بۇرىن دا جەكە-دارا ەل بولعانبىز. ارىدەن تارتقاندا عۇن, تۇركى جۇرتى جايىنداعى دەرەكتەر وسىنى ايعاقتايدى. بەرىسىندە جانىبەك پەن كەرەي حانداردىڭ ۇيىتقى بولۋىمەن ءوز الدىنا قازاق حاندىعىن قۇرعانبىز.
بابالارىمىز ۇلى دالا توسىندە «ەشكىمگە سوقتىقپاي», «جەرىنىڭ شەتىن جاۋ باسپاسىن دەپ, نايزاسىنا ۇكى تاعىپ» (قازىبەك بي), بەيبىت ءومىر كەشكەن. ۇلان-عايىر دالا توسىندە «باسىنان ءسوز اسىرماي», كوشپەلى ءومىردىڭ قىزىعىن دا كورگەن. كەيىن عوي يمپەريالاردىڭ كوزقۇرتىنا اينالعان قازىنالى دالا جۇرتى بوداندىق بۇعاۋىنا ءتۇسىپ قالعانى. اۋەلى تەڭ دارەجەدە قارىم-قاتىناس ورناتۋ تۋرالى كەلىسىم بولعانىمەن, رەسەي يمپەرياسى بىرتىندەپ ءوزىنىڭ وتارلىق پيعىلىن ىسكە اسىرۋعا كىرىستى.
رەسەي يمپەرياسى قازىنالى اۋماقتىڭ ۇڭعىل-شۇڭعىلىن قوپارىپ, جەرگىلىكتى حالىقتى ءشوبى شۇيگىن, ورماندى, سۋلى-نۋلى القاپتاردان ىعىستىرىپ, كازاكتار مەن قاراشەكپەندىلەردى قاپتاتتى. جەردەن ايىرىلۋ – ەلدىكتەن ايىرىلۋدىڭ باسى ەكەنىن تۇسىنگەن ەرلەر اتقا قوندى. ادىلەتسىزدىككە قاشانعى توزەدى؟ يساتاي مەن ماحامبەت, سىرىم دات ۇلى, كەنەسارى, امانگەلدى باتىر, بەكبولات اشەكەەۆ باستاعان كوتەرىلىستەر – وسىنىڭ دالەلى. جازۋشى مۇحتار ماعاۋين ايتاتىن ازاتتىق ءۇشىن ارپالىسقان 300 جىلعا سوزىلعان كۇرەس دەگەنىڭىز وسى.
تاريحىندا حالقىمىزدىڭ كورمەگەن قۇقايى, تارتپاعان ازابى جوق «اقتابان شۇبىرىندى, القاكول سۇلاما», رەسەي يمپەرياسى تۇسىنداعى قاندى ايقاستار – عاسىرلار بويى قازاق جۇرتىنىڭ باسىنان قاۋىپ ارىلماعاندىعىنىڭ نىشانى. «بار حالىقتى تەڭدىككە جەتكىزەمىز» دەگەن كەڭەس وكىمەتى دە قازاق جۇرتىن الاپات قىرعىنعا ۇشىراتىپ, اشارشىلىق, قۋعىن-سۇرگىننىڭ كەسىرىنەن 6 ميلليون جاننىڭ تەڭ جارتىسىنان ايىرىلدىق. جويىلىپ كەتە جازدادى, اتاجۇرتىندا 40 پايىزعا جەتەر-جەتپەس حالگە جەتكەن حالىق ايتەۋىر اۋپىرىمدەپ امان قالدى. وسىلايشا, جات جۇرتقا جاماندىعى جوق قازاق ەلى ەڭسەسىن قايتا تىكتەدى. كسرو-نىڭ ىرگەسى ىدىراپ, وداقتاس رەسپۋبليكالار قاتارىندا ەگەمەندىگىن جاريالادى.
شۇكىر, بۇگىندە تورتكۇل دۇنيەنىڭ توعىزىنشى تەرريتورياسىن يەمدەنىپ وتىرعان ەلدى بۇكىل الەم تانيدى. شارتاراپپەن بارىس-كەلىس ورنىعىپ, ساۋدا-ساتتىق دامىپ كەلەدى. ايتسە دە, شيكىزات قورى مول مەملەكەتكە قىزىعاتىندار دا, جەرىنىڭ كەڭدىگىنە قىزعانا قارايتىندار دا بار. سول سەبەپتى بۇگىندە ء«وز-وزىڭە بەرىك بول, كورشىڭدى ۇرى تۇتپا» دەگەن ۇستانىمعا بەكىنۋگە ءماجبۇرمىز.
ساتەلليت ەل ەشقاشان سىباعاعا جارىمايتىنى ءمالىم. بۇرىنعى كەزدەگىدەي يمپەريا-بودان جۇرت فورمۋلاسى بولماعانىمەن, «قامقورلىق جاساۋ» ارقىلى «ايتقانىنا كوندىرىپ, ايداۋىنا جۇرگىزۋگە» ۇمتىلاتىن مەملەكەتتەر بار ەكەنى تاعى بەلگىلى. كوپۆەكتورلى ساياساتقا كوبىرەك يەك ارتقانىمىزبەن, قازىر الەم كۇشتىلەردىڭ ىڭعايىنا اۋىسىپ بارا جاتقانداي. سول سەبەپتى ۇلت كوشباسشىسى ءاليحان بوكەيحاننىڭ «بوستاندىققا اپاراتىن جالعىز جول – ۇلتتىق ىنتىماق قانا» دەگەن سوزىنە دەن قويۋىمىزعا تۋرا كەلەدى. ويتكەنى ۇلتقا بوستاندىقتان, ازاتتىقتان اسقان قۇندىلىق جوق.
ىنتىماق دەمەكشى, قوعامدا ىنتىماق جايىندا, ەل بىرلىگى تۋرالى كوپ ايتىلادى. بىرلىك بولعانعا نە جەتسىن. ايتسە دە, بىرلىك اتاۋلى ادىلەتتىلىككە تاۋەلدى. ادىلەتسىزدىك جايلاعان جەردە بىرلىكتىڭ بولۋى نەعايبىل. ادىلەتتى بيلىك – بىرلىكتىڭ باستى بارومەترى. ولاي بولسا, ادىلەتتى قوعام ورناتۋ جاي ۇران ەمەس, ناقتى ناتيجە ارقىلى جۇزەگە اسۋعا ءتيىس. ادىلەتتىلىكتى ارقاۋ ەتكەن بيلىككە قوعامنىڭ دا ىقىلاسى اۋادى. ۇلتىنىڭ قولداۋىنا سۇيەنگەن, سەنىمىنەن شىققان بيلىكتىڭ باعىندىرار اسۋى دا اسقاق بولماق.
«قازىر مەن ءالسىزبىن دەپ ەشنارسەدەن تايۋعا جارامايدى. ءالسىزدىڭ ءالدى بولۋى, ءالدىنىڭ ءالسىز بولۋى وسى زاماندا قيىن ەمەس. جىگەر كەرەك, قايرات كەرەك. كۇرەستىڭ اتى – كۇرەس, جىلاماعان بالاعا ەمشەك بەرمەيدى» دەگەن ەدى كەزىندە الاش قايراتكەرى سماعۇل سادۋاقاس ۇلى. تۇپ-تۋرا وسىدان ءبىر عاسىر بۇرىن.
كۇرەسۋ كەرەك, ەلدىڭ ەرتەڭى ءۇشىن. ەلدىك تۇعىرىن نىعايتۋ ءۇشىن.