدىن الۋ جونىندە اڭگىمە وتكىزگەن. 2023 جىلى 12 قاڭتاردا مەكتەپ ديرەكتورلارىنىڭ باسىن قوسىپ, جينالىس وتكىزدىك. مەكتەپتەگى تاربيە جۇمىسىن نىعايتۋ تۋرالى ۇسىنىستار ايتىلدى. كەيىنگى بەس جىل ىشىندە اقكولدەگى مەكتەپتە ەشقانداي قىلمىس تىركەلمەگەن», دەگەن مازمۇنداعى جاۋاپ الدىق.

باسقارمانىڭ بۇل جاۋابىن قايتا وقىپ شىعىپ, قايعىلى وقيعانىڭ سەبەپ-سالدارىنا ۇڭىلۋدەن گورى, جاۋاپكەرشىلىكتەن قاشقاقتاۋعا ۇقسايتىن ەمەۋرىندى اڭعاردىق. قازا تاپقان وقۋشىنىڭ اكەسى دە: «بالا دارىگەردىڭ ەسەبىندە تۇرعان» دەگەن نە ءسوز؟ ونىڭ بۇل وقيعاعا قانداي قاتىسى بار؟ الدە كوپشىلىككە ول توبەلەستەن ەمەس, ءوز اجالىنان ءولدى دەگەن ويدى سىڭىرگىسى كەلە مە؟» دەپ وتىر.

جانگەلدين اۋداندىق ءبىلىم بەرۋ ءبولىمى باسشىسىنىڭ مىن­دە­تىن اتقارۋشى اباي قاسىم­نىڭ مالىمەتىنشە, اقكول مەكتە­بىندە بارلىق قاۋىپسىزدىك تالاپ­تارى ساق­تالعان. 23 بەي­نە­­­باقىلاۋ كامەراسى جۇمىس ىستەپ تۇر. سىرتتا جەتەۋ, ىشتە 16 كامەرا ورناتىلعان. جاڭا جىل كەشىنە جاۋاپتىلاردىڭ ءبارى مەكتەپتە بولعان. مەرەكەلىك ءىس-شارا اياقتالار ساتتە وقۋشىلار مەكتەپ اۋلاسىنىڭ سىرتىنا شىعىپ, جەرگىلىكتى كاسىپكەردىڭ يەلىگىندەگى بوس تۇرعان عيماراتتىڭ ارتىنا وتكەن. توبەلەس سول ماڭايدا بولعان.

ءبىلىم ءبولىمى باسشىسىنىڭ قيسىنىنا سالساق, قايعىلى وقيعا مەكتەپ عيماراتىندا نەمەسە مەكتەپ اۋلاسىندا بولماعان. سونداي-اق وقۋشىمەن توبەلەسكەن بالانىڭ ا.قوڭقا­باەۆ­ مەكتەبىنە ەش قاتىسى جوق. ول – كوللەدج ستۋدەنتى. سوندىقتان مەرەكەلىك كەشتى ۇيىم­داستىرۋشىلاردىڭ ەشقايسىسى تارتىپتىك نەمەسە اكىمشىلىك جاۋاپقا تارتىلمايدى.

ء«بولىم باسشىسى ايتىپ وتىرعان ءسوزدىڭ ۇزىن-ىرعاسى «مەكتەپتە ءتارتىپ تاستاي, تاربيە جۇمىسىندا اقاۋ جوق» دەگەنگە سايا­دى. وقۋشىلار مەن اتا-انالار اراسىندا ءتارتىپ, تاربيەگە بايلانىستى جۇمىستار ۇنەمى جۇرگىزىلىپ وتىرعان. قىسقاسى ەش كەمشىلىك جوق. بىراق كوكەيدە جاۋاپسىز ءبىر سۇراق تۇر. ەگەر تاربيە, تارتىبىندە ەش اقاۋ بولماسا, بالالار ءبىر-ءبىرىن ولتىرگەنشە نەگە توبەلەستى؟ جانجال نەگە سونشا ۋشىقتى؟ ەش كەمشىلىگى جوق مەكتەپتەن العان تاربيەسى قايدا قالدى؟ ەكىنشى كۋرستا وقيتىن ستۋدەنت تە وسى مەكتەپتىڭ تۇلەگى عوي. ءتارتىپ, تاربيەگە بايلانىستى اتقارىلعان ىستەردىڭ ناتيجەسى بولماسا, ول ءىستىڭ قۇنى كوك تيىن ەمەس پە؟ جالپى, مەكتەپتەردە جاق-جاق بولىپ توبەلەسۋ, الدىلەردىڭ السىزدەرگە الىمجەتتىك جاساۋى, ۇرىپ-سوعۋى, ادامدىق ار-نامىسىن تاپتاپ, قورلاۋى, بۋللينگ جاساۋى بار. ونى الەۋمەتتىك جەلىدەن, اقپارات قۇرالدارىنان ءبارىمىز ەستىپ, كورىپ ءجۇرمىز. بالەنىڭ ءبارى وسىلاي جاۋىردى جابا توقۋدان, جاۋاپتىلاردىڭ جاۋاپكەرشىلىكتى سەزىنۋدەن بۇرىن ءوز باسىن اراشالاپ قالۋعا تىرىسۋىنان باستالادى. ولار ماسەلەنى كورگىسى, بىلگىسى كەلمەيدى. ءتىپتى ادام ءولىپ جاتسا دا. اياداي اۋىلداعى مىنا جاعداي مۇنى بىزگە انىق كورسەتىپ وتىر», دەيدى قازا تاپقان وقۋشىنىڭ تۋىستارى.

قوستاناي وبلىسى