شوقان تاعدىرىن قۇشقان اكتەر

ساعي ءاشىموۆتىڭ شوقان رولىنە بەكىتىلگەنىن ەستىگەندە اناسى مايرا دا, اجەسى ءتاجىحان دا قۇپ كورمەگەن ەكەن. ءتىپتى شىعارماشىلىق توپتىڭ الدەقاشان تاڭداپ قويعانىنا قارا­ماستان فيلم رەجيسسەرى بولعان اكەسى ءاسانالى ءاشىموۆ تە «ساعيدى بۇل رولگە المايمىن» دەپ ۇزاق ۋاقىت قارسىلىق بىلدىرۋمەن بولادى. بى­راق ءتۇسىرۋ توبىنىڭ وزگە مۇشەلەرى: «ساعيدان باسقا اكتەر بۇل فيلم­گە تۇسەر بولسا, ءبىز جۇمىس ىستەمەيمىز», دەپ تالاپ قويادى. امالى قالماعان رەجيسسەر ۇلىن ۇلى تۇلعانىڭ رولىنە بەكىتۋگە تۋرا كەلەدى.  ال سول كەزدە كور­كەمسۋرەت جانە ونەر ينس­تي­تۋ­تى­نىڭ ەكىنشى كۋرسىندا وقىپ جۇرگەن ستۋدەنت ساعي بولسا, «اكەم رەجيسسەر عوي» دەپ ەر­كىنسىپ كەتپەي, كەرىسىنشە يىعىنا بىرنەشە ەسە اۋىر جۇك ارتادى. ءتىپتى رەجيسسەر اكەسىمەن جۇمىس ىستەيمىن دەپ كۇندىز كۇلكىدەن, تۇندە ۇيقى­دان ايىرىلادى. تاۋلىگىنە 4-5 ساعات قانا ۇيىقتاپ, 8 كيلو سالماق تاستاپتى. شىعارماشىلىقتىڭ قىز-قىز قاي­ناعان قيىن دا قىزىق ساتتەرى تۋرالى ساعيدىڭ ءوزى باسپاسوزگە بەرگەن سوڭعى سۇحباتتارىنىڭ بىرىن­دە بىلاي دەپ سىر شەرتىپتى: «اكەم «شوقان ءۋاليحانوۆ» ءفيلمىن ءتۇسىردى. مەن ءالى دە تاجىريبەمنىڭ ازدىعىنا قاراماس­تان سول فيلم­دە باستى رولدە وينادىم. بىردە اكەم كەزەكتى ەپيزودتان كەيىن: «مەن تاۋەكەلگە بارىپ, وسىنداي قيىن دا باستى رولگە سەنى تاڭ­دادىم. بەكەر بولعان ەكەن. سەنەن ەشتەڭە شىقپايدى» دەپ قاتتى اشۋلاندى دا, ءتۇسىرىلىم توبىن ەرتىپ كەتتى دە قال­دى. مەن كيىز ۇيدە جالعىز قال­دىم. جانىمدى قويارعا جەر تاپپاي, كوي­لەگىمنىڭ دال-دالىن شىعارىپ جىرتىپ, ءتۇنى بويى نامىستان ورتەنىپ كەتە جازداپ جىلاۋمەن بولدىم. تاڭەرتەڭ اكەمنىڭ «ساعي» دەپ ايقايلاعان داۋسىنان ويانىپ كەتتىم. ابدەن قالجى­راپ شارشاعانمىن, قارنىم اشىپ بارا­دى, ەكى كوزىم قىپ-قىزىل. كەنەت اكەم: ء«تۇسىرۋ الاڭىن دايىنداڭدار! ناۋ­قاس شوقاندى تۇسىرەمىز!» دەپ ايقاي­لاپ جىبەردى. سول جولى مەنىڭ ۇرەيلى ءجۇزىمدى كورگەن ءبىر بوگدە كىسى: «اسەكە, مىناۋ شىنىمەن ءسىزدىڭ بالاڭىز با؟» دەپ تاڭعالعانى بار. مەن اكەمە سول كۇندەرى قاتتى رەنجيتىنمىن…».

ال جانىنداي جاقسى كورەتىن نە­مە­رە­سىنىڭ مۇنداي كۇيگە تۇسكەن كور­گەن اجەسى ءتاجىحان: «ساعيدى نەگە بۇل رولدە ويناتاسىڭ؟ الدەقاشان سۇيەگى قۋراپ قالعان ارۋاققا تيمەسەڭدەر­شى, جامان ىرىم عوي», دەپ ءاسانالى ۇلىنا ءبىراز جەكىپ تە الىپتى. بىراق ءتۇسىرىلىم باستالىپ كەتكەننەن كە­يىن شەگىنەرگە جول جوق, اكەلى-بالالى ەكەۋ باستاعان ءىستى اياعىنا جەتكىزۋگە بەكىنەدى. وسىلايشا, ايگىلى «شوقان ءۋاليحانوۆ» ءفيلمى جارىققا شىعا­دى. كورەرمەنىن قۋانتقان تۋىندى – بۇگىندە قازاق كينەماتوگرافىنا قو­سىلعان تەڭدەسسىز ولجا. 

الايدا ءدال سول ساتتە اناسىنىڭ سوزىنە ءمان بەرمەگەن ءاشىموۆتىڭ ءالى كۇنگە دەيىن وزەگىن وكىنىش ورتەيدى. ول ازاپتى اكتەردىڭ مىنا ءبىر ەستەلىگىنەن ايقىن سەزىنۋگە بولادى: «مەن بالامدى ازاپقا سالدىم. بىردە وعان قالجىڭداپ: «ەندىگى مەجەڭ – ابى­لاي», دەدىم. ساعي بولسا: «شوقاننان اۋىر بولا قويماس», دەدى. وسى ءسوز­دى بەكەر ايتقان ەكەنمىن. مەنىڭ ومى­رىمدە بولجاپ ايتقان ءسوزىم ىلعي كەرى ورىندا­لاتىن. بالالارىم مەنى ەشقاشان «پاپا» دەگەن ەمەس, «اعا» دەيتىن. «پاپا» دەگىزۋگە شەشەمنەن باتپادىم. ساعي: «اعا, سىزبەن بىرگە ۇلكەن ءبىر رولدە ويناسام, ارمانىم جوق», دەيتىن. بىزگە ارنالعان كينوستسەنا­­ري دە دايىن ەدى, تەك ۇلگەرمەدى. ستسەنا­ري جەلىسى بويىنشا مەن – سۋى تارتى­لىپ قالعان ارال تەڭىزىندەگى كەمەنىڭ كاپيتانى, ول عارىشكەردىڭ ءرولىن وينايتىن. ءبىرىمىز – تۋعان توپىراعىنان تابان تايدىرمايتىن اكەنى, ءبىرىمىز ارمانى اسقاق بالانى سومدايتىن بولعانبىز. ول دا كەرى كەتتى», دەپ اكتەر اھ ۇرادى. بىراق وكىنگەنمەن اللانىڭ ىسىنە شارا بار ما؟ پەندە پەشەنەسىنە بۇيىرعان تاعدىرىنان اسىپ كەتە الماسى حاق. 

اڭگىمەمىزدىڭ ارقاۋىنا اينال­عان اكتەر ساعي ءاشىموۆتىڭ ونەردەگى جولى ەرتە باستالدى. ولاي بولۋى زاڭدى دا ەدى. اكەسى – كسرو حالىق ءارتىسى, اتاقتى اكتەر ءاسانالى ءاشىموۆ بولسا, اناسى مايرا شاكەنقىزى دا وسال ەمەس, كومەيىنە بۇلبۇل ۇيا سال­عان جەزتاڭداي ءانشى. تەگىنەن-تەگىن بولماعان تالانتتىڭ ونەردە ءوز ورنەگىن بەدەرلەمەۋى مۇمكىن ەمەس ەدى...  9-سىنىپتان باستاپ كينوعا تۇسكەن ساعي, جالپى سانى 30-عا جۋىق فيلمدە ءتۇرلى ءرولدى سومداپتى. بىراق ونىڭ اتاعىن اسپانداتقان بەينە – شوقان. 22 جاسىندا سومداعان وسى ءرولى ءۇشىن دە ول مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋ­رەاتى اتاندى.

ومىرىنە ەڭ ۇلكەن وزگەرىس الىپ كەلگەن بۇل ءرولدى كەيىن ونىڭ ولىمىمەن دە بايلانىستىرۋشىلار كوپ. ارينە, بۇل سۇيىكتى ءارتىسىن ولىمگە قيماعان كوپتىڭ ءوزىمشىل كوڭىلى عوي. دەسە دە اكتەر ومىرىنەن وتكەن مىنا ءبىر وقيعا­نى كەزدەيسوقتىققا بالاي المادىق. جۋر­ناليست جادىرا نارماحانوۆا ءوز ماقا­لاسىندا: «...ايگىلى اكتەر ءاسانالى ءاشىموۆ جارى مايرا شاكەنقىزى دۇنيەدەن وتكەن سوڭ (1993 جىلى) بەيى­­تىنىڭ باسىنا اناسى ءتاجىحاندى, بالاسى ساعيدى جانە بىرنەشە كىسى­نى ەرتىپ كەلىپ, قۇران باعىشتاپتى. «كەڭسايداعى» كىلەڭ ىعاي مەن سىعاي­دىڭ قاتارىندا جاتقان جۇبايى ماي­را شاكەنقىزىنىڭ جانىنان ەكى ورىن الىپ قويعان اكتەر: «كەيىن مايرا­نىڭ جانىنا شەشەمىز ەكەۋمىزدى جات­­­قىزاسىڭدار» دەپتى. سوندا ساعي: «ال مەنىڭ ورنىم قايدا؟» دەپ سۇ­راپ­­­تى. ءتۇرى قۋداي بولىپ, تارتىنىپ قال­­عان اكتەر: ء«تايت! بۇل جەرگە سەن جات­­­پايسىڭ! سەنىڭ ءومىر شىراعىڭ الدا!» دەپ تىيىپ تاستاپتى. بىراق سول ەكى ورىنعا اراعا التى جىل سالىپ, ءاشىموۆتىڭ كوزىنىڭ اعى مەن قا­را­­­سىنداي بولعان قوس ق ۇلىنى جاي­­عا­سىپتى. 1999 جىلدىڭ باسىندا ۇل­كەن ۇلى ءمادي, قازان ايىندا ساعي, ء«بىرى­نىڭ ارتىنان ءبىرى ءوتىپتى ومىردەن…».

بالكىم, بۇل كەزدەيسوقتىق ەمەس تە شىعار. بىراق تاعدىر ەكەنى انىق. اللانىڭ ماڭدايىنا بۇيىرتقان تاع­­دىرى... رولىنە جان بىتىرەمىن دەپ ءجۇرىپ, ءوزى دە كەيىپكەرىنىڭ تاعدىرىن قۇش­قان ساعيدىڭ ساعىم عۇمىرىن تىلسىم دەمەي كورىڭىزشى! ءومىر دەرەككە ۇڭىلسەك, شوقان ءۋاليحانوۆ – 30, ونىڭ ەكرانداعى بەينەسىن سوم­داعان ساعي – نەبارى 38 جىل عۇمىر كەشىپتى… ءيا, ساعي شوقاندى سومداپ, شوقان تاعدىرىن قۇشقان اكتەر.