تۇرعىن ءۇي باعدارلاماسىنىڭ ءتيىمدىسى قايسى؟

داۋلەت مۇقاەۆ:

– قاراپ وتىرساق, ەل-جۇرتتىڭ ءتيىمدى شارت­تارمەن باسپانا الۋىنا باعىت كور­سە­تىپ, قارجىلىق ساۋات جونىندە ايتىپ جۇرگەنىمە 5 جىلعا جۋىقتاپتى. مەنىڭشە, يپوتەكاعا ءۇي الۋدى كوزدەگەندەرگە «وتباسى بانكتىڭ» پايىزدىق مولشەرلەمەلەرى ءتيىمدى بولىپ تۇر. بىراق ول بانكتىڭ شارتتارى بويىنشا سالىمشى 50% اقشاسىن 3 جىلدان اسا مەرزىمدە جيناۋى كەرەك. سوندا عانا تابىس كوزىن راستاماي, 5% ءۇي الۋعا مۇمكىندىك بار. مىسالى, «وتباسى بانك» ارقىلى 15 ملن تەڭگەگە ءۇي الۋدى جوس­پارلاپ, پاتەردىڭ جارتى اقشاسىن جيىپ, باعالاۋ كورسەتكىشىن 16-دان اسىرعان كەزدە ۇستىندەگى تولەمى شامامەن 1 ملن 200 مىڭ تەڭگەنىڭ شاماسىندا بولادى. نەگىزى ءۇي الار كەزدە ۇستىندەگى تولەمىن بىرگە-ءبىر قوساتىن ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر بار. وسىمەن سالىستىرساق, «وتباسى بانكتىڭ» شارتتارى الدەقايدا تيىمدىرەك. الايدا كوزدەگەن ءۇيىنىڭ 50% اقشاسىن جيناۋعا كەز كەلگەن سالىمشىنىڭ شىدامى جەتە بەرمەيتىنى بار.

ءۇي كەزەگىنە تۇرعان ازاماتتاردىڭ «شا­ڭىراق», «باقىتتى وتباسى» سىندى باعدارلامالار ارقىلى 10% باستاپقى جار­نامەن ءۇي الۋعا مۇمكىندىگى بار. سالىس­تىر­مالى تۇردە ەسەپتەسەك, وسى باعدار­لا­مالار ارقىلى جىلىنا نەبارى 6-7 مىڭداي عانا پاتەر بەرىلەدى. بىزدىڭشە بۇل – وتە از. سەبەبى ءۇي كەزەگىندە تۇرعان ازا­ماتتار سانى 600 مىڭنان اسادى. قايتا قازىر تسيفرلاندىرۋدىڭ ارقاسىندا كەزەكتە تۇرعانداردىڭ قاتارى كەمىپ, 420 مىڭعا ازايدى. بۇل قالاي بولدى دەسەڭىزدەر ايتا­يىن, كەزەكتە تۇرعانداردىڭ ىشىندە كەزەگىن كۇتپەي-اق ءۇي الىپ قويعان وتباسىلار بار. قايتىس بولعاندارمەن قوسا مەملەكەتتىك قىزمەتكەر رەتىندە جۇمىسقا ورنالاسقاندا ءۇي كەزەگىنە تۇرىپ, كەيىن ءتۇرلى سەبەپپەن باسقا سالاعا اۋىسقاندار كەزدەسەدى. قوش, ەندى قازىر 420 مىڭ ادام ءۇي كەزەگىندە تۇرسا, مەملەكەت قاراستىرىپ وتىرعان يپوتەكالىق باعدارلامامەن جىلىنا 6-7 مىڭ عانا ءۇي بەرىلەتىنىن ايتتىق.

وكىنىشتىسى, قازىر جاستارعا ارنالعان بىردە-ءبىر ارنايى باعدارلاما جوق. بۇل ماسەلەنى پارلامەنتكە كەلگەلى شاما-شارقىمشا قاۋزاپ ءجۇرمىز. ءۇيلى بولۋدى ارمانداعان جاستارعا, جاس وتباسىلارعا باسىمدىق بەرۋ كەرەگىن ايتىپ جاتىرمىز. ويتكەنى جاستارعا تۇرعىن ءۇيدىڭ 50% اقى­سىن جيناۋ قيىننىڭ-قيىنى. قۋانىش­قا وراي, كەلەر جىلى كوكتەمنەن «9-20-25» باع­دارلاماسى ىسكە اسقالى جاتىر. وسى باع­دار­لامادا يپوتەكانىڭ پايىزدىق مول­شەرلەمەسى باستاپقىدا 9%-دان باستالادى. كەيىن باعالاۋ كورسەتكىشىنىڭ دەڭگەيىنە بايلانىستى 5%, 4,5%-عا دەيىن تومەندەۋى مۇمكىن. مۇندا باستاپقى جارنا 20% بولادى. جاستارعا, جاس وتباسىلارعا باسىمدىق بەرىلەدى. پارلامەنتتە وسى ماسەلەنى جارتى جىلعا جۋىق ەسكەرتكەننەن كەيىن بارىپ, ۇكىمەت پەن «وتباسى بانك­تىڭ» باسشىلىعى نازار اۋدارعانىن كورىپ وتىرمىز.

بىرنەشە جىلدان بەرى وسى باعىتتا حا­لىققا كەڭەس بەرىپ جۇرگەنىمىزبەن, ءۇي الاردا اھ ۇرىپ قالماس ءۇشىن قانداي شارت­تارعا ءمان بەرۋ كەرەك دەگەن سۇراققا كەلگەندە تولعاناتىن بولدىق. سەبەبى ءوزىم دە قۇرىلىس كومپانياسىنا اقشا سالىپ, ەندى ءۇيدى كۇتىپ جۇرگەنىمە جىلدان اسىپ بارادى. ءسوز جوق, قۇرىلىس قارقىندى باس­تالدى. كۇمان, كۇدىك بولمادى. كەيىن بارىپ قۇرىلىس باياۋلادى. بولماسا, قۇ­جاتتارى دۇرىس, ەڭ سەنىمدى دەگەن بەلدى كومپانياعا اقشا سالعانبىز. ولار وسى كۇنگە دەيىن كوپتەگەن ءۇيدى ۋاقتىلى تاپ­سىر­عان. پايدالانۋعا بەرگەن ۇيلەردى سانا­مالاساق, سانىنان جاڭىلاتىن شىعار­مىز. ازىرگە وسىلاي, قارجى سالعان ءۇيدىڭ قۇرىلىسى ءبىر توقتاپ, ءبىر جالعاسىپ, جىلدان اسىپ بارادى. ءۇيدىڭ كىلتى ءالى قولعا تيمەدى. الماتى قالاسىندا دا وسىنداي كەلەڭسىزدىك كەزدەسەدى. ءبىز ءوزىمىز حالىققا قۇرىلىسى ەندى باستالعان ۇيلەرگە اقشا اۋدارماس بۇرىن «قازاقستان تۇرعىن ءۇي كومپانياسى» اق كەپىلدىك بەرگەنىن راستايتىن قۇجاتتى قاراۋدى ۇسىنامىز. بىراق وعان قاراماستان قۇرىلىسى كەش اياقتالاتىن تۇرعىن ۇيلەر جەتىپ ارتىلادى. مىسالى, استانا قالاسىنداعى «باعىستان» تۇرعىن ءۇي كەشەنىنىڭ قۇجاتتارى دۇپ-دۇرىس بولسا دا, ۇلەسكەرلەر پاتەر كىلتىن مەرزىمىنەن 2 جىل كەشىگىپ الىپ جاتىر. ۇققانىمىز, قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتقان ۇيدەن پاتەر الۋ­دى ويلاستىرعاندار قالاي دەگەندە دە تاۋەكەلگە بارادى. ءبىرىنشى كەزەكتە ولار قۇرىلىس كومپانياسىنىڭ تاريحىمەن تانىسىپ, زەرتتەۋى كەرەك. ادال كومپانيالاردى انىقتاۋ وتە قيىن بولىپ تۇر. مىنا ۇيدەن پاتەر العان دۇرىس دەپ ءجۇز پايىز كەپىلدىك بەرە المايسىڭ. سوندىقتان اركىم ءوز جاعدايىنا قاراپ, ويلانىپ, جۋىقتا ۇيگە كىرۋدى ويلاسا, ەكىنشى نارىقتان ءۇي قارا­عانى ابزالىراق دەپ ويلايمىن.

ەگەر مەن تاعى ءۇي الۋدى ويلاسام, وندا «وتباسى بانك» ارقىلى ءۇش جىلدا ءۇي قۇ­نىنىڭ 50 پايىزىن جيناپ, تابىس كوزىن راستاماي, بىردەن 5 پايىزبەن 6 جىلعا ءبولىپ تولەۋگە العان بولار ەدىم. سول كەزدە ۇستىنە قوسىپ تولەيتىن اقشام دا ازىراق شىعادى.

باسپانالى بولۋدى ارمانداپ جۇر­گەن­دەر ءۇشىن باستاپقى جارنا تومەندەسە, نۇر ۇستىنە نۇر بولادى. ءبىز «7-20-25» باعدارلاماسىنىڭ ءليميتىن الىپ تاستاۋ كەرەگىن ايتىپ جاتىرمىز. ازىرگە بۇل قادامىمىز ناتيجەسىز بولىپ تۇر. بالكىم, كەلەر جىلى وزگەرىس بولىپ قالاتىن شىعار. ۇمىت­تەنەمىز ارينە. ول باعدارلامانى سا­عىز­شا سوزباي, بولىنگەن اقشانى بىردەن اۋدارىپ, باعدارلامانىڭ ءوزىن 2025 جىل­عا دەيىن سوزۋ كەرەك پە ەدى دەگەن وي كەلە­دى. بىلسەڭىزدەر, «7-20-25» باعدارلاماسى «وتبا­سى بانكتە» جوق, ول ەكىنشى دەڭگەيلى بانك­تەر ارقىلى بەرىلەدى. الايدا سول بانك­­تەرگە بەرىلگەن ليميت مينۋتتىڭ ىشىن­دە تۇگەسىلەدى.

جاستارعا ارنالعان جالدامالى پا­تەر­لەر 2019 جىلدان باستاپ الماتى, استانا, شىمكەنت قالالارىندا بەرىلە باس­­تاعان ەدى. باستاپقىدا 300 پاتەر بە­رىلسە, كەيىن 1000 پاتەرگە دەيىن جەتتى. سول كەزدىڭ وزىندە جاستاردىڭ ءۇي الۋعا 50 پايىز اقشا جينايتىنداي مۇمكىندىگى بولا قويمادى. ويتكەنى ولاردىڭ ۇيگە كوش­كەن كەزى پاندەمياعا تۇسپا-تۇس كەلدى. قىمباتشىلىق قىسا باستادى. ال سول 2019 جىلدان بەرىگە دەيىن ءۇيدىڭ باعالارى ەكى ەسەگە دەيىن وسكەن. اسىرەسە استانا, الماتى, شىمكەنت قالالارىندا قاتتى بايقالدى. ارينە, جاستارعا اقشا جيناۋ قيىن. جالاقى از. ەندى اراسىندا 300 مىڭ تەڭگەدەي جالاقى الاتىندار كەزدەسەدى عوي, بىراق بارلىعىنىڭ تابىسى مۇنداي ەمەس. ءتىپتى 300 مىڭ تەڭگە جالاقى العان كۇن­نىڭ وزىندە جيناۋ وتە قيىن. حالىق جا­لا­قىنىڭ 55 پايىزىن ازىق-ت ۇلىككە جۇمسايدى. كۇندەلىكتى ءجۇرىپ-تۇرعانىڭ, كيىم-كەشەك, بالالاردىڭ قاجەتتىلىگى, بالا­باق­شا شىعىنى تاعى بار. سوندا اقشانى قالاي جيناۋعا بولادى؟ قورىتا كەلە ايتپاعىم, جاستارعا 10 پايىزدىق يپوتەكامەن ءارى قاراي دا وزدەرىنىڭ ۇيلەرىن الۋعا مۇمكىندىك جاساۋى كەرەك. ولار تەگىن سۇراپ وتىرعان جوق. ولار دا يپوتەكاعا ءۇي الىپ, جالدامالى پاتەرگە ەمەس, ءوز ۇيىنە اقشا سالىپ وتىرۋدى قالايدى.

داناگۇل ءتۇسىپوۆا:

– يپوتەكالىق نەسيە ۇزاق مەرزىمگە بە­رى­لەتىن بولعان سوڭ, ونىڭ پايىزدىق مول­شەرلەمەسى بارىنشا حالىققا ءتيىمدى بولعانى دۇرىس. سالىستىرمالى تۇردە الساق, قازىر «وتباسى بانكتىڭ» پايىزدىق مولشەرلەمەلەرى ءتيىمدى سانالادى. بۇگىندە بانك سالىمشىلارى كوبەيىپ, 2 ملن 700 مىڭنان استى. ءبىز ءۇشىن بۇل – وتە ءتاۋىر كورسەتكىش. بانكتىڭ جۇمىسى تۇرعىن ءۇي جيناقتاۋ جۇيەسىنە نەگىزدەلگەن. ياعني يپوتەكالىق نەسيە راسىمدەۋ ءۇشىن الدىمەن «وتباسى بانكتەن» دەپوزيت اشىپ, اقشا جيناقتاۋ قاجەت. مىندەتتى تۇردە العاشقى جارنا بولۋعا ءتيىس. ەگەر ناق «وتباسى بانك» ارقىلى يپوتەكا راسىمدەۋدى جوسپارلاساڭىز, وندا باسقا ەمەس, وسى بانك­تەن دەپوزيت اشقان ابزالىراق. سوندا عانا بولاشاقتا بانكتىڭ ءتيىمدى شارتتارىمەن يپوتەكالىق نەسيە الۋعا بولادى. تارقاتىپ ايتار بولسام, «وتباسى بانكتە» نەسيەنىڭ ءۇش نەگىزگى ءتۇرى قاراستىرىلعان. ءبىرىنشىسى, تۇرعىن ءۇي زايمى دەپ اتالادى. تۇرعىن ءۇي زايمىنا قول جەتكىزۋ ءۇشىن دەپوزيت اشىلعان مەرزىمنەن باستاپ كەم دەگەندە 3 جىل وتۋگە ءتيىس. سوسىن دەپوزيتتە ءۇيدىڭ جالپى قۇنىنىڭ 50% جيناقتالۋى شارت. وسىعان قوسا, دەپوزيتتى باعالاۋ كورسەتكىشى دەگەن بولادى. ول كورسەتكىشتى ەڭ تومەنگى شەككە جەتكىزۋ كەرەك. باعالاۋ كورسەتكىشى ماتەماتيكالىق تۇردە فورمۋلامەن ەسەپتەلەدى جانە ول كورسەتكىش ءۇشىن «وتباسى بانكتەن» بەرىلەتىن 2% سىياقى بار. ەگەر دە سالىمشى ءوزىنىڭ دەپوزيتىنە قاراجاتتى ۋاقتىلى نەمەسە الدىن الا جيناقتاعان بولسا, سايكەسىنشە باعالاۋ كورسەتكىشى دە جوعارى بولادى. ايتالىق, سالىمشىنىڭ شوتىندا ەگەر ميلليون تەڭگە جاتسا, «وتباسى بانكتەن» بەرىلەتىن 2% سىياقى وسى ميلليون تەڭگەنىڭ ۇستىنە قوسىلادى. ال ەگەر تۇتىنۋشى شوتىنا 100 نەمەسە 10 مىڭ تەڭگە سالىپ قويىپ, ءبىراز ۋاقىت كىدىرىپ, كەيىن قايتا جيناي باستاسا, وندا 2 پايىزدىق سىياقى شوتتا جاتقان سوماعا عانا قوسىلادى. مۇندايدا ءبىز ايتىپ وتىرعان باعالاۋ كورسەتكىش ءوزىنىڭ شەگىنە ۋاقتىلى جەتپەيدى. سالدارىنان سالىمشى يپوتەكا راسىمدەۋ ءۇشىن ءۇي قۇنىنىڭ 50% اقىسىن جيعان كۇننىڭ وزىندە تاعى ءبىراز كۇتۋىنە تۋرا كەلەدى. «وتباسى بانكتە» جوسپارلاعان سومانى ۋاقتىلى نەمەسە الدىن الا اۋدارىپ وتىرعان دۇرىس دەيتىنىمىز وسىدان. كوپ تۇتىنۋشى وسى تۇستا قاتەلەسەدى. مىسالى, «وتباسى بانكتەن» يپوتەكا الۋدى ويلاستىرىپ جۇرگەنىمەن, ءوزىنىڭ اقشاسىن باسقا بانك­تەردە جيناقتايتىندار كەزدەسەدى. ءتيىمدى شارتتارمەن ءۇي الۋدى ويلاستىرعاندار العاشقى جارناعا دەپ ساقتاپ وتىرعان قارجىسىن «وتباسى بانكتە» اشىلعان دەپوزيتتە جيسا, الدەقايدا تيىمدىرەك بولادى. تۇرعىن ءۇي زايمىنا 3 جىل ۇزبەي اقشا اۋدارىپ, كەيىن 3,5%, 5% ءۇي الۋعا بولادى. بۇل تۇرعىن ءۇي زايمى ەلىمىزدىڭ كەز كەلگەن ازاماتىنا قولجەتىمدى. مۇندا تولەم قابىلەتىن راستاۋ دا قاجەت ەمەس. ويتكەنى سالىمشى 3 جىل ۇزبەي اقشا جيناپ, ونسىز دا تولەم قابىلەتىن راستايدى.

بىزدەگى نەسيەنىڭ ەكىنشى ءتۇرى – ارالىق زايم. مۇندا تۇتىنۋشىنىڭ 3 جىل كۇتەتىن ۋاقىتى بولماسا, ول جاڭا اشقان دەپوزيتىنە بىردەن العاشقى جارناسىن سالىپ, كەم دەگەندە التى اي كۇتەدى. سوسىن, كوپ كىدىرمەي نەسيە راسىمدەۋىنە ابدەن بولادى. بىراق, بۇل دەگەنىڭىز, ۋاقىتشا بەرىلەتىن نەسيە. مۇندا ءۇي العان تۇتىنۋشى 3 جىلدا دەپوزيتكە قاتىستى جوعارىداعى ءۇش تالاپ­تى ورىنداعان سوڭ عانا ارالىق زايم تۇر­عىن ءۇي زايمىنا وتەدى. ارالىق زايم­­­­دا پايىزدىق مولشەرلەمە 6%, 9% شەڭ­بە­رىندە بولسا, 3 جىلدان سوڭ تۇرعىن ءۇي زايمىنداعى شارتتار بويىنشا پايىزدىق مولشەرلەمە تومەندەيدى. بۇل نەسيەنى الۋ ءۇشىن تۇتىنۋشى مىندەتتى تۇردە تولەم قا­بى­­لەتىن راستاۋى قاجەت. تولەم قابى­لە­تى تۇل­عانىڭ جۇمىس ورنىنان الاتىن جالا­قى­سىنا بايلانىستى ەسەپتەلەتىنىن بىلەتىن شى­عارسىزدار.

بىزدەگى نەسيەنىڭ ءۇشىنشى ءتۇرى – الدىن الا تۇرعىن ءۇي زايمى. مۇنىڭ جوعارىدا اتاپ وتكەن نەسيەلەندىرۋدىڭ ەكى تۇرىنەن ايىرماشىلىعى, العاشقى جارنا 50% بولۋى مىندەتتى ەمەس. تومەن بولسا دا جارايدى. وسى الدىن الا تۇرعىن ءۇي زاي­مىمەن ءبىز كوبىنە-كوپ مەملەكەتتىك باعدارلامالاردى ىسكە اسىرامىز. ياعني باعدارلاما شەڭبەرىندە بەلگىلى ءبىر سا­ناتتاعى ازاماتتارعا العاشقى جارناسى 10% نەسيە بەرىلەدى. سونىمەن قاتار بيىل ىسكە اسقان «جاسىل يپوتەكا», «جاڭا باس­پانا», «الماتى جاستارى» جانە ايەل قاۋىمعا ارنالعان «ۇماي» باعدارلاماسىن ايتۋعا بولادى. بۇل باعدارلامالارعا قاتىسۋدىڭ دا ارنايى شارتتارى بار. ونىڭ بارلىعىن تۇتىنۋشىلارعا ەگجەي-تەگجەيلى تۇسىندىرەمىز. مىنە, «وتباسى بانكتە» وسىنداي ءۇش ءتۇرلى نەسيە ءتۇرى بار. مۇندا ءار باعىت بويىنشا بىرنەشە باعدارلاما قاراستىرىلعان. ورايى كەلگەندە سول باعدارلامالارعا دا از-كەم توقتالا كەتكەنىم ءجون بولار. مىسالى, ء«وز ءۇيىم» دەپ اتالاتىن باعدارلامادا «وتباسى بانك» ءار ايماقتا قۇرىلىس كومپانيالارى سالعان ۇيلەردىڭ قۇجاتتارىن ساراپتاپ, بەلگىلى ءبىر تۇرعىن ءۇي كەشەنىن مۇقيات تەكسەرگەن سوڭ, كەلىسىمشارت جاسايدى. وسىنىڭ ەسەسىنە قۇرىلىس كومپانيالارى «وتباسى بانكتىڭ» سالىمشىلارىنا جەڭىلدىك قاراستىرۋى مۇمكىن. سوسىن بيىل «جاسىل يپوتەكا», «ۇماي» باعدارلاماسى ىسكە اسسا, ناق قازىر اتالعان باعدارلامالارعا ءوتىنىش قابىلداۋ توقتاعان. بۇل باعدارلامالاردىڭ قايتا جالعاسۋى كەلەر جىلعى قارجىلاندىرۋعا بايلانىستى بولىپ تۇر. تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىك جايت, بيىل «وتباسى بانك» «دي­پ­لوممەن – اۋىلعا!» باعدارلاماسىنىڭ وپرەاتورى بولدى. وندا پايىزدىق مول­شەرلەمە ءتىپتى تومەن – 0,01%. العاشقى جارنا دا تالاپ ەتىلمەيدى.

قازىر وڭىرلەردە جەرگىلىكتى اكىم­دىك­تەر­مەن كەلىسىمشارت ارقىلى ايماقتىق باعدارلامالار قولعا الىنعانىن ەستىگەن بولارسىزدار. وسىعان قوسا مەكەمەلەرگە ارنالعان كورپوراتيۆتىك ءونىمىمىز بار. ءىرى نەمەسە ورتا كومپانيالار ءوزىنىڭ جۇ­مىس­شىلارىنا ءۇي الۋدى ويلاستىرسا, وسى مۇمكىندىكتى پايدالانا الادى. مۇنىڭ دا ارنايى ەرەجە-تالاپتارى بار. «وتباسى بانك» باسشىلىعى قازىردىڭ وزىندە ۇكىمەت, قۇرىلىس كومپانيالارى جانە اكىمدىكپەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزۋدە. ماقسات بۇرىنعىداي, حالىققا مەيلىنشە تۇرعىن ءۇي الۋدىڭ ءتيىمدى جولدارىن ۇسىنۋ بولىپ قالا بەرەدى. بايقاساڭىزدار, ەلىمىزدە ءار جىلدارى تۇرعىن ءۇي باعدارلامالارىنىڭ ءتۇر-ءتۇرى ىسكە اسىپ جاتىر. سوندىقتان ءۇيلى بولۋدى ويلاعاندار قازىردەن دەپوزيتكە اقشا جيناسا, ودان ەش ۇتىلمايدى.

ايبار ولجاي:

– ەلدە تۇرعىن ءۇي الۋدىڭ بىرنەشە ءتيىمدى جولى بارىن بىلەمىز, حاباردارمىز. بىراق سونىڭ ىشىندە ەڭ وڭتايلىسى – مۇمكىندىگىنشە قاراجات جيىپ, الاڭسىز ءوز اقشاڭا ءۇي العانعا جەتەرى جوق. ءوزىم ءۇي الۋدىڭ ەڭ ءتيىمدى جولى وسى دەپ ەسەپ­تەي­مىن. الايدا ءۇيلى بولۋدى ارمانداپ جۇرگەن ەل تۇرعىندارىنىڭ 99 پايىزىندا مۇنداي مۇمكىندىك جوق. نەگە دەسەڭىزدەر, بىزدە ازاماتتاردىڭ تولەم قابىلەتى وتە تومەن. جۇمىسشىلاردىڭ ەڭبەكاقىسى از. تۇرعىن ءۇي قىمبات. وسى ديسپروپورتسيا پاتەر الۋدى ويلاپ جۇر­گەن­دەردى دە تولعاندىرادى. سوسىن ولار كور­پەگە قاراي كوسىلىپ, ءۇي الۋدىڭ باسقا جو­لىن ىزدەۋگە ءماجبۇر. ول جولدىڭ ءبىرى رەتىندە يپوتەكا قاراستىرىلادى. حا­لىق­تىڭ شامامەن 60 پايىزى وسىعان جۇگىنەدى.

كەيىن, يپوتەكا راسىمدەۋگە كەلگەندە نەنى ەسكەرۋ كەرەك, دەگەن سۇراققا باس قاتىرادى. شارتتارىنا ۇڭىلەدى. يپوتەكا راسىمدەيتىن كەزدە ەڭ اۋەلى العاشقى جارنا كولەمىنە, يپوتەكانىڭ جىلدىق پايىزدىق مولشەرلەمەسىنە جانە مەرزىمىنە نازار اۋدارعان ءجون. ەڭ تومەن پايىزدىق مولشەرلەمەمەن ۇسىنىلعان يپوتەكا ەڭ ءتيىمدى سانالادى. بۇل بارشاعا تۇسىنىكتى شىعار.

بىزدە قازىر بازالىق مولشەرلەمە جو­عارى بولىپ تۇر. مۇنىڭ سەبەبى, ينفلياتسيامەن كۇرەسىپ جاتىرمىز. سايكەسىنشە, يپوتەكانىڭ دا پايىزدىق مولشەرلەمەسى جوعارى. سوندا بۇگىن جوعارى پايىزدىق مول­شەرلەمەمەن ءۇي الساڭىز, ۋاقىت ساتى­مەن وعان وتە كوپ اقشا تولەيسىز. قار­جىگەر رەتىندە ايتارىم, ايما-اي تاپقان-تايانعانىڭىز وسى يپوتەكانى جابۋدان ارتىلماۋى مۇمكىن. سوندىقتان ءۇي الاردا اسىعىس شەشىم قابىلداماي, مۇمكىندىگىنشە تومەن مولشەرلەمەمەن يپوتەكا راسىمدەگەن الدەقايدا ۇتقىر شەشىم. ارينە, وعان مۇمكىندىك بولىپ جاتسا دەيسىڭ...

تاعى ءبىر جايعا توقتالايىن, يپوتەكا نارىعى قىسقارعاننان كەيىن قۇرىلىس كومپانيالارى ءبولىپ تولەۋدى (راسسروچكا) قاراستىراتىن بولعان. كومپانيالار ساتىلعان ءۇيدىڭ اقىسىن ءبىر جىلدان ەكى, ءۇش جىلعا دەيىنگى مەرزىمدە وندىرۋگە اقىرىنداپ نازار اۋدارا باستادى. نەگىزى قا­زىر قۇرىلىس كومپانيالارىمەن كوپ ماسەلە بويىنشا ساۋدالاسۋعا, كەلىسۋگە بولادى. ولار تۇرعىن ءۇي نارىعىندا كەلىسىمدەر ازايعاندىقتان تۇتىنۋشىمەن ساناسۋعا ءماجبۇر. مىسالى, مەن مۇندايدا ەندى الارمىن دەپ كوزدەپ جۇرگەن ءۇيدىڭ جارتى اقشاسى قولدا بولسا, قالعانىن پا­يىزبەن ەسەلەپ قايتارۋعا جۇگىنبەي, ءبولىپ تولەۋ ءادىسىن قاراپ كورۋگە كەڭەس بەرەر ەدىم. قارىزدى وتەيمىن دەپ كوبىرەك ەڭبەك ەتىپ, تەر توگىپ, تابىستى ۇنەمدەپ, جىل قينالساڭىز, ەسەسىنە تولىق قۇتىلاسىز. بولماسا, پايىزى جوعارى يپوتەكانىڭ اقىسىن 10 جىل بويى تولەيسىز. ەگەر يپوتەكانى ءاننۋيتيۆتى ادىسپەن الساڭىز, مۇندا اۋەلى ۇستىندەگى پايىزىن, كەيىن بارىپ نەگىزگى قارىزدى قايتاراسىز. جو­عا­رىدا ايتقانداي, ءۇيدىڭ اي سايىنعى تولەمى جوعارى بولسا دا ءبولىپ تولەۋ ءادىسى اناعۇرلىم تيىمدىرەك. قىسقا قايىرعاندا, ءۇي الۋدىڭ نەگىزگى جولدارى وسى. ال بىلاي ءۇي الۋدىڭ باسقا دا ءتۇرلى باعىتتارى شىعىپ جاتىر. ونىڭ بارلىعىنا سەنە بەرۋگە بولمايدى. ءۇي الامىن دەپ ءجۇرىپ, ءتۇرلى كووپەراتيۆكە ۇرىناتىندار بار. شىن مانىسىندە, ونىڭ بارلىعىنىڭ جۇيەسى ءبىر. مىسالى, العاشىندا ون ادام ءۇي الۋى مۇمكىن. ولار البەتتە ءۇي العانىن جارنامالاي باستايدى. بىراق كەيىن كەلگەن 100-200 ادام ءۇيسىز قالىپ, اقىرىندا اق­شا­دان قاعىلادى. مۇنىڭ سوڭى سوت ۇدە­رى­سىنە ۇلاسىپ, قىلمىستىق ىسپەن اياق­تال­ۋى مۇمكىن. قانداي دا ءبىر كووپەرا­تيۆ­تەردىڭ جارناماسىنا سەنىپ, اقشا سالساڭىز, وندا 99 پايىز ول اقشادان قاعىلاسىز. قو­رى­تا كەلە ايتار بولسام, بىرىنشىدەن, ءۇيدىڭ اقىسىن تولىق جيىپ, سوسىن بارىپ قۇرىلىس كومپانياسىنا جۇگىنگەنگە جەتەرى جوق. ەكىنشى, رەسمي بانكتەردىڭ يپوتەكاسى ارقىلى نەمەسە مەملەكەتتىك باع­دارلامالارمەن ءۇي الۋعا بولادى. ءۇشىن­شى, قۇرىلىس كومپانياسى ۇسىناتىن ءبولىپ تولەۋ ادىسىنە جۇگىنگەن دۇرىس.

نۇرسۇلۋ قوجاحمەتوۆا:

– ەلىمىزدە ءۇي الۋدى ويلاستىرىپ جۇر­گەندەرگە ءتيىمدى تۇرعىن ءۇي باعدار­لا­­ما­لارى قاراستىرىلعان. سونىڭ نەگىز­گى­لەرىنە توقتالعانىم ءجون بولار. ۇكى­مەت­تىڭ 2022 جىلعى 23 قىركۇيەكتەگى قاۋ­لىسىمەن تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق ينفرا­­قۇرىلىمدى دامىتۋدىڭ 2026 جىلعا دەيىنگى تۇجىرىمداماسى بەكىتىلدى. وسى تۇجى­رىمداماعا سايكەس, استانا قا­لا­سىنىڭ كوممۋنالدىق تۇرعىن ءۇي قو­رى­نان تۇرعىن ۇيگە مۇقتاج ازامات­تار­دىڭ تىزىمىندە تۇرعاندارعا ءۇي بەرىلەدى. تارقاتىپ ايتار بولسام, بىرىنشىدەن, ءۇي كەزەگىندە تۇرعان حالىقتىڭ الەۋمەتتىك وسال توپتارى ءۇشىن ساتىپ الۋ قۇقىعىنسىز جالعا بەرىلەتىن پاتەرلەر قاراستىرىلعان. ەكىنشى, كەزەكتە تۇرعان ازاماتتار ءۇشىن استانا قالاسىنىڭ اكىمدىگىنە باعىنىستى الەۋمەتتىك سالا بيۋدجەتتىك ۇيىمدارىنىڭ قىزمەتكەرلەرى پاتەردى «قازاقستان تۇرعىن ءۇي كومپانياسى» اق-مەن بىرلەسىپ ساتىپ الۋ قۇقىعىمەن جالعا الۋعا بولادى. ءۇشىنشى, 2% (باقىتتى وتباسى) جانە 5% (شاڭىراق) سىياقى مولشەرلەمەسىمەن «وتباسى بانك» اق-نىڭ جەڭىلدىكپەن نە­سيەلەندىرەتىن تۇرعىن ءۇي باعدارلاماسى بار. سونداي-اق «حالىقتىڭ الەۋمەتتىك وسال توپتارى» ساناتى بويىنشا ازامات­تار­دىڭ كىرىس شارتتارىنا سايكەس باس­تاپقى جارنانىڭ ءبىر بولىگىن جابۋ ءۇشىن استانا قالاسى اكىمدىگىنەن 1,5 ملن تەڭگە مول­شەرىندە تۇرعىن ءۇي سەرتيفيكاتىن الۋ مۇمكىندىگى بار. بيىل ەلوردادا ءۇي كەزەگىندە تۇرعاندار ءۇشىن «وتباسى بانك» اق «جاسىل يپوتەكا» (7-20-20) دەپ اتالاتىن جاڭا تۇرعىن ءۇي باعدارلاماسىن باس­تادى. مۇنداي پايىزدىق مولشەرلەمە تەك كەزەكتە تۇرعاندار ءۇشىن قاراستىرىلعانىن ەسكەرگەيسىزدەر.

ەلوردا جاستارىن قولداۋ ماقساتىندا 2019 جىلدان باستاپ «جۇمىس ىستەيتىن جاس­تار ءۇشىن ساتىپ الۋ قۇقىعىنسىز جالعا بەرىلەتىن تۇرعىن ءۇي» باعدارلاماسى ىسكە اسىپ كەلەدى. مۇنىڭ ءوزى 35 جاسقا تولماعان, رەسمي جۇمىسقا ورنالاسقان ەلوردا جاستارىنا جاقسى مۇمكىندىك بولدى دەپ ايتۋعا بولادى. باعدارلاما شەڭبەرىندە تۇرعىن ءۇي جاستارعا ساتىپ الۋ قۇقىعىنسىز 3 جىل مەرزىمگە جالعا بەرىلەدى. مۇندا ءۇيدى جالداۋعا كەتەتىن پاتەراقىنىڭ ورتاشا قۇنى ايىنا شامامەن 5-10 مىڭ تەڭگە شاماسىندا شىعادى. باعدارلاماعا قاتىسۋشىلار ۇپايلىق جۇيە بويىنشا ىرىكتەلەدى. وسىعان قوسا 2021 جىلدان باستاپ ۇيلەسىمدى ىسكە اسىپ كەلە جاتقان «ەلوردا جاستارى» جە­ڭىل­دەتىلگەن نەسيەلەندىرۋ تۇرعىن ءۇي باع­دارلاماسى تۋرالى ەستىگەن بولارسىزدار. باعدارلاما ارقىلى 35 جاسقا تول­ماعان جاستاردىڭ 18 ملن تەڭگەگە دە­يىن جەڭىلدىكپەن تۇرعىن ءۇي قارىزىن الۋعا مۇمكىندىگى بار. بۇل باعدارلامانىڭ باستاپقى جارناسى – 10 پا­يىز. سوسىن تۇرعىن ءۇيدىڭ اقىسىن جىلدىق 5 پا­يىزبەن 25 جىلعا دەيىن ءبولىپ تولەۋگە بولادى. ايتا كەتۋ كەرەك, «ەلوردا جاس­تارى» باعدارلاماسى ۇمىتكەرلەر ءۇشىن بارىنشا كەڭ تاڭداۋ ەركىندىگىن ۇسىنادى. مىسالى, ولار پايدالانۋعا بەرىلگەن جاڭا عيماراتتاردان, قۇرىلىس ءجۇرىپ جاتقان ۇيلەردەن, ۇلەستىك قاتىسۋى بار وبەكتىلەردەن («قتۇك» كەپىلدىگى بولعان جاعدايدا) پاتەر الا الادى. باعدارلاماعا ناقتى قاي سالانىڭ ماماندارى قاتىسا الاتىنى تۋرالى اقپاراتتى رەسمي سايتتان كورىپ, ءبىلىپ, تانىسۋ قيىن ەمەس. «جەكە تۇرعىن ءۇي قورىندا جالعا بەرىلەتىن تۇر­عىن ءۇي ءۇشىن ازاماتتاردىڭ جەكەلەگەن سا­ناتتارىنا تولەمدەردى تاعايىنداۋ جانە جۇزەگە اسىرۋ قاعيدالارىن بەكىتۋ تۋرالى» يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگىنىڭ بۇيرىعىنا سايكەس «كوپبالالى وتباسىلار», «I جانە II توپتاعى مۇگەدەكتەر», «مۇگەدەك بالا­لا­رى بار نەمەسە ولاردى تاربيەلەپ وتىر­­عان وتباسىلار», «جەتىم بالالار» ساناتى بو­يىنشا تۇرعىن ۇيگە كەزەكتە تۇر­عان ازاماتتار جەكە تۇرعىن ءۇيدى جالعا العانى ءۇشىن سۋب­سيديالاۋ مۇمكىندىگىن پاي­دالانۋعا قۇقىعى بار. ارينە, ەگەر وتباسىنىڭ (ازا­ماتتىڭ) سوڭعى 6 ايداعى جيىنتىق تا­بىسى وتباسىنىڭ ءاربىر مۇ­شە­سىنە شاق­قاندا ەڭ تومەنگى كۇنكورىس دەڭ­گە­يىنىڭ 1 ەسە­لەنگەن مولشەرىنەن (40 567 تەڭگە) اسپاي­تىن بولسا.

جالدامالى تۇرعىن ۇيگە اتاۋلى كومەك كورسەتۋ قاعيداتى بويىنشا ءۇيدىڭ 50%-ىن مەملەكەت, قالعان 50%-ىن جالعا العان ازامات ءوز بەتىنشە تولەيدى. سۋبسيديانى كەزەكتە تۇرعان ازامات مەملەكەتتەن جالدامالى تۇرعىن ءۇي العانعا دەيىن نەمەسە جوعارىدا اتالعان جەڭىلدىكتەر ارقىلى نەسيەلىك باعدارلامالار شەڭبەرىندە تۇرعىن ءۇي ساتىپ العانعا دەيىن تولەنەدى. بيىل جىل باسىنان بەرى حالىقتىڭ الەۋ­مەت­تىك وسال توپتارى ءۇشىن «ساتىپ الۋ قۇقىعىنسىز جالعا بەرىلەتىن تۇرعىن ءۇي» باعدارلاماسى بويىنشا 110 پاتەر بەرىلدى. «ساتىپ الۋ قۇقىعىمەن جالعا بەرىلەتىن تۇرعىن ءۇي» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە كەزەكتە تۇرعان بيۋدجەتتىك ۇيىم­داردىڭ قىزمەتكەرلەرى ءۇشىن «قتۇك»­ اق ارقىلى 150 پاتەر بەرىلدى. سون­­داي-اق «باقىتتى وتباسى» (2-10-20) جانە «شاڭىراق» (5-10-20) جەڭىلدەتىلگەن نە­سيەلەۋ باعدارلامالارى بويىنشا 542 پاتەر بەرىلدى. جىل سوڭىنا قاراي «جۇ­مىس ىستەيتىن جاستارعا ساتىپ الۋ قۇقى­عىنسىز جالعا بەرىلەتىن تۇرعىن ءۇي» باع­دار­لاماسى شەڭبەرىندە تاعى 770 پاتەر بەرۋ جوسپارلانعان.

ۇلان داۋلەتقالي:

– نەگىزى يپوتەكا تۋرالى ايتقاندا «ەڭ ءتيىمدى يپوتەكالىق باعدارلاما وسى, كەز كەلگەن وتباسىعا وسىدان ارتىعى جوق» دەپ شورت كەسىپ بايلام جاساساق قاتە بولار. سەبەبى اركىم قولىنداعى باستاپقى جارناسىنا, الەۋمەتتىك ستاتۋسىنا, ايلىق تا­بىسىنا قاراي ءتيىمدى يپوتەكالىق باع­دارلامانى تاڭداي الادى. يپوتەكالىق باعدارلامالاردى ەكىگە ءبولىپ قاراستىرۋعا بولادى. ءبىرىنشى, ەگەر ءسىز تۇرعىن ءۇي كەزە­گىندە تۇرساڭىز, وندا, ارينە, ۇكىمەت تاراپىنان ۇسىنىلعان جەڭىلدەتىلگەن يپو­تەكالىق باعدارلامالار ارقىلى باس­پانالى بولعان تيىمدىرەك. بۇرىندارى تۇرعىن ءۇي كەزەگىندە تۇرعاندار ءۇشىن «5-10-20» دەپ اتالاتىن باعدارلاما بول­عان. قازىر تەك اتاۋى وزگەرگەنىمەن زاتى سول قالپى. ياعني تۇرعىن ءۇي كەزەگىندە بول­ساڭىز, باستاپقى جارنا رەتىندە ءۇيدىڭ جالپى باعاسىنىڭ 10%-ىن عانا بەرەسىز. جىلدىق ۇستەماقىسى 2% نەمەسە 5% شاماسىندا شىعۋى كەرەك. ەندى بۇل پايىز كەزەككە بايلانىستى بەلگىلەنەدى. ياعني بۇل قاتاردا كوپبالالى وتباسىلار, I, II توپ­تاعى مۇگەدەكتىگى بار جاندار, مۇم­كىن­دىگى شەكتەۋلى بالا تاربيەلەپ وتىرعان وتباسىلار, ۇكىمەتتىك ۇيىم, بيۋدجەتتىك ۇيىم قىزمەتكەرلەرى بار. جالپى, تۇرعىن ءۇي كەزەگىندە تۇرعاندار ءۇشىن ەڭ ءتيىمدى مەملەكەتتىك باعدارلاما وسى دەپ ايتار ەدىم. بۇل باعدارلامالاردى «وتباسى بانك» ۇيلەستىرىپ وتىر. ياعني كەزەكتە تۇر­عانداردىڭ «وتباسى بانكتە» دەپوزيتى بولۋى مىندەتتى.

تۇرعىن ءۇي كەزەگىندە جوق ازاماتتار ءۇشىن ءدال قازىرگى باعدارلامالار تىكەلەي باستاپقى جارناعا بايلانىستى بولىپ تۇر. مىسالى, قولىڭىزدا 50 پايىز باستاپقى جارنا جانە «وتباسى بانكتە» دەپوزيتىڭىز بولسا, وندا ءتيىمدى يپوتەكا راسىمدەۋگە بولادى. «وتباسى بانك» ارقىلى العاشقى جارنانى اۋدارعان سوڭ, باعالاۋ كورسەتكىشى 2,5 جەتىپ تۇرسا, يپوتەكا راسىمدەۋگە بولادى. بۇل – ءتيىمدى. سەبەبى ءسىز و باستا ءۇيدى ارالىق زايممەن العانىڭىزبەن, ۋاقىت ساتىمەن ءسىزدىڭ جىلدىق ۇستەماقىڭىز 5 پايىزعا دەيىن ازايادى. دەمەك سىزدە 50 پايىز جارنا بولسا, وندا «وتباسى بانك» يپوتەكا راسىمدەگەن ابزالىراق. ەگەر قو­لىڭىزدا 30 پايىز باستاپقى جارنا بولسا, وندا «وتباسى بانكتەگى» 30/70 يپوتەكالىق باعدارلاماسىن ۇسىنار ەدىم. ياعني باعالاۋ كورسەتكىشىن 3,3-كە جەتكىزىپ, العاشقى نا­رىقتان 7 پايىزبەن ءۇي الاسىز. بۇل قازىر 7-20-25 باعدارلاماسىنىڭ وتە كەرەمەت انالوگى دەپ ايتار ەدىم. مۇنىڭ ءبىر عانا كەم تۇسى بار, ءسىز تەك قانا «وتباسى بانك­تىڭ» سەرىكتەس كومپانيالارىنان عانا ءۇي الا الاسىز.

ەگەر سىزدە 30 پايىز باستاپقى جارنا بولماسا, وندا 20 پايىز باستاپقى جارنامەن بەرىلەتىن يپوتەكالىق باعدارلامالار قاراستىرىلعان. قازىر مۇنداي مۇمكىندىكتى «فريدوم فينانس قازاقستان» بانكى ۇسى­نادى. بۇل بانك تەك العاشقى نارىقتان پاتەر الۋعا مۇمكىندىك بەرسە, Altyn Bank ارقىلى ەكىنشى نارىقتان دا باسپانا الۋعا بولادى. ەكى بانكتىڭ جىلدىق ۇستەم­اقى­لارى ءارتۇرلى. ال باسقا بانكتەردە ستاندارتتى يپوتەكالىق باعدارلامالار قاراستىرىلعان. ياعني سول مۇمكىندىكپەن ەكىنشى نارىقتان پاتەر العىڭىز كەلسە, 18-19 پايىزبەن يپوتەكا راسىمدەيسىز.

قالا, وڭىرلەردە جۇمىس ىستەيتىن جاس­­تارعا ارنالعان جاقسى يپوتەكالىق باع­­دارلامالار بار. مىسالى, «ەلوردا جاستارى», «الماتى جاستارى», «اۋليە­اتا جاستارى», «اباي جاستارى» دەگەندەي جالعاسىپ كەتە بەرەدى. وسى باع­دار­لا­ما­لار­دىڭ مۇمكىندىگىن پايدالانۋعا بولادى. بايقاساڭىزدار, يپوتەكا راسىمدەۋ بارىسىندا «جالپىعا مىنا باعدارلاما عانا ءتيىمدى» دەپ قارىستىرعانىمىز قاتە. تۇرعىن ءۇي باعدارلامالارىنىڭ ءوزى ءجيى وزگەرىپ وتىرادى. ءتيىمدى باعدارلامالاردى بىلگىڭىز كەلسە, ۇنەمى وسى سالانى زەرتتەپ وتىرۋ قاجەت. ءبىزدىڭ قازىر ايتقان اق­پا­راتىمىز ەكى اپتادان كەيىن قاجەتسىز بولىپ قالۋى ابدەن مۇمكىن. يپوتەكا راسىم­دەۋگە شەشىم قابىلداساڭىز, سول كەزدەگى ۇسىنىلعان باعدارلامالار ىشىنەن ەڭ تيىمدىسىنە جۇگىنگەن ءجون. مەن ءۇشىن يپوتەكا راسىمدەۋ بارىسىندا ونىڭ تيىمدىلىگىن انىقتايتىن ءبىر عانا نەگىزگى تالاپ بار. ول بىلاي, ەگەر ءۇيدىڭ اي سايىنعى تولەمى جالدامالى پاتەردىڭ تولەمىمەن شامالاس بولسا, ول يپوتەكالىق باعدارلاما مەن ءۇشىن قولايلى. ونىڭ ۇستەمەاقىسى ەكى ەسە بولادى, سوسىن 25 جىلعا الۋ دەگەنگە ءمان بەرمەيمىن. سەبەبى ەلدەگى ينفلياتسيا بار, سوسىن ءبىزدىڭ جالاقىمىز جىل سايىن وسە بەرەدى. پاتەردىڭ قۇنى دا قاققان قازىقتاي ەمەس, وسەدى. ال ءبىزدىڭ اي سايىنعى تولەيتىن تولەمىمىز قاز-قالپىندا وزگەرىسسىز قالادى. سول سەبەپتى جالدامالى پاتەرگە كەتەتىن سوماڭىز يپوتەكاڭىزدى جاۋىپ تۇرسا, ءۇي الا بەرۋگە كەڭەس بەرەر ەدىم. ودان كەيىن, ارينە, اياقتى كوككە كوتەرىپ جاتپاي, ەڭبەك ەتىپ, مەرزىمىنەن بۇرىن ءىشىنارا وتەۋ فۋنكتسياسى ارقىلى ۇستەمەاقىنى 5-6 ەسە ازايتىپ جاۋىپ تاستاۋعا ابدەن بولادى. ول تۋرالى وتە كوپ كەڭەس ايتقانمىن. مىسالى, 25 جىلعا يپوتەكا راسىمدەسەڭىز, ءسىز ونى 25 جىل تولەپ وتىرمايسىز. ءوزىم وسىنداي يپوتەكانى 5-6 جىلدا جاۋىپ تاستاعانداردى كوردىم. وسىدان 4 جىل بۇرىن 1 بولمەلى جالدامالى پاتەر قۇنى شامامەن 90 مىڭ تەڭگە بولعان. ياعني ول كەزدە ايىنا 90 مىڭ تولەپ وتىراتىن يپوتەكا راسىمدەگەن بولساڭىز, كۇنى بۇگىنگە دەيىن سول سوممانى تولەپ وتىرعان بولار ەدىڭىز.

حالىق اراسىندا ۇلەسكەر بولساڭىز, الدەقايدا ارزان ءۇي الاسىز دەگەن پىكىر اي­تى­لادى. بىراق اقشاسىن سالىپ, ءتۇر­لى قۇرىلىس كومپانيالارىنا الدانىپ, پاتەرىن ۋاقتىلى الا الماعاندار كوپ. مۇن­دايدا قۇرىلىس كومپانياسىن تاڭ­دار كەزدە ءۇش قۇجاتقا ءمان بەرۋ قاجەت. ءبىرىنشى, سول جەردىڭ مەنشىك يەسى قۇ­رىلىس كومپانياسى ما, سونى ءبىلۋ كەرەك. ەكىنشى, قۇرىلىس كومپانياسىنىڭ پا­تەرلەردى ساتۋعا رۇقساتى بار-جوعىن انىق­تاعان ءلازىم. ءۇشىنشى, سول جەرگە قۇ­رىلىس جۇرگىزۋگە اكىمدىكتەن بەرىلەتىن رۇقساتناما بار ما, سونى ءبىلىپ العان ابزال. وسى ءۇش قۇجات بولسا, وندا قۇرىلىس كوم­پانياسى ءبىراز تەكسەرۋدەن وتكەن دە­گەندى بىلدىرەدى. مەن ءوزىم كوپشىلىككە مەيلىنشە دايىن تۇرعان پاتەردى الۋعا دەپ كەڭەس بەرەمىن. سەبەبى تۇرعىن ءۇيدىڭ ءار پودەزىنىڭ ساپاسى ءارتۇرلى بولۋى دا بەك مۇمكىن. قازىر بۇل تاڭقالارلىق جاعداي ەمەس. دايىن ءۇيدىڭ باعاسى ءسال قىمباتىراق تۇسەر, 2-3 ملن ۇتىلاتىن شىعارسىز. بىراق ارزانعا جۇگىرەمىن دەپ اۋىز كۇيىپ قالماۋ ءۇشىن قۇرىلىسى بىتكەن, دايىن ءۇيدى العان دۇرىسىراق دەر ەدىم.

دوڭگەلەك ۇستەلدى جۇرگىزگەن –

ساندىبەك ءاسانالى,

 «Egemen Qazaqstan»