ەل حالقى ەلباسىنىڭ ۇستانىمىنا قۇرمەتپەن قارايدى
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى كامال بۇرحانوۆ پەن مەملەكەت تاريحى ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى بۇركىت اياعان ەسىل اۋدانىنىڭ تۇرعىندارىمەن كەزدەستى. ياۆلەنكا كەنتىندە وتكەن جيىنعا ءماسليحات دەپۋتاتتارى, “نۇر وتان” حدپ-نىڭ مۇشەلەرى, ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالارىنىڭ قىزمەتكەرلەرى, جاستار قاتىستى.
اۋدان اكىمى اسقار بەگمانوۆ جولداۋ تالاپتارىنىڭ جەرگىلىكتى جەرلەردە قالاي اتقارىلىپ جاتقانىن بايانداپ بەردى. اسا جاۋاپتى ناۋقان – كوكتەمگى دالا جۇمىستارىن تىڭعىلىقتى اياقتاعان ديقان قاۋىمى ەگىندى كۇتىپ-باپتاۋ ىسىنە قىزۋ كىرىسىپ كەتكەن. “نۇر وتان” حدپ اۋداندىق فيليالىنىڭ قولداۋىمەن دە ءبىراز شارۋالار تىندىرىلىپ جاتىر ەكەن. سونداي باستامالاردىڭ ءبىرى – “بىرلىگىمىز جاراسقان!” اكتسياسى اياسىندا ورتالىق سپورت ستاديونىن كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزۋگە كوپشىلىكتىڭ جۇمىلا كىرىسۋى. “اقبيداي” وبلىستىق جازعى سپورت سپارتاكياداسى وسىندا وتەتىن بولعاندىقتان, سالاماتتى ءومىر سالتىنا بەيىمدەلۋدى العى ماقسات تۇتقان ءتارىزدى. ۇكىمەت اپپاراتىندا جۇمىس ىستەپ, اۋدان تىزگىنىن ەندى قولعا العان اسقار ابدىعالي ۇلى الداعى جۇمىس باعدارلامالارىمەن دە ءبولىستى.
بەلگىلى تاريحشى-عالىمدار جينالعانداردى ەل ومىرىندەگى جاڭالىقتارمەن تانىستىردى, ۇكىمەتتىڭ, پارلامەنتتىڭ حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان مەملەكەتتىك ءمانى زور باعدارلامالاردى جۇزەگە اسىرۋىنان حاباردار ەتتى. رۋحاني, مادەني سالالارعا قاتىستى ماسەلەلەر دە ءسوز بولدى.
– بۇل جولعى ساپارىمىزدىڭ ءمانى بولەك, ايرىقشا, – دەدى ك.بۇرحانوۆ. – مەن ءوز ءسوزىمدى ەل ءومىرىندەگى سوڭعى ساياسي وقيعادان باستاعىم كەلىپ وتىر. مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ پارلامەنت قابىلداعان تۇڭعىش پرەزيدەنت, ەل باسى تۋرالى زاڭناماعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ جونىندەگى زاڭدارعا قول قويۋدان باس تارتۋ تۋرالى شەشىمى حالىق سەنىمىنە باس يەتىن ازاماتتىڭ نار تۇلعاسىن تاعى ءبىر ايشىقتادى. مۇنداي قادام ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ قولىنان كەلە بەرمەسى انىق. ءبارىمىز ءۇيرەنەتىن قاسيەت. ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ العاشقى كۇندەرىنەن ەلباسى دۇرىس ساياسات, ايقىن ماقسات ۇستانىپ, ەلدى اداستىرماي, قيىن كەزەڭدەردەن سۇرىندىرمەي الىپ كەلە جاتقانىنا ءبارىمىز كۋامىز. ىرگەلى ەلدەرمەن يىق تىرەستىرىپ, تۇراقتى ەكونوميكالىق دامۋعا باتىل قادام باسۋىمىز – تاتۋ تىرلىكتىڭ, مىقتى بىرلىكتىڭ ارقاسى. وسىدان ەكى جىل بۇرىن سىزدەردىڭ اقتاس اۋىلىندا بولىپ, 90 ورىندى ساۋلەتتى ءبىلىم ءۇيىنىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا قاتىسقان ەدىم. مىنە, تاعى دا جولىم ءتۇستى. ءبىر ءۇيدىڭ بالاسىنداي ءومىر ءسۇرىپ جاتقان دوستىق, تاتۋلىق احۋالىن كورىپ, شاتتانىپ تۇرمىن.
ءبۇركىت گەلمان ۇلى دا پرەزيدەنتتىڭ زاڭدارعا قول قويۋدان باس تارتۋ تۋرالى مالىمدەمەسى حالىق, ۇلت ءمۇددەسىن ويلاۋ تۇرعىسىنان جاسالعان وتە پايىمدى دا پاراساتتى بايلام ەكەنىن, قازاقستاندىقتار ونسىز دا ۇلت كوشباسشىسى سانايتىنىن, مۇنداي ۇستانىم باياعىدا-اق قالىپتاسقانىن جەتكىزدى. ءسوز سوڭىندا اۋىل جولدارىن كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزۋگە بايلانىستى ماسەلەمەن جاقسى تانىس ەكەنىن, ءتيىستى ورىندارعا جەتكىزىلگەنىن, باقىلاۋدا تۇرعانىن ەسكە سالدى.
استانالىق قوناقتاردىڭ سوزدەرىن ەسىل اۋداندىق ءماسليحاتىنىڭ حاتشىسى باۋىرجان شەريازدانوۆ, بۇلاق, توراڭعۇل مەكتەپتەرىنىڭ ديرەكتورلارى عاليا امانجولوۆا, قىمبات تۇرالينوۆا قولداپ, پرەزيدەنتتىڭ بۇل قادامىن ەرەكشە ريزاشىلىقپەن اتادى. ءبىز اركەز ەلباسىمەن بىرگەمىز! مەملەكەت باسشىسىنىڭ ساياسي-ەكونوميكالىق رەفورمالارى مەن باتىل باستامالارىن ءبىراۋىزدان ماقۇلدايمىز, – دەدى ولار.
كەزدەسۋ سوڭىندا جەرلەستەرى تۋعان جەرگە دەگەن ايالى قامقورلىعىن ءىس جۇزىندە كورسەتىپ, ەكونوميكالىق, مادەني وركەندەۋىنە تىكەلەي اتسالىسىپ جۇرگەن بۇركىت اياعانعا “اۋداننىڭ قۇرمەتتى ازاماتى” اتاعىن بەرۋ تۋرالى ءماسليحاتتىڭ شەشىمىن جاريا ەتتى. ارنايى كۋالىك پەن توسبەلگى تابىس ەتىلدى. بۇكەڭ ءوز كەزەگىندە وزىنە كورسەتىلگەن ۇلكەن سەنىمگە العىسىن ءبىلدىرىپ, پرەزيدەنتتىڭ بالالىق شاعىنان شىنايى مەملەكەتشىل قايراتكەر تۇلعاسىنا دەيىن باياندايتىن ءتۇرلى-ءتۇستى سۋرەتتەرمەن بەزەندىرىلگەن كىتاپتىڭ بىرنەشە داناسىن سىيعا تارتتى.
توراڭعۇل, بۇلاق اۋىلدىق وكرۋگتەرىندە دە وتكەن مۇنداي تاعىلىمى مول كەزدەسۋلەردە ەل مۇددەسىنە تالماي قىزمەت ەتىپ كەلە جاتقان ەلباسىنا دەگەن اۋىل تۇرعىندارىنىڭ قۇرمەتى ايقىن سەزىلدى.
ءومىر ەسقالي, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى, ەسىل اۋدانى.
ەڭ بيىك مارتەبە حالىق ەكەنىن كورسەتتى
پرەزيدەنتتىڭ جۇرەگى حالىق دەپ, حالىقتىڭ جۇرەگى پرەزيدەنتىمىز دەپ سوعىپ تۇرعان سەرپىندى ۋاقىتتا ءومىر ءسۇرىپ جاتىرمىز.
تاۋەلسىزدىكتىڭ جيىرما جىلىندا ءوز حالقىن قاقتىرماي, سوقتىرماي جارقىن بولاشاعىنا قاراي امان-ساۋ الىپ كەلە جاتقان نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ سول جاقسىلىعىنا قايتارىم رەتىندە حالىق ءاردايىم ونىڭ اماندىعى مەن ابىرويىن ويلايدى. تەرەڭ باعامداي الساق, ءبىزدىڭ پرەزيدەنتىمىزدىڭ اماندىعى مەن ابىرويىن, اسقان ازاماتتىعىن, ىزگىلىككە نەگىزدەلگەن ءوركەنيەتتى يدەيالارىن, بارلىق حالىقتىڭ باقىتى دەيتىن بەلسەندىلىگى ءۇشىن دۇنيەنىڭ ءتورت قۇبىلاسىنداعىلار تۇگەل تىلەيدى. ويتكەنى, بارىنە دە ولاردىڭ دا ارمان-مۇددەسىن, سۇرانىمىن قاپىسىز تۇسىنەتىن, قولداۋ جاسايتىن ن.نازارباەۆ سياقتى وتە سەنىمدى, اسا پارمەندى سەرىكتەس كەرەك.
الەم حالىقتارىنىڭ ءدال بۇگىن اڭساپ وتىرعانى ادام قۇقى, ونىڭ مۇمكىنشىلىكتەرىن اشىپ, بارىنشا باقىتتى عۇمىر كەشۋگە مۇددەلىلىگى. بۇلارى نۇرسۇلتان نازارباەۆ جۇرگىزىپ وتىرعان ساياساتپەن سايكەس كەلەتىندىكتەن, وعان دەگەن ءىلتيپاتتارى وزگەشە.
ەندەشە, ءبىز ءوز ەلباسىمىزدىڭ قادىر-قاسيەتىن تەرەڭىرەك بىلە بەرۋگە, باستامالارىن تۇراقتى قولداپ, ءبىر باعىتقا قاراپ, بىرگە جۇرۋگە ءسوزسىز مىندەتتىمىز. ەڭ باستىسى, قازاق ءۇشىن جاساپ وتىرعان تىڭ قيمىل-ارەكەتىن ءارى-بەرى تارتقىلاپ, بۇرا تارتىپ, قاراداي قاراۋلىق جاساۋ قاسىرەتىن قاعىپ تاستاۋ دەيتىن كىسىلىكتى قاپەردە ۇستاۋ كىمنىڭ دە پارىزى.
ەلباسى نەنىڭ اقىلعا, ۇياتقا سىيىمدى, نەنىڭ سىيىمسىز ەكەنىن ءادىل كورسەتىپ بەرۋىمەن ەرەكشەلەنەدى. قولدان دارالانۋعا ۇمتىلاتىن داراقىلىققا قانى قاس. ونداي قۇبىلىستار بىزدە از بولماعان. پرەزيدەنتىمىز كەزىندە ارنايى جارلىقپەن “حالىق جازۋشىسى”, “حالىق ءارتىسى” دەيتىن اتاقتاردىڭ قولدان جاسالعان مارتەبە ەكەنىن ايتىپ, ونىڭ زاڭدى كۇشىن جويعان بولاتىن. وسى تۋرالى ءوزىنىڭ ءبىر سوزىندە حەمينگۋەي, شەكسپير ونداي زاڭداستىرىلعان اتاقسىز-اق الەم حالىقتارىنىڭ جازۋشىسى بولىپ وتىرعانىن اتاپ كورسەتكەن. بۇل ءوز كەزەگىندە “حالىق جازۋشىسى” اتاعىن الۋ كەزەگىندە تۇرعاندارعا سوققى, بىلايعىلاردى سۇيسىندىرگەن وتە ءادىل شەشىم ەدى. ەندى, مىنە, پرەزيدەنت: “ەل باسى مارتەبەسىن تەك زاڭدارمەن, دەكرەتتەرمەن نەمەسە وزگە دە قۇقىقتىق اكتىلەرمەن بەلگىلەۋگە بولمايدى دەپ ەسەپتەيمىن” دەپ قاسيەتتى دە وسيەتتى شەشىم قابىلدادى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ ونسىز دا قازاق مەملەكەتىنىڭ تاريحىندا وشپەس تۇلعا رەتىندە, تاۋەلسىز قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تاعدىرىنداعى ولشەۋسىز ەڭبەك ءسىڭىرگەن باسشى رەتىندە قالماق.
ءبىز ءالى جەكە ازاماتتىق ەتيكا سۇرانىمىمەن ءومىر سۇرۋگە جاپپاي دەن قويىپ جۇرگەن جوقپىز. كوبىمىزدىڭ الدىمىزدا “وزىمدىكى دەگەندە وگىز قارا كۇشىم بار” ۇستانىمى تۇر. اسىرەسە, بۇل ءبىراز شەنەۋنىكتەرگە ءتان. سوندىقتان ولار شىر اينالىپ وتباسىلىق مۇددەدەن شىعا الماي ءجۇر. سونداي كەزدە پرەزيدەنتتىڭ ءوز وتباسى تۋرالى: “...بارشا قازاقستاندىقتار سياقتى ەل ازاماتتارىن تەڭەستىرەتىن بۇلجىماس زاڭعا باعىنۋعا ءتيىس”, دەپ الگىندەي وي-ءورىسى تار شەنەۋنىكتەرگە تاريحي ساباق بەردى. ءسويتىپ, ءوزىن, وزگەنى, تۇتاستاي العاندا, مەملەكەتتى قادىرلەي بىلەتىن بارشانىڭ مارتەبەسىن كوتەرىپ تاستادى. بىلگەنگە پرەزيدەنتتىڭ بۇل شەشىمدەرى قوعامدى ازاماتتىق مادەنيەتكە, ۇلتتىق وركەنيەتكە, ادامگەرشىلىك جاسامپازدىققا ءتاربيەلەيدى. ەلباسىمىز ءوسىپ-وركەندەي بەرەتىن مەملەكەت ءۇشىن بيلىكتىڭ ۇشار باسىنان دا بيىك تۇراتىن ۇلى قۇبىلىس – ۇلتتىق ەڭ بيىك مارتەبە – حالىق ەكەنىن كورسەتتى.
ول وسىسىمەن دە زاڭعار, حالقىنا جاقىن, ارداقتى دا ابىرويلى.
نەسىپبەك داۋتاي ۇلى, جازۋشى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى.
جامبىل وبلىسى.
كوپشىلىك تىلەگىن ەسكەرگەن دە ءجون ەدى
قازاق حالقىنىڭ ارمانداپ, اڭساپ جەتكەن تاۋەلسىزدىگىنىڭ باياندى بولۋىندا مەملەكەتىمىزدىڭ باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەڭبەگى وراسان زور. ەگەمەندىك العان 19 جىلدىڭ ىشىندە قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك-ساياسي تۇرعىدان ىلگەرىلەۋى الەمدەگى قارقىندى دامىعان ەلدەرمەن دەڭگەيلەستى. ەتنوسارالىق قارىم-قاتىناستار تۇراقتىلىعىنىڭ ارقاسىندا تاريحي قادامدار جاسالىپ, قازاقستاننىڭ دۇنيە جۇزىندەگى بەدەلى ارتا ءتۇستى. ءسويتىپ, تالاي سىندارلى ساتتەردەن سۇرىنبەي وتتىك.
“تورتەۋ تۇگەل بولسا, توبەدەگى كەلەدى, التاۋ الا بولسا, اۋىزداعى كەتەدى” دەپ ايتقان حالقىمىزدىڭ دانا ءسوزىن ۇستانعان ەلباسىمىز كوپەتنوستى قازاقستان حالقىن ءبىر شاڭىراقتىڭ استىندا بەرەكەلى بىرلىككە جەتەلەپ, جاڭا بەلەستەرگە قۇتتى قادام جاساپ كەلەدى.
مەن اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ ارداگەرىمىن. سانالى عۇمىرىمدى تۋعان جەرىمنىڭ وركەندەۋىنە ارنادىم. كوك بايراعى جەلبىرەگەن تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ جاقسىلىقتارىنىڭ كۋاگەرىمىن. “جۇمىلا كوتەرگەن جۇك جەڭىل” دەگەندەي, قيىن كەزەڭدەردە حالىققا جىگەر بەرىپ, ەلدىڭ كوشباسشىسى رەتىندە ن.نازارباەۆ ەڭسەمىزدى كوتەرىپ, كورەگەندىك پەن كەمەڭگەرلىك تانىتتى.
جاقىندا سەنات جانە ءماجىلىس دەپۋتاتتارى “ەل باسى” مارتەبەسىن زاڭداستىرۋ تۋرالى پارلامەنتتىڭ شەشىمىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتىنە ۇسىندى. وسىعان وراي نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى قازاقستان حالقىنا, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پارلامەنتىنە, “نۇر وتان” حالىقتىق-دەموكراتيالىق پارتياسىنىڭ ساياسي بيۋروسىنا ارناۋ جولداپ, مەملەكەت باسشىسىنا قوسىمشا وكىلەتتىكتەر بەرۋ ءۇشىن جىبەرىلگەن زاڭعا قول قويۋدان باس تارتتى. ال مەنىڭ ويىمشا, ەل مۇددەسىنە ايانباي ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن قازاقستاننىڭ ادال پەرزەنتى رەتىندە زاڭعا قول قويسا دا ەش سوكەتتىگى جوق ەدى. ويتكەنى, مۇنداي زاڭناما ەلىمىزدىڭ ەرتەڭى ءۇشىن قاجەت بولۋى ىقتيمال. مەنىڭ بۇل پايىمىمنىڭ دۇرىستىعىن زاڭدى قۋاتتاپ كوپتەگەن ەل تۇرعىندارىنىڭ پارلامەنتكە وزدەرىنىڭ ۇسىنىستارىن جولداعاندارى دا ايعاقتاي تۇسەدى.
حوش, سونىمەن پرەزيدەنت شەشىم قابىلدادى. زاڭعا قول قويۋدان باس تارتتى. بۇل – مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءوز قۇقى. ەڭ باستىسى – ەلباسىنىڭ ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىن باياندى ەتۋ جولىنداعى باتىل دا باتىر قادامدارىنا ساتتىلىك تىلەيىك.
كاكىمجان كاربوزوۆ, جانگەلدين اۋداندىق ماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى.
قوستاناي وبلىسى.