ۇلى وتان سوعىسىندا قازا بولعان جاۋىنگەر ءابدىراحمان بيسەيىتوۆتىڭ سوعىسقا دەيىنگى ءومىرى مەن ەڭبەك جولى جايىنداعى كوپتەگەن قۇجاتتار وتباسى ارحيۆىندەگى باعا جەتپەس قۇندىلىق ىسپەتتى. ءاسىرەسە, قان مايداننان سۇيىكتى جارى ايشا مەن باۋىر ەتى – بالالارىنا جازعان حاتتارى ەرىكسىز ەلەڭ ەتكىزىپ, جاۋىنگەردىڭ ادامي بولمىسىن كوز الدىمىزعا اكەلەدى.
ءابدىراحمان بيسەيىتوۆ 1906 جىلى دۇنيەگە كەلگەن. ۇستاز بولسام دەگەن اساۋ ارماننىڭ جەتەگىندە اسقاق الاتاۋدىڭ باۋرايىنداعى الماتىعا كەلىپ, جوعارى ءبىلىم الىپ شىعادى. بار سانالى عۇمىرىن دا ۇستازدىق ەتۋگە ارنايدى. ءار جىلداردا قاراپايىم مۇعالىمدىكتەن باستاپ, مەكتەپ ديرەكتورى, اۋداندىق وقۋ ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسىنە دەيىن كوتەرىلىپ, بىلىكتىلىگى مەن پاراسات-پايىمىن كورسەتە ءبىلىپتى.
مىنە, وسىنشا جىلدار سىرعىپ وتسە دە وتكەن كۇننىڭ بەلگىسىندەي وتباسىنىڭ بويتۇمارىنا اينالعان سارعايعان قاعازداردى اقتارعان سايىن كەيىپكەرىمىزدىڭ بەينەسى ەتجاقىنىڭداي وزىنە تارتىپ, باۋراي تۇسەدى.
ناقتى قاي كۇنى بەرىلگەنىن اجىراتا الماساق تا, مىنا ءبىر وندىرىستىك مىنەزدەمە سوناۋ وتىزىنشى جىلدارى بەرىلىپتى.
ء“ا.بيسەيىتوۆ جولداس وسى جىلدىڭ قىركۇيەگىنەن باستاپ كارل ماركس اتىنداعى ورتا مەكتەپتىڭ مۇعالىمى جانە وقۋ مەڭگەرۋشىسى بولىپ قىزمەت ەتىپ كەلەدى. وسى ۋاقىت ىشىندە وزىنە جۇكتەلگەن مىندەتتى قاشاندا ۇقىپتى ءارى ادال اتقاردى.
اۋداندىق وقۋ ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى: لاۆرەنكو (قولى, ءمورى)”
جۇبايى ايشا توقتامىشەۆامەن 1929 جىلى 31قاراشادا شاڭىراق كوتەرگەنىن ايعاقتايتىن نەكە تۋرالى كۋالىك تە ساقتالىپتى. ۋفادا تۋىپ, ەرجەتىپ, 1920 جىلدىڭ سوڭىندا قازاقستانعا قونىس اۋدارعان ايشا العاشقى دا ماڭگىلىك ماحابباتىن جامبىلدا كەزدەستىرەدى. جۇرەكتەرى ۇندەسىپ, كوڭىلدەرى جاراسىم تاپقان جۇبايلار شولپان, احات, ەرنەست, سوفيا ەسىمدى بۇلدىرشىندەي ۇل-قىزداردى تاربيەلەيدى.
سوعىس باستالار الدىندا ءابدىراحمان بيسەيىتوۆ وتباسى جامبىل وبلىسى ميحايلوۆكا اۋىلىنان ءۇي ساتىپ الادى. سۆەردلوۆ اۋدانى ءبىلىم ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى كوسۋنوۆتىڭ بەرگەن انىقتاما قاعازىنا قاراعاندا, ول ميحايلوۆ ورتا مەكتەبىندە 1937-1942 جىلدار ارالىعىندا مۇعالىم, مەكتەپ ديرەكتورى بولا ءجۇرىپ, قىزىل ارميا قاتارىنا شاقىرىلۋىنا بايلانىستى قىزمەتىنەن بوساتىلعان.
اكە مەكتەبىنىڭ ءبىر تىزبە كىلتتەرىن قاننەن-قاپەرسىز سىلدىرلاتىپ ويناعان قۇيتاقانداي سوفيانى كوپكە دەيىن قولىنان تۇسىرمەي, بۇلارمەن قيماي قوشتاسقان سونداعى جان تەبىرەنتەرلىك ءسات تۇڭعىشى شولپاننىڭ جادىندا ءماڭگىگە قالىپتى. سودان كەيىن ارمياعا شاقىرىلعان ەكى اۋىلداسىمەن ءبىرگە جايداق ارباعا ءمىنىپ, جامبىلداعى اسكەري كوميسسارياتقا اتتانادى. ءبىرتە-بىرتە بۇلدىراپ, الىستاپ بارا جاتقان اكە بەينەسى شولپان اپايدىڭ ءالى كۇنگە دەيىن كوز الدىندا.
ونىڭ وتباسى مەن بالالارىنىڭ “اكەنىڭ كوزىندەي” ساقتاپ كەلگەن قۇجاتتاردان بىلگەنىمىز, ءابدىراحمان بيسەيىتوۆ 1942 جىلدىڭ 25 تامىزىندا حاركوۆتاعى اسكەري-ساياسي ۋچيليششەسىنىڭ كۋرسانتى بولىپتى. ال مايداننان جولداعان حاتتارى ونىڭ تاشكەنت قالاسىندا اسكەري دايىندىقتان وتكەنىنەن حابار بەرەدى.
مايداننان جولدانعان ءۇشبۋ حاتتار بيسەيىتوۆتەر وتباسىن تاپ ءبىر مەرەكەدەگىدەي شاتتىققا بولەپ, ءۇزدىكسىز كەلىپ جاتتى. وندايدا ءجۇزى بال-بۇل جانعان ايشا اپاي بالالارىنىڭ ورتاسىندا كۇيەۋىنىڭ حاتىن داۋىستاپ وقىر ەدى. ءتىپتى ۇيگە تۋىسقاندارى مەن كورشىلەرىنىڭ تايلى-تۇياعىنا دەيىن قالماي جينالاتىن. ادەتتە حاتىن: “ارداقتى جولداسىم ايشا”, دەپ باستايتىن دا, ارى قاراي بالالارىنىڭ اتىن جەكە-جەكە اتاپ: ء“سۇيسەم سۋسىنىمدى قاندىراتىن شولپانىم, احاتىم, ەرتىسىم, سوفيام امان جۇرسە, ارمانىم جوق, – دەيدى دە, مەن 5 جەلتوقساننان باستاپ مايدانعا كەتىپ بارامىن. اپپاق قار جامىلعان قالىڭ قاراعايدىڭ ىشىندە جاۋمەن الىسىپ ءجۇرىپ-اق, ءوزىڭە ارناپ ءالى تالاي جىر جولدارىن جازارمىن. سەندەردى قانشا ساعىنسام دا, مىنا جۇلقىنا سوققان دولى جەل داۋىسىمدى جەتكىزەر ەمەس. مىنا حاتتارىم مەنىڭ وزىمدەي بولىپ سىر شەرتسىن...” – دەيدى.
ءابدىراحمان جۇبايىنان ءوزى قىزمەت ەتكەن مەكتەبى مەن اۋىلداستارىنىڭ, اعايىن-تۋىستارىنىڭ حال-جاعدايلارىن ءجيى سۇراپ وتىرادى.
اۆتوماتشىلار باتالونىنىڭ كومانديرى بولعان ءابدىراحمان بيسەيىتوۆ ۇرىس دالاسىندا قاس باتىرلارشا جاۋمەن الىسىپ, ەرلىكپەن كوز جۇمدى. ارتىندا ەكى كوزى ءتورت بولىپ, سارىلا كۇتكەن سۇيىكتى جارى مەن بالالارى قالدى. انا جەسىر اتانىپ, ءتورت بىردەي ءبۇلدىرشىن جەتىمدىك قامىتىن كيدى. ايتسە دە, ءابدىراحماننىڭ وزىنە ارناعان:
“جىلاما, ايشا, جىلاما,
كوزدىڭ جاسىن بۇلاما.
قايراتىڭدى بويعا جي,
قايعىسىز ءومىر بولا ما؟ – دەگەن جىر جولدارى جان جاراسىنا دەمەۋ بولدى ما, ايشا اپاي بەلىن بەكەم بۋىپ, قىزى شولپانمەن بىرگە ەڭبەك مايدانىنا ارالاستى. قىستىڭ بەت قاراتپاس قاقاعان ايازىندا دا, جازدىڭ تىنىسىڭدى تارىلتار قاپىرىق ىستىعىندا دا ولار تىنىمسىز ەڭبەك ەتتى. مايدانداعى سولداتتارعا سالەمدەمەلەر جىبەرىپ تۇردى. بۇعاناسى قاتپاسا دا ەرەسەكتەردەن قالىسپاي, ەڭبەك مايدانىنا ارالاسقان شولپان اپاي ومىراۋىنا بەس مەدال تاققانىن وسى كۇنى ماقتانىشپەن ايتىپ وتىرادى.
ءابدىراحمان اعانىڭ كوزى ءتىرى بولسا, ۇرپاعىنا كوڭىلى تولىپ, مارقايعان بولار ەدى. بۇگىندە ەلىنىڭ لايىقتى ازاماتتارى بولعان ۇرپاقتارى اكە اتىنا كىر كەلتىرگەن جوق.
ارىستاي اكەنىڭ “اقىلدىم” دەپ سۇيسىنەتىن شولپانى مەن “كۇلدىرگىم” دەپ ەركەلەتەتىن سوفياسى اكە جولىن قۋىپ, ۇستاز بولدى. احاتى ينجەنەر ماماندىعىن تاڭداپ, كانديداتتىق ديسسەرتاتسيا قورعادى. ەرنەست وتاندىق مۋلتيفيكاتسيالىق فيلمدەردىڭ نەگىزىن قالاپ, كوشباسىنان كورىنگەن بەلگىلى ونەر يەسى.
شيەتتەي بالا-شاعامەن جەسىر قالىپ, نەبىر قيىنشىلىققا دا مويىماعان قايراتتى انا – ايشا بيسەيىتوۆا ۇزاق تا باقىتتى عۇمىر كەشتى. بالالارىن قاتارىنان قالدىرماي وقىتتى. ۇلىن – ۇياعا, قىزىن – قياعا قوندىردى. نەمەرە ءسۇيىپ, قىزىعىنا ورتاقتاستى. ەلىمىزدىڭ ءار تۇكپىرىنە قونىس تەپكەن بالالارىنىڭ ۇيىنە ءجيى بارىپ, ايلاپ قوناق بولىپ قايتاتىن. بالالارى دا انا كوڭىلىنە قاياۋ تۇسىرمەي, قۇرمەت پەن ءسۇيىسپەنشىلىككە بولەدى. ارداقتى انا 80 جاسقا تولىپ, ومىردەن وزدى. الايدا, مايداننان جەتكەن سول ءبىر ساعىنىشقا تولى حاتتار ءومىرىنىڭ سوڭعى كۇندەرىنە دەيىن ءجۇرەگىن جىلىتىپ, كوڭىلىنە جۇبانىش بولعانداي. جاۋىنگەردىڭ ءاربىر حاتى ءبىر ۇزىك سىرىن ءالى دە ىشىنە بۇگىپ, ەندىگى “انا دۇنيەدە” تابىسقان جارىنىڭ ءبىر وزىنە عانا اشىلار ق ۇلىپتىڭ قۇپياسى سياقتى...
دينا ابىشەۆا. استانا.