قازاقستان ستراتەگيالىق زەرتتەۋ يننستيتۋتىنداعى (قزسي) GPS ساراپتامالىق الاڭىندا ەلىمىزدىڭ جەتەكشى تالداۋ ورتالىقتارى قازاق حالقىنىڭ قازىرگى قۇندىلىق باعدارلارى تۋرالى زەرتتەۋلەرىنىڭ ناتيجەلەرىن ۇسىندى, دەپ جازادى Egemen.kz.
كەزدەسۋگە قولدانبالى ەتنوساياسي زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ, قازاقستاندىق قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتىنىڭ, ەڭبەك رەسۋرستارىن دامىتۋ ورتالىعىنىڭ, «التەرناتيۆا» وزەكتى زەرتتەۋلەر ورتالىعىنىڭ, فيلوسوفيا, ساياساتتانۋ جانە ءدىنتانۋ ينستيتۋتىنىڭ, ء«تىل-قازىنا» ۇلتتىق عىلىمي-پراكتيكالىق ورتالىعىنىڭ, سونداي-اق «ۇلتتىق ۇستاز ونلاين اكادەمياسى» ورتالىعىنىڭ وكىلدەرى قاتىستى.
قسزي ديرەكتورى ەركىن تۇقىموۆ العى سوزىندە: «سوڭعى ونجىلدىقتا قازاقستان جالپى ىشكى ءونىمنىڭ تۇراقتى ءوسۋىن كورسەتىپ جاتىر, بۇل بازالىق قۇندىلىقتاردىڭ وزگەرۋىنە الىپ كەلەدى. مەملەكەتتىڭ ەكونوميكالىق پروگرەسى حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىنە تىكەلەي اسەر ەتەدى, سوندىقتان ەل قوعامىنىڭ مادەني جانە بازالىق قۇندىلىقتارىنىڭ وزگەرۋى ءسوزسىز. ادامدار ديناميكالىق قارقىنمەن قانشالىقتى قالپىنا كەلەتىنىن تارازىلادى», دەدى.
قسزي الەۋمەتتىك ساۋالنامالاردىڭ ناتيجەسىنە توقتالا وتىرىپ, ەركىن تۇقىموۆ حالىقتىڭ ءۇش توبىنا جان-جاقتى سيپاتتاما جاسادى.
ء«بىرىنشى توپ – ءداستۇرلى, ماتەرياليستىك قۇندىلىقتاردى ۇستانۋشىلار. ەكىنشىسى – پوستماتەرياليستىك قۇندىلىقتاردى ۇستانۋشىلار. ءۇشىنشى, ەڭ ۇلكەن توپ – ارالاس قۇندىلىقتاردى ۇستانۋشىلار», دەپ اتاپ ءوتتى قسزي ديرەكتورى.
عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگى فيلوسوفيا, ساياساتتانۋ جانە ءدىنتانۋ ينستيتۋتىنىڭ باس عىلىمي قىزمەتكەرى ەلەنا بۋروۆا قازىرگى ەل قوعامىنىڭ ءدىني جانە زايىرلى قۇندىلىقتارى اراقاتىناسىنىڭ الەۋمەتتىك ولشەمىنە توقتالدى.
«الەۋمەتتىك زەرتتەۋ كورسەتكەندەي, 90-شى جىلداردان باستاپ قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان قوعامدى دىنگە اينالدىرۋ ۇدەرىسى ءدىني قايتا ورلەۋ كەزەڭىن باستان وتكەردى. بۇل كەزدە ءدىن ينستيتۋت رەتىندە قايتا جاندانىپ, ءدىني قۇندىلىقتارعا قايتا ورالدى. قازىر ءدىني داستۇرلەر مەن ءدىني تاجىريبەلەر زايىرلى ينستيتۋتتارمەن, داستۇرلەرمەن جانە تاجىريبەلەرمەن باسەكەلەسكە تۇسە باستادى. قازاقستان حالقىنىڭ 19 پايىزى ومىرلەرىن ءدىني قۇندىلىقتارمەن تىعىز بايلانىستى قۇرىپ جاتىر», دەدى ەلەنا بۋروۆا.
قسزي باس عىلىمي قىزمەتكەرى ايگۇل زابيروۆا قسزي زەرتتەۋلەرىنىڭ ناتيجەلەرى بويىنشا قۇندىلىقتاردىڭ التى نەگىزگى ترەندىنىڭ رەيتينگىن ءبولىپ كورسەتتى.
«ساۋالناماعا قاتىسقان رەسپوندەنتتەر ءۇشىن, ارينە, وتباسى قۇندىلىعى باسىم – 98%. ەكىنشى قۇندىلىق – 91%-دى قۇراعان دوستار. رەسپوندەنتتەر مۇنىڭ ماڭىزدى رەسۋرس ەكەنىن تۇسىندىرەدى. ءۇشىنشى ورىندا 89% قۇراعان بوس ۋاقىتتىڭ قۇندىلىعى, ءبىز ونى تەك زاماناۋي دەپ سانايمىز. ءتورتىنشى ورىندا جۇمىس – 88%-دان جوعارى. رەسپوندەنتتەردىڭ 76%-دان استامى ءدىندى قۇندىلىق دەپ تانىسا, 61%-دان استامى ساياساتتى اتاعان», دەدى ول.
«ۇلتتىق ۇستاز ونلاين اكادەمياسىنىڭ» جەتەكشىسى گۇلميرا قورعانباەۆا ءوز سوزىندە قازىرگى مەكتەپتىڭ قۇندىلىقتاردى قالىپتاستىرۋداعى ءرولى تاقىرىبىنا توقتالدى.
«زۋمەرلەر مەن الفالار بۋىنى ءبىرىنشى كەزەكتە ساپپەن جۇرمەيتىندەرىن ايتادى: مەن ءوز مىنەزىم بار جەكە اداممىن. ولار توپتىق قابىلداۋدى جوققا شىعارادى, جەكە تۇلعانى تانۋدى تالاپ ەتەدى جانە اركىمنىڭ پىكىرىن تىڭدايدى. ولاردىڭ ەكىنشى قۇندىلىعى – ەركىندىك - ءپروفيلدى, ۋاقىتتى, مۇعالىمدى تاڭداۋدان كورىنەدى, بۇل قازىر ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندە وتە ايقىن بايقالادى. كوپشىلىك ءۇشىن تاعى ءبىر ۇلكەن قۇندىلىق – كوشباسشىلىق. قازىر ءاربىر مەكتەپ كوشباسشىلىقتى ينديۆيدۋاليزم, كوماندالىق رۋح رەتىندە تاڭدايدى. زەت جانە Aلفا ۇرپاقتارى ءۇشىن مىندەتتى قۇندىلىق - شىعارماشىلىق, باسقا شىنايىلىقتى جاساۋ, يننوۆاتسيا, ماعىناسى بار جاڭا نارسە جاساۋ», دەدى.
سپيكەرلەر ءوز سوزىندە قۇندىلىقتاردىڭ قالىپتاسۋىنا جانە قوعامنىڭ قۇندىلىقتار جۇيەسىندەگى وزگەرىستەرگە اسەر ەتەتىن ءارتۇرلى فاكتورلاردى اتاپ ءوتتى: ۋربانيزاتسيا, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعداي, دەموگرافيالىق جانە ۇرپاقتار ساباقتاستىعىنداعى وزگەرىستەر, تسيفرلاندىرۋ جانە ت.ب. اتاپ ايتقاندا, قاتىسۋشىلار قازاق ءتىلىنىڭ ۇلتتىق قۇندىلىق رەتىندەگى مارتەبەسىن كوتەرۋدەگى شىعارماشىلىق سالانىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى.
قورىتىندىلاي كەلە, كەزدەسۋگە قاتىسۋشىلار قوعامنىڭ قۇندىلىقتارى بويىنشا بىرلەسكەن زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋگە جانە قازاقستاننىڭ جاڭا قۇندىلىقتار پاراديگماسىن انىقتاۋدا عىلىمي نەگىزدەلگەن كوزقاراستى ازىرلەۋگە كەلىستى.