ارزان اۆتونەسيە ءۇمىتتى اقتامادى

قاراجاتتىڭ تام-تۇمداپ ءبو­لىنۋى, كولىكتەردىڭ ۋاقتىلى كەل­مەۋى سەكىلدى ماسەلەلەر شا­رۋاعا تۇساۋ بولا بەردى. 2015 جانە 2016 جىلدارى باعدارلاما شەڭ­بەرىن­دە ۇلتتىق قوردان ەكىنشى دەڭ­گەيلى بانكتەرگە 26 ملرد تەڭگە ءبولىندى. شارتقا سايكەس ەلىمىزدە قۇراستىرىلعان قۇنى 5,6 ملن تەڭگەگە دەيىنگى كولىكتى ازا­مات­تار جىلدىق 4 پايىزدان اس­پايتىن مولشەرلەمەمەن راسىم­دەي الاتىن. تەك جالپى قۇن­نىڭ 20 پايىزىن العاشقى جارنا رەتىندە تولەسە جەتىپ جاتىر. الايدا ۇلتتىق بانك جۋىر­دا جاريا ەتكەن زەرتتەۋىندە جەڭىل­دەتىلگەن اۆتونەسيەنىڭ وتان­دىق اۆتوكولىك نارىعى ءۇشىن ءتيىم­سىز بولعانىن مالىمدەدى. ماسە­لەنىڭ ەگجەي-تەگجەيىنە ەپتەپ ءۇ­ڭىلىپ كورەيىك.

مەملەكەتتىك قولداۋ باعدار­لا­مالارى الەمدە كەڭىنەن تارالعان تاجىريبە, سونىڭ ناتيجەسىندە ەكونوميكانىڭ بەلگىلى ءبىر سالالارىن دامىتۋعا جول اشىلىپ, ول ءوز كەزەگىندە ەكونوميكالىق ءوسىمدى ىنتالاندىرۋعا ءتيىس. قولداۋدىڭ دا سان ءتۇرى بار – اتاۋلى گرانت, سۋبسيديا, نە بولماسا جەڭىلدەتىلگەن شارتپەن بەرىلەتىن كرەديت. اسىرەسە اۆتوكولىك ساتىپ الۋدى سۋبسيديالاۋ جۇيەسىنىڭ پايدالانىلۋ اۋقىمى جوعارى. مۇندايدا سۋب­سيديا تىكەلەي بەرىلەدى نەمەسە اۆتوكولىكتى نەسيە ارقىلى ساتقان جاعدايدا پايىزدىق مول­شەر­لەمەسىن سۋبسيديالاۋ ۇسىنىلادى. 

«سۋبسيديالار مەن جەڭىلدىكتەر – مەملەكەت تاراپىنان ۇسىنىستى دا, سۇرانىستى دا قولداۋدىڭ كەڭ تارالعان قۇرالى. الەمدىك تاجىريبەدە اۆتوكولىك قۇرالدارىن ساتىپ الۋعا مەملەكەتتىك قولداۋ كورسەتۋدىڭ مىسالدارى جەتكىلىكتى. كوپ جاعدايدا مۇنداي باعدارلامالار قارجىلىق قيىندىقتارعا تاپ بولعان حالىقتىڭ بەلگىلى ءبىر توپتارىن قولداۋعا نەمەسە ەكولوگيالىق تازا اۆتوكولىككە كوشۋگە جانە اتموسفەراعا لاستاۋشى شىعارىندىلاردى ازايتۋعا باعىتتالعان», دەيدى ساراپشىلار.

بىزدە جەڭىلدەتىلگەن اۆتونەسيە باع­دار­لاماسى وتاندىق ءاۆتووندىرىستى ىنتا­لان­دىرۋ, حالىقتى ەلىمىزدە قۇراس­تى­رىلعان جاڭا كولىكتەرمەن قامتاماسىز ەتۋ, ەسكىر­گەن پاركتى جاڭالاۋ جانە قور­­شاعان ورتا­نىڭ احۋالىن جاقسارتۋ ماقساتىندا قول­عا الىندى. تيىسىنشە, باعدارلاما اتاۋ­لى ەمەس, وعان كەز كەلگەن ازامات ءوتىنىم بەرە الاتىن جانە باعاسى 15 ملن تەڭگە­دەن اسپايتىن كولىكتەر ساتىلىمعا شىعا­رىلدى. باعدارلاما جۇزەگە اسقان جىل­دار­عا قاراپ وتىرىپ جوبا ءتيىمدى بولدى, اۆتو­كولىك نارى­عىن­داعى تۇيتكىلدەردى تار­قات­تى دەپ ايتا المايمىز دەيدى اۆتورلار.

2019-2020 جىلدارى باعدارلاماعا تاعى قوسىمشا 40 ملرد تەڭگە ءبولىندى. جالپى, 2015-2020 جىلدار ارالىعىندا 82 ملرد تەڭگە بانكتەردىڭ ەنشىسىنە بەرىلىپتى, تيىسىنشە وسىنشاما قارا­جات 33,9 مىڭ اۆتوزايمعا اينالعان. 2022 جىلى تاعى دا 100 ملرد تەڭگە ونەركاسىپتى دامىتۋ قورى جەلىسىمەن بەرىلدى.

«باعدارلامادا ماقسات «وتاندىق ءوندى­رىس­تىڭ جەڭىل اۆتوكولىگىن ساتىپ الۋشى جەكە تۇلعالاردى قارجىلاندىرۋ ءۇشىن ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەردى شارتتى قارجىلاندىرۋ شەڭبەرىندە قازاقستان رەسپۋب­ليكاسىندا تۇتىنۋشىلىق سۇرا­­نىستى ىنتالاندىرۋ جانە كولىك قۇرال­دا­رىن جاڭارتۋ جولىمەن قورشاعان ورتا­نىڭ جاي-كۇيىن جاقسارتۋعا باعىت­­­تالعان» دەپ كورسەتىلگەن. وسى باع­دار­لاما شارتتارىنىڭ الدىڭ­عى شارت­تاردان ايتارلىقتاي ايىرما­شى­لىعى جەڭىلدەتىلگەن شارتتارمەن قارجىلاندىرۋ بەرىلگەن ماقساتتى توپتى انىقتاۋ بولدى. نىسانالى توپقا تەحنيكالىق رەگلامەنتكە سايكەس ەكولوگيالىق سىنىپتاعى وتاندىق وندىرىستەگى جەڭىل اۆتوكولىكتى ساتىپ الۋشى جەكە تۇلعالار جاتقىزىلدى. بۇل رەتتە باعدارلامادا جەڭىلدىكتى كرەديتتەۋ باعدارلاماسىنا قاتىسۋ ءۇشىن اۆتوكولىكتىڭ قانداي ەكولوگيالىق سىنىبى بولۋعا ءتيىس ەكەندىگى ناقتىلانباعان. تەحنيكالىق رەگلامەنتكە سايكەس 6 ەكو­­لو­گيالىق كلاسس (0-دەن 6-عا دەيىن) بەل­گى­لەنگەنىن اتاپ وتكەن ءجون. بۇل رەتتە كولىك قۇرالدارى پاركىن جاڭارتۋ ەسەبىنەن قورشاعان ورتانىڭ جاي-كۇيىن جاقسارتۋعا قول جەتكىزۋ كوزدەلىپ وتىر. وسى باعدارلاما شەڭبەرىندە 2023 جىلعى اقپاندا رەۆولۆەرلىك قارجىلاندىرۋ ەسەبىنەن بەرۋدى قوسا العاندا, 13 مىڭنان اسا جەڭىلدەتىلگەن قارىزدار بەرىلدى», دەلىنەدى زەرتتەۋدە.

2015-2023 جىلدار ارالىعىندا مەم­لە­­كەتتىك باعدارلاما اياسىندا بولىنگەن جيىن­­تىق قارجى كولەمى – 182 ملرد تەڭگە. رەۆولۆەرلىك مەحانيزم ەسەبىنەن بە­­رىل­گەن زايمداردىڭ جالپى سوماسى 7 جىل­­­دا 299,3 ملرد تەڭگەگە جەتىپتى. وسىن­شا­­ سوماعا 47 297 اۆتوموبيل ساتىلعان.

«جەڭىلدەتىلگەن نەسيە باعدارلاماسى جۇزەگە اسىرىلعان 7 جىلدا وتاندىق اۆتوموبيل پاركىنىڭ قۇرىلىمى ايتار­لىقتاي وزگەرگەن جوق. جەڭىل­دە­تىلگەن اۆتونەسيە بەرۋ ەسكىرگەن كولىك ۇلەسىن تومەندەتۋگە ۇلەسىن قوسا المادى. پاي­دالانىلعانىنا 7 جىلدان اسىپ كەتكەن كولىكتەردىڭ ءالى دە ساقتالىپ وتىرعانىنا قاراپ, جەڭىلدىكتى كرەديتتەۋ باعدارلاماسى شەڭبەرىندە قورشاعان ورتانىڭ جاي-كۇيىن جاقسارتۋعا قوسقان ۇلەسىن ەلەۋلى دەپ باعالاي المايمىز. 2015-2016 جىلدارى ىسكە اسىرىلعان جەڭىلدەتىلگەن نەسيەلەۋ باعدارلاماسى عانا وتاندىق اۆتوونەركاسىپتىڭ دامۋىنا سەپتەستى. ول ەلىمىزدە قۇراستىرىلعان اۆتوكولىكتەرگە دەگەن حالىق سۇرانىسىن ىنتالاندىردى. كەيىنگى جىلدارى جەڭىل­دەتىلگەن نەسيەلەۋ باعدارلاماسى اياسىندا ساتىپ الىنعان كولىك ۇلەسى ءبىرشاما تومەندەپ كەتتى. اۆتوموبيل ءوندىرىسى كولەمىنىڭ ءوسىمى باسقالاي مەملە­كەت­تىك قولداۋ شارالارىمەن ىنتالان­دى­رىلدى. اتاپ ايتقاندا, سالىق جەڭىلدىكتەرى جانە پرەفەرەنتسيالار, ءونىم ەكسپورتىن قولداۋ شارالارى, ءونىم وندىرۋگە كەتكەن شىعىننىڭ ءبىر بولىگىن وتەپ بەرۋ سەكىلدى. بۇل رەتتە, سالانى دامىتۋدىڭ كورسەتكىشى بو­لىپ سانالاتىن جەڭىل اۆتوكولىك ءوندىرىسى كو­لەمىنىڭ وڭ سەرپىنىنە قاراماستان, جەڭىل اۆتوموبيلدەر وندىرىسىندەگى ءىرى توراپتى قۇراستىرۋ ۇلەسى ايتارلىقتاي ساق­تالۋدا. جەڭىل اۆتوموبيلدەردى ونەر­­­كاسىپتىك قۇراستىرۋعا ارنالعان يمپورت­­­تىق قوسالقى بولشەكتەردىڭ كولەمى (شاسسي­لەر, شاناقتار جانە باسقا دا شاناق كەرەك-جاراقتارى) ءابسوليۋتتى ماندەردە ءوستى, بۇل ءىرى ءوندىرىس كولەمىنىڭ تومەندەۋىن جانە قازاقستاندىق اۆتووندىرۋشىلەردىڭ شا­عىن كولىككە كوشۋىن كورسەتە المايدى», دەي­دى ۇلتتىق بانك زەرتتەۋشىلەرى.

2015 جىلدان باستاپ جەڭىل اۆتو­موبيلدەردىڭ ونەركاسىپتىك ءوندىرىس كولە­مى­ قۇندىق ماندە 14 ەسە, فيزيكالىق كو­لەمدە 8,5 ەسە وسكەن. 2015 جىلى سول جىلى وندىرىلگەن كولىكتەردىڭ 36 پايى­زى­ جەڭىلدەتىلگەن نەسيەلەۋ اياسىندا سا­تىل­سا, 2016 جىلى بۇل كورسەتكىش 79 پا­يىزدى قۇراعان. الايدا كەيىنگى جىلدارى بۇل قارقىن ءوز بيىگىندە قالا المادى جانە 15 پايىزدان سول كۇيى اسپادى. اناليتيكتەردىڭ ايتۋىن­شا, 2015-2022 جىلدار ارالىعىندا ەلىمىزدە 357 335 بىرلىك جەڭىل اۆتوموبيل قۇراستىرىلدى. سونىڭ 13 پا­يى­زى عانا جەڭىلدەتىلگەن باعدارلاما شەڭبەرىندە رەسىمدەلگەن. جەڭىلدەتىلگەن كرەديت بەرۋ باعدارلاماسى بول­عان 7 جىل ىشىندە قازاقستاندا تىر­كەلگەن جەڭىل ماشينالاردىڭ جالپى سانى­نىڭ تەك 1 پايىزى وسى باعدارلاما شەڭ­بەرىندە ساتىپ الىنعان. سانداردى ساراپ­شىلار 2023 جىلعى 1 شىلدەدەگى جاعداي بويىنشا كەلتىرەدى.

بۇل رەتتە ساراپشىلار مۇنداي جەڭىل­دە­تىلگەن باعدارلاما باسقا ەلدەردەگىدەي اتاۋلى بولۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيدى.

«مەملەكەتتىك قولداۋ سالادا,­ كا­سىپ­­­ورىن­­­داردا نەمەسە ازاماتتار­دا ومىرلىك تسيكل­­دىڭ بەلگىلى ءبىر كەزە­ڭىندە تۋىندايتىن قار­­جىلىق قيىندىقتاردى جەڭۋگە, جاڭا كاسىپ­­ورىندار جاعدايىندا قالىپتاسۋ كەزە­­ڭىندە بەلگىلى ءبىر سەرپىن بەرۋگە مۇم­كىن­­دىك بەرەتىن اتاۋلى جانە ۋاقىتشا بولۋى­ كەرەك. مەملەكەتتىك قولداۋ وندى­رۋ­­­­شى­­لەر ءۇشىن دە, تۇتىنۋشىلار ءۇشىن دە ار­زان قارجىلاندىرۋعا قول جەتكىزۋدىڭ تۇ­راق­­­تى تەرەزەسىنە اينالماۋعا ءتيىس», دەيدى ولار.