ادەتتە قاڭتاردا قىس قاھارىنا ءمىنىپ, سارشۇناق اياز تۇرعىنداردىڭ دەگبىرىن قاشىراتىن. بۇل – ارينە, قىسى قاتال, جازى جىلى بولاتىن قوڭىرجاي كليماتتىق بەلدەۋدە ورنالاسقان ايماققا ءتان قۇبىلىس. الايدا بيىل جەلتوقساننىڭ كەيىنگى اپتالارى مەن قاڭتاردىڭ باس كەزىندە وڭتۇستىك بىلاي تۇرسىن, سولتۇستىك وڭىرلەر كۇرت جىلىنعانىن تۇسىنە الماي, ابدىراپ قالدىق. كەيبىر ايماقتاردا جاۋىن جاۋعانى ءتىپتى تاڭسىق, توسىن جاعداي بولدى.
اۋا رايى نەلىكتەن قۇبىلىپ تۇر؟
«قازگيدرومەت» رمك-نىڭ مالىمەتىنشە, قاڭتار ايىندا ەلدەگى اۋا رايىن كوبىنەسە اتلانتيكالىق تسيكلوندار جانە ونىمەن بايلانىستى اتموسفەرالىق فرونتتار ايقىندايدى ەكەن. دەمەك كۇننىڭ ءبىر مەزگىلدە سۋىتىپ, كۇتپەگەن جەردەن كۇرت جىلىنۋى تەگىننەن-تەگىن ەمەس. ماماندار مۇنداي وزگەرىستىڭ سالدارىنان ەلىمىزدىڭ باسىم بولىگىندە جاۋىن-شاشىن جيىلەپ, سولتۇستىك وڭىرلەردە قار مولىنان تۇسەدى دەسەدى. ول ول ما, ەلدىڭ بىرنەشە ايماعىندا بۇرقاسىن, كوكتايعاق مازانى السا, جەلدىڭ ۇيىتقۋى سەكۋندىنا 15-28 مەترگە دەيىن جەتۋى مۇمكىن. «قازديدرومەت» رمك وسىعان دەيىن 3 قاڭتاردان باستاپ ەلىمىزدىڭ سولتۇستىك-باتىسىندا, سولتۇستىگىندە, ورتالىعىندا جانە شىعىسىندا سۋىق اۋا ماسسالارىنىڭ اعىنىمەن اۋا تەمپەراتۋراسىنىڭ قىسقامەرزىمدى تومەندەيتىنىن بولجاعان. ال قاڭتاردىڭ ءبىرىنشى ونكۇندىگىنىڭ ەكىنشى جارتىسىندا ەلدىڭ سولتۇستىگىندە اياز باسىلىپ, تۇندە -5-تەن -15 گرادۋسقا, كۇندىز -3-تەن -8 گرادۋسقا دەيىن سۋىق بولدى.
قاڭتاردىڭ ءبىرىنشى ونكۇندىگىنىڭ سوڭى, ەكىنشى ونكۇندىگىنىڭ باسىندا انتيتسيكلوننىڭ كۇشەيۋىمەن تۇندە تەمپەراتۋرا قايتا -18-25 گرادۋسقا دەيىن تومەندەيدى. ياعني بۇل بولجام ءدال قازىرگى ساتپەن تۇسپا-تۇس كەلىپ تۇر. ال ەلىمىزدىڭ باتىس وڭىرلەرىندە قاڭتار ايىنىڭ باسىندا اۋا تەمپەراتۋراسى تۇندە +3+5-تەن 0,-10 گرادۋسقا دەيىن, كۇندىز شامامەن -3+7-دەن 0,-5-كە دەيىن تومەندەگەن. ايدىڭ ەكىنشى جارتىسىندا تۇندە -10-18-گە دەيىن, كۇندىز -3-10 گرادۋسقا دەيىن سۋىتقان. بۇل ايماقتا ءبىرىنشى ونكۇندىكتىڭ سوڭىندا عانا كۇن جىلىنا باستايدى دەگەن بولجام جاسالىپتى. رەسپۋبليكانىڭ وڭتۇستىك جارتىسىندا اۋا تەمپەراتۋراسى تۇندە -5+5-تەن -3-15 گرادۋسقا دەيىن, كۇندىز +5+10-نان -8+3 گرادۋسقا دەيىن قۇبىلاتىنى بولجانعان-دى.
كونسۋلتاتيۆتىك بولجامعا سايكەس قاڭتاردىڭ ەكىنشى جانە ءۇشىنشى ونكۇندىكتەرىندە رەسپۋبليكانىڭ باسىم بولىگىندە اۋا رايى ءجيى وزگەرەدى دەسەدى. ايازدى كۇندەرمەن قاتار تسيكلون جانە اتموسفەرالىق فرونتتار جيىلەپ قار جاۋادى, بۇرقاسىن كۇتىلەدى. مۇنىمەن شەكتەلسە, مەيلى دەيسىڭ. الايدا «قازگيدرومەت» ماماندارى ەلىمىزدىڭ كوپتەگەن ايماعىندا كۇننىڭ كۇرت جىلىناتىنىن دا الدىن الا حابارلادى. اۋا تەمپەراتۋراسى ەلىمىزدىڭ سولتۇستىك جارتىسى مەن شىعىسىندا تۇندە -3-13-كە دەيىن تومەندەسە, كۇندىز -5+5 گرادۋسقا دەيىن جىلىنۋى مۇمكىن. ال وڭتۇستىك جارتىسىندا جانە باتىسىندا تۇندە -5+5-كە دەيىن, كۇندىز +5+15 گرادۋسقا دەيىن جوعارىلايدى. كەيىن سولتۇستىك-باتىس انتيتسيكلونداردىڭ اسەرىنەن كۇن قايتا سۋىتۋى مۇمكىن. بۇل كۇندەرى اۋا تەمپەراتۋراسى تومەندەپ, سولتۇستىكتە, شىعىستا جانە وڭتۇستىك-شىعىستىڭ تاۋلى ايماقتارىندا تۇندە -22-30, ال كۇندىز -12-20 گرادۋسقا دەيىن تومەندەيدى دەپ كۇتىلەدى. ال ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىك جارتىسىندا جانە باتىسىندا تۇندە -13-23, كۇندىز -3-13 گرادۋسقا دەيىن سۋىتۋى ىقتيمال. جالپى العاندا قاڭتار ايىندا ەل اۋماعىندا تەمپەراتۋرالىق فون كليماتتىق نورمادان 1-2 گرادۋس جوعارى بولادى دەپ كۇتىلىپتى. وسى ارالىقتا جاۋىن-شاشىن مولشەرى ەلدىڭ باسىم بولىگىندە جىلداعىداي قالىپتى تۇسسە, سولتۇستىك-باتىس جارتىسىندا, وڭتۇستىك پەن وڭتۇستىك-شىعىستىڭ تاۋلى ولكەلەرىندە, تاۋ بوكتەرىندەگى اۋدانداردا نورمادان كوپ جاۋى ابدەن مۇمكىن ەكەن.
شارۋاعا جايلى جىل بولسا ەكەن
ەل ايماقتارىن كۇزگى باقىلاۋ ناتيجەسىندە توپىراقتىڭ قاناعاتتانارلىق دەڭگەيدە ىلعالدانۋى بايقالىپتى. بۇل ەگىستە جازدىق داقىلدار ونىمدىرەك بولادى دەگەندى اڭعارتادى. وكىنىشتىسى, بۇل قاتاردا باتىس قازاقستان, پاۆلودار, الماتى, جامبىل جانە تۇركىستان وبلىستارى جوق. ويتكەنى اتالعان ايماقتاردا كۇزدە توپىراقتىڭ ىلعال قورى جەتكىلىكسىز بولعان. بۇگىندە ەلدىڭ بارلىق اۋماعىندا ۋاقىت ساتىمەن جاۋىن-شاشىن قورى بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە جينالىپ جاتقانى بەلگىلى. اسىرەسە ەلدىڭ سولتۇستىك جارتىسىندا جاۋىن-شاشىن نورمادان كوبىرەك, ءتىپتى كەيبىر ولكەلەردە جىلداعىدان ەكى ەسە كوپ مولشەردە تۇسكەن. ال وڭتۇستىكتە, وڭتۇستىك-شىعىستا جانە وڭتۇستىك-باتىستا كەرىسىنشە, اتموسفەرالىق ۇدەرىستەردىڭ سالدارىنان جاۋىن-شاشىن ادەتتەگىدەن ازىراق ءتۇسىپتى. سالدارىنان ەلدىڭ وڭتۇستىگى مەن شىعىسىنداعى كوپتەگەن ايماقتا قار كوپ جاتپايدى. قالىڭ قار تاۋلى جانە تاۋ بوكتەرىندەگى ايماقتاردا بايقالعان. بۇل ءبىر جاعىنان قىسقى داقىلدارعا دا بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە قاۋىپ توندىرەدى ەكەن. بۇل قالاي دەسەڭىزدەر, ايتالىق. مىسالى, اۋا تەمپەراتۋراسى -15 گرادۋستان دا تومەنىرەك دەڭگەيدى كورسەتىپ ءارى وسى شاقتا جەردە قار جاتپاسا, داقىلدار قاتىپ قالۋى بەك مۇمكىن.
وڭتۇستىك ولكەلەردە قىس ايلارىندا جاۋىن-شاشىن كوپ تۇسسە, توپىراق ىلعال قورىن تولىقتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل – ارينە, وڭ فاكتور. بىراق وسىمدىك شارۋاشىلىعىندا قازىرگى ەمەس, ناق ۆەگەتاتسيالىق كەزەڭدەگى اۋا رايى ماڭىزدى ءرول اتقاراتىنىن قاپەردەن شىعارماعان ءجون. «قازگيدرومەت» رمك-نىڭ ماماندارى ۆەگەتاتسيالىق كەزەڭگە ارنالعان كونسۋلتاتيۆتىك اۋا رايى بولجامى ناۋرىز ايىنىڭ ورتاسىندا شىعاتىنىن حابارلادى. ال وسى ناۋرىزعا دەيىنگى ارالىقتا ەلدىڭ كوپتەگەن وڭىرىندە جاۋىن-شاشىن مولشەردەن كوبىرەك ءتۇسۋى بولجانعانىن جوعارىدا ايتتىق. «قازگيدرومەت» رمك-نىڭ تاعى ءبىر رەسمي مالىمەتىنە جۇگىنسەك, بيىل قىستا 2001-2002 جىلدىڭ قىس ايلارىنداعى ستسەناري قايتالانۋى مۇمكىن. ياعني قىس جىلىراق بولىپ, جاۋىن-شاشىن مولشەرى نورماعا جاقىن جانە ودان دا كوبىرەك ءتۇسۋى ىقتيمال.
قازىر عالىمدارمەن قوسا حالىقارالىق ۇيىمدار «اپتاپ ىستىق كەلە جاتىر» دەپ دابىل قاعۋمەن شەكتەلمەي, شاما-شارقىنشا جاھاندىق جىلىنۋدىڭ سەبەپ-سالدارىن بىرلەسىپ ەڭسەرۋدى ۇسىنادى. سىن-قاتەرگە قايىسپاي, كەرىسىنشە قولايسىز اۋا رايىنا بوي ۇيرەتىپ, بەيىمدەلۋگە شاقىرادى. قۇرعاقشىلىق پەن سۋ تاپشىلىعىنىڭ الدىن الۋدا جاڭا تەحنولوگيالارعا يەك ارتۋدىڭ وزەكتىلىگىن ەسكەرتەدى. حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ باستاماسىمەن كليماتتىق وزگەرىستەردى زەرتتەپ جۇرگەن بەلدى عالىمدار جىل سايىن باس قوسىپ, ءتيىمدى شەشىمدەر ۇسىنادى. سول شەشىمدەردىڭ بىرقاتارى – ەل ۇكىمەتىنىڭ نازارىندا. ارينە, جوقتان بار جاساۋ مۇمكىن ەمەس. بىراق باردى ۇنەمدەۋگە بولادى. ويدى تۇيىندەسەك, بيىل قىس ايلارىنداعى قولايسىز اۋا رايى اراعا بىرنەشە جىل سالىپ قايتالانىپ تۇراتىن وزگەرىستەردىڭ ءبىرى عانا دەپ سەنەيىك. قالا بەردى «قازگيدرومەت» ماماندارىنىڭ بولجامىنا ساي جاۋىن-شاشىن كوپ تۇسسە, نۇر ۇستىنە نۇر. وسىنىڭ ەسەسىنە ءار ءوڭىردىڭ باسشىلىعى سۋ ۇنەمدەۋگە باعىتتالعان اۋقىمدى جوبا-جوسپارىن الاڭسىز تياناقتاپ قالار.