تسيفرلىق ترانسفورماتسيا

وسى جىلدىڭ شىلدەسىندە مەم­لەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ەلدىڭ تسيفرلىق ترانس­فور­ماتسياسىنداعى بەس نەگىزگى با­سىم­دىقتى اتاپ وتكەن ەدى. سونىڭ ءبىرىنشىسى – ازاماتتارعا زاماناۋي قىز­مەت كورسەتۋ. ياعني مەملەكەتتىك قىز­مەتتەردىڭ بارلىعى مۇمكىن­دىگىنشە ەلەكتروندى فورماتقا كوشى­رىلۋى كەرەك. ەكىنشى باسىمدىق – IT سا­لاسىن دامىتۋعا قولايلى جاعداي جاساۋ. IT سەكتور مەملەكەتتىك قىزمەت­تىڭ ماڭىزدى باعىتى بولعاندىقتان, تسيفرلىق تەحنولوگيالار, كريپتويندۋستريا, تسيفرلىق ماينينگ سالاسىندا جەتەكشى ويىنشى بولۋعا ۇمتىلۋ اسا ماڭىزدى. ءۇشىنشى باسىمدىق – IT ينفراقۇرىلىمىن اۋقىمدى جاڭعىرتۋ. بۇل ارقىلى ەلىمىز حالىقارالىق دەڭگەيدە ترانس­شەكارالىق دەرەكتەر اعى­نى­مەن ۇشتاسقان تسيفرلىق ينفرا­قۇرىلىمدى قالىپتاستىرادى. ءتورتىنشى باسىمدىق – تسيفرلىق ەكونوميكا مەن يندۋستريانى دامىتۋ. بۇل باعىت تەحنولوگيالىق جاڭارتۋ جانە تسيفرلىق شەشىمدەر قابىلداۋ ءۇشىن يننوۆاتسيالىق گرانتتار مەن سالىقتىق جەڭىلدىكتەر ۇسىنۋدى كوزدەيدى. بەسىنشى باسىمدىق – ادامي كاپيتالدى نىعايتۋ. كورىپ جۇرگەنىمىزدەي, تسيفرلىق ترانسفورماتسيا زامانىندا IT ماماندارعا دەگەن قاجەتتىلىك ارتىپ كەلەدى. 2025 جىلعا قاراي كەم دەگەندە 100 مىڭ قىزمەتكەردى دايارلاۋ مىندەتى دە قويىلعان. تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى مينيسترلىگى قولعا العان باستامالار مەن اتقارىلعان جۇمىستار دا وسى 5 باسىمدىققا نەگىزدەلگەن.

بۇگىندە ەلىمىزدىڭ IT سالاسىندا 16 مىڭ­عا جۋىق كومپانيا جۇمىس ىستەيدى. وسى سالادا ەڭبەك ەتەتىندەر سانى 182 مىڭ ادامعا جەتتى. 2023 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىندا IT قىزمەت ەكسپورتى 247 ملن دوللاردان اس­قان. ال درەيپەر ۋنيۆەرسيتەتىمەن بىر­لەسىپ جۇزەگە اسىرىلعان باعدار­لاما­عا 27 جوبا قاتىسقان. قاتىسۋ­شى كومپا­نيالاردىڭ ءبىرى «Ciix» تيم درەيپەردەن 1 ملن دوللار ينۆەستيتسيا تارتتى. ال «Google for Startups» كومپانياسىمەن بىرلەسىپ ۇيىمداستىرىلعان باعدارلاماعا 24 جوبا قاتىستى. باع­دار­­لامانىڭ ناتيجەسىندە, كومپانيالار 4,2 ملن دوللار جيناپ, جالپى بيۋدجەتى 87,6 ملن دوللاردى قۇرادى, ال ايلىق تابىس كولەمى 535 مىڭ دوللارعا جەتتى. ەلى­مىزدە IT سالانى رەتتەۋ ماسە­لە­لەرىن شەشۋ ءۇشىن تسيفرلىق كودەكس تە ازىرلەنگەن بولاتىن.

«تسيفرلىق كەڭىستىك ازامات­تار­دىڭ, بيزنەس پەن مەملەكەتتىڭ ءوزارا ءىس-قيمىلىنىڭ نەگىزگى ارناسىنا اينالدى. كوديفيكاتسيا ازاماتتار مەن بيزنەس ءۇشىن تسيفرلىق ورتادا زاڭداردى قولدانۋدى قولجەتىمدى جانە تۇسىنىكتى ەتەدى, اۋىر تالاپتار مەن رەتتەۋشى كەدەرگىلەردى جويا­دى. تسيفرلىق تەحنو­لو­گيالاردىڭ دامۋ قارقىنى مەن تارالۋ اۋقىمى رەتتەۋشى اكتىلەردى قابىلداۋ جىلدامدىعىنا عانا ەمەس, سونىمەن قاتار زاڭناما قۇرىلىمىنا دا جاڭا تالاپتار قويادى. تسيفرلىق كودەكستى قابىلداۋ تسيفرلىق ەكونوميكانى دامىتۋ جانە مەملەكەتتىك باسقارۋدى تسيفرلىق ترانسفورماتسيالاۋ ءۇشىن بىرىڭعاي قۇقىقتىق كەڭىستىك قالىپتاستىرۋعا مۇم­كىن­دىك بەرەدى», دەگەن ەدى تسيفر­لىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەرو­عارىش ونەركاسىبى ۆيتسە-ءمينيسترى اسقار جامباقين.

سونىمەن قاتار IT-مامان­داردى دايار­­لاۋدى ماقسات ەتكەن «Tech Orda»­ باع­­دارلاماسى جاقسى ناتيجە كور­سە­تىپ­ كەلەدى. بيىل وعان 83 IT مەكتەپ قا­­­تىسىپ, 3183 وقۋشى ءبىلىپ الىپ جا­تىر.­ بىلىكتى IT كادرلاردى دايار­لاۋ ءۇشىن «EPAM», «Coursera», «Samsung», «Binance Academy», «Huawei», «Microsoft», «NVIDIA», «Glovo» سياق­تى­ حالىقارالىق IT كوم­پانيا­لار­مەن تىعىز ىنتى­ماقتاستىق جۇرگىزىپ, وعان 70 مىڭنان استام ادام قاتىستى. حا­لىق­­تىڭ الەۋمەتتىك وسال توپتارى ءۇشىن IT كۋرستاردى تەگىن وقىتۋ باعدار­لا­ما­لارى بار. مىسالى, «ITeachme» قو­­عامدىق قورى مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جان­­دارعا كۋرستار بەرەدى. ال «IT-Aiel» باعدارلاماسى اياسىندا 2000-نان استام ايەل No-Code قۇرالدارى مەن فري­لانسينگ بويىنشا وقىپ شىق­تى. «Astana Hub» بازاسىندا Apple سەر­تي­­فيكاتتالعان وقۋ ورتالىعىن, Apple Authorized Training Center for Education اشۋ بويىنشا بەلسەندى جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتىر. بيىلعى ما­ڭىز­­­دى جەتىستىكتەردىڭ ءبىرى 2024 جىلى ICPC باعدارلامالاۋ بو­يىنشا بەدەل­دى حا­لىقارالىق ءتۋرنيردىڭ فينالىن قازاق­­ستاندا وتكىزۋ تۋرالى وتىنىمگە قول قويىلدى.

تسيفرلىق قىزمەتتەر ازاماتتار اراسىندا ۇلكەن سۇرانىسقا يە ەكەنى ءمالىم. بۇل باعىتتىڭ دا اسىعى الشىسىنان ءتۇسىپ ءجۇر. مىسالى, سەنىمحاتتىڭ بەس پايىزى تسيفرلىق فورماتقا كوشىرىلدى. كولىكتەردى تىركەۋدىڭ 55 پايىزى, يپوتەكا­نى راسىمدەۋدىڭ 67 پايىزى ونلاين رەجىمگە كوشتى. «ەلەكتروندى ۇكىمەت» ءاربىر ازاماتتى تۋعان كۇنىمەن قۇتتىقتاۋدى نەمەسە قۇجات­­تاردىڭ مەرزىمى ءوتىپ كەتكەنىن الدىن الا حابارلاۋدى ۇيرەندى.

«Big data ناتيجەسىندە 50 ملن انىقتاما تاپسىرۋ قاجەتى جويىلدى. مىسالى, جىلدا 106 مىڭ ستۋدەنت وقۋ ورنىنان, ەمحانادان انىقتاما الىپ, ۆوەنكوماتقا تاپسىرۋعا 2 اپتا جۇمسايتىن. ەندى ستۋدەنت مارتەبە­سىن دالەلدەۋدىڭ قاجەتى جوق. ءۇش مينيستر­لىك بازالارىن ينتەگراتسيالاپ, ستۋدەنتتەر انىقتاما جيناماي-اق اۆتوماتتى تۇردە اسكەردەن بوساتىلادى. تسيفرلىق سەرۆيستەر حالىق­تىڭ ۇلكەن سۇرانىسىنا يە بولدى. بۇعان دەيىن 700 مىڭعا جۋىق ادام كەلىسىمشارت جاساۋعا جىلىنا 30 كۇن جۇمسايتىن, ال ءبىز بۇل ۋاقىتتى 5 مينۋتقا دەيىن قىسقارتتىق. ەندى جاڭا پاتەر يەسىنە SمS-حابارلاما كەلىپ, كوممۋنالدىق شارتتاردىڭ بارلىعى ونلاين رەجىمدە جاسالدى. جوبا رەسپۋبليكا بويىنشا تاراتىلادى», دەدى تسيفرلىق دامۋ ءمينيسترى باعدات مۋسين.

جىل سايىن اەروعارىش سالاسىندا ەكونوميكانىڭ ءتۇرلى سالاسى ءۇشىن عارىشتىق مونيتورينگ جۇرگىزىلەدى. 2023 جىلدىڭ قورىتىندىسى بو­يىنشا 1 ميلليون گەكتار پايدالانىلمايتىن ەگىستىك, 45 زاڭسىز اعاش كەسۋ, قوقىس جيناۋدىڭ رۇق­سات ەتىلمەگەن 5552 پۋنكتى, پايدالى قازبالاردى ءوندىرۋدىڭ رۇقسات ەتىلمەگەن 1587 نىسانى انىقتالدى. بۇعان قوسا, مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا جەر قوينا­ۋىن پايدالانۋشىلارعا ارنالعان Minerals.gov.kz بىرىڭعاي پلاتفورماسى قۇرىلدى. پلاتفورما جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلارعا ء«بىر تەرەزە» قاعيداتى بويىنشا­ مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى الۋعا مۇم­كىن­دىك بەرەدى. قازىر پلاتفورمادا قاتتى پايدالى قازبالاردى وندىرۋگە جانە بارلاۋعا ليتسەنزيا الۋ بويىنشا 2 مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتىلەدى. 2343 پايدالانۋشى تىركەلدى, ولاردان بارلاۋ بويىنشا 1941 ءوتىنىم جانە وندىرۋگە قاتىستى 59 ءوتىنىم جىبەرىلدى. ولاردىڭ ىشىندە 66 ليتسەنزيا بەرىلدى. بارلىق جۇمىس تەك ەلەكتروندى تۇردە ونلاين جۇر­گىزىلەدى.

بيىلعى ستاتيستيكالىق دەرەك­تەردىڭ قورىتىندىلارى قازاق­ستان­­نىڭ يننوۆاتسيالىق دامۋ سالا­سىن­داعى وڭ وزگەرىستەرىن اي­قىن­دادى. يننو­ۆا­تسيالىق ءونىم كولەمىنىڭ 2021 جىلعى 1,4 ترلن تەڭگەدەن 2022 جىلى 1,9 ترلن تەڭگەگە دەيىن ۇلعايۋى بايقالادى. سونداي-اق ءبىز جاھاندىق يننو­ۆا­تسيالىق يندەكستىڭ حالىقارالىق رەيتينگىندە ءبىزدىڭ ەل ەكى پوزيتسياعا – 83-تەن 81-گە دەيىن كوتەرىلدى.

سونداي-اق يننوۆاتسيالىق گرانت­تار اياسىندا جوبالار مەن ستار­تاپتارعا جان-جاقتى قولداۋ كور­سە­تىلەدى. بار­لىق كونكۋرستىڭ قورى­تىندىسى بو­يىنشا 34 ءوتىنىم ما­قۇل­داندى, ونىڭ ىشىندە جالپى سوماسى شامامەن 2 ملرد تەڭگەگە جەتەتىن 31 ءوتىنىم بويىنشا شارتتار جاسالدى. گرانتتار سوماسى 1 ملرد 198 ملن تەڭگەنى, جەكە سەكتور تارا­پىنان قوسا قارجىلاندىرۋ 924 ملن تەڭگەنى قۇرادى. 2023 جىلى وڭىر­­لەردە بيزنەس-ينكۋباتورلاردى دامىتۋ باعدارلاماسى ىسكە اسىرىلدى. وسىلايشا, 10 ءساۋىر مەن 12 مامىر ارالىعىندا «Qazinnovations» اق بيزنەس-ينكۋباتسيانى قولداۋ بويىن­شا وتىنىمدەردى قابىلدادى, ۇسى­نىل­عان 37 ءوتىنىمنىڭ 21-ءى ماقۇل­­داندى.

«مينيسترلىك بايلانىس قىزمەت­تە­رىنىڭ ساپاسىن ۇنەمى قاداعالاپ, جەتىلدىرىپ وتىرادى. بيىل اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردە ينتەرنەت ساپاسىن جاقسارتۋ بويىنشا قارقىندى جۇمىستار جۇر­گىزىلدى, بۇكىل ەل ­ب­­و­يىنشا 251 اۋىلعا ينتەرنەت جەلىسى قوسىلدى, 1463 اۋىلدا ينتەرنەت ساپاسىن جاقسارتۋ جۇمىستارى اتقارىلدى. بۇل جۇرگىزىلگەن جۇمىس كورسەتكىشىنىڭ 14,4 پايىزعا ارتقانىن كورسەتەدى. جوسپارعا سايكەس 2027 جىلعا قاراي تاعى 250 اۋىلدىق ەلدى مەكەندى ينتەرنەتپەن قامتۋ كوزدەلىپ وتىر. بيىل 176 اۋىل KazSat ينتەرنەت سپۋتنيگىنە قوسىلعان. وزدەرىڭىز بىلەتىندەي, ءبىز قاناتقاقتى رەجىمدە Starlink ارقىلى 10 مەكتەپتى ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتتىك. 2024 جىلى 2000 مەكتەپتى قامتۋ جوسپاردا بار. بيىل 3000 بازالىق ستانسا ورناتىلدى. بۇكىل ەل اۋماعى بويىنشا 723 5G بازالىق ستانسا ىسكە قوسىلدى», دەدى ب.مۋسين.

مينيستر بايلانىس وپەراتورلارىنا قاتىستى ايىپپۇلدارعا توق­تالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, ايىپ­پۇلداردىڭ ۇلعايۋى وپەرا­تور­لاردىڭ نۇسقامانى ساقتاۋىنىڭ 33 پايىزدان 65 پايىزعا وسۋىنە اسەر ەتتى. 2023 جىلى 3 ملرد 18 ملن تەڭگەگە ايىپپۇل سالىندى جانە جوسپاردان تىس 763 تەكسەرۋ جۇرگىزىلدى.

جىلدىڭ باسىندا ۇيالى باي­لا­­نىس­تا 67 «اق داق» مەكەنجايى انىقتالدى. تۇرعىندارمەن اقپا­رات­تىق-ءتۇسىندىرۋ كەزدەسۋلەرى تۇرعىن ءۇي كەشەندەرىنىڭ 92 پايىزىندا وتكىزىلدى, ونىڭ ىشىندە 24 تۇرعىن ءۇي كەشەنىمەن بايلانىس ستانساسىن ورناتۋ بويىنشا كەلىسىم جاسالدى, ال 13 تۇرعىن ءۇي كەشە­نىندە مونتاجداۋ كەزەڭى اياقتالدى. «قولجەتىمدى ينتەرنەت» ۇلتتىق جوبا­سى 2024-2027 جىلدار ارالىعىندا ىسكە اسىرىلادى. جوبا اياسىندا حالىق پەن بيزنەستى جوعارى جىلدامدىقتى ينتەرنەت­پەن قامتاماسىز ەتۋ جوسپارلا­­نىپ وتىر. 2027 جىلى تۇرعىن ءۇي جەلى­­­لەرى كەڭ­جولاقتى ينتەرنەتپەن 100 پايىزعا دەيىن قامتىلادى دەگەن بولجام بار.