قايتا وڭدەلگەن ءونىم ۇلەسى ۇلعايتىلادى

ءوڭىر باسشىسى ءباسپاسوز ءماسلي­حا­تىندا وبلىستىڭ الەۋ­مەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ قارقىنى جو­نىندە باياندادى. مىسالى, بيىل ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتىڭ قورىتىندىسىنا سايكەس وڭىردەگى ءونىم قۇنى 1,3 ترلن تەڭگەنى قۇراپ, 6,1%-عا ارتقان. ەكونوميكا سالا­لا­رى بويىنشا قۇرىلىس جۇ­مىس­تا­رىندا – 11,1%, ساۋدادا – 2,6%, تۇرعىن ءۇيدى پايدالانۋعا بەرۋدە – 2,2%, ونەركاسىپ وندىرىسىندە 0,6% ءوسىم بار. بىراق وسىمدىك شار­ۋا­شىلىعى ءونىمىنىڭ كولەمى تو­مەندەۋىنە بايلانىستى جالپى اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمىنىڭ كولەمى 6,1%-عا ازايعان. سونىمەن قاتار جىل باسىنان بەرى وڭىرگە 365 ملرد تەڭگە شاماسىندا ينۆەس­تيتسيا تارتىلسا, بۇل كورسەتكىش بىل­تىرعى ءتيىستى كەزەڭمەن سالىس­تىر­عاندا 12%-عا ارتىق ەكەنىن بايقاۋعا بولادى.

ەربول قاراشوكەەۆتىڭ اي­تۋىن­شا, وڭدەۋ ونەركاسىبى سەكتو­رىن­دا وبلىستىڭ مىقتى ونەر­كا­­سىپتىك نەگىزىن جەدەل دامىتۋ جانە قالىپتاستىرۋعا باسىم­دىق بە­رىلگەن. بۇگىندە ءوڭىر ەكونو­مي­كا­سىنداعى ونەركاسىپتىڭ ۇلەسى – 22%. تارقاتىپ ايتار بولساق, 846 كاسىپورىندا 46 مىڭ ادام ەڭبەك ەتەدى. مۇنىڭ ىشىندە 14 ءىرى, 21 ورتا, 811 شاعىن كاسىپورىن بار. ەسەپتى كەزەڭدە ونەركاسىپ ءونىمىنىڭ كولەمى 695 ملرد تەڭگەگە دەيىن جەتىپتى. مۇندا وڭدەۋ سەك­تو­رىنىڭ ۇلەسى 71% بولسا, ءونىم كولەمى – 494 ملرد تەڭگە شاما­سىندا. ال تاۋ-كەن ءوندىرۋ سالا­سى­نىڭ كولەمى 17,1%-عا وسكەن. سول سەكىلدى حيميا ونەركاسىبىندە – 7,3%, جەڭىل ونەركاسىپتە – 5,8%, قۇ­رىلىس يندۋسترياسىندا 0,6% ءوسىم بايقالادى. وڭدەۋ ونەركاسىبى ءونىمىنىڭ كولەمى تاماق ونىمدەرىن ءوندىرۋ 17,9%-عا ازايعاننان قىس­قا­رىپتى. ايتكەنمەن, جالپى ستا­تيس­تيكاعا توقتالساق, قاڭتار مەن تامىز ارالىعىندا وڭدەۋ ونەر­كاسىبى سالاسىنا 88 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلىپ, ەكسپورت كولەمى 121 ملن دوللاردى قۇراعانىن ايتا كەتكەنىمىز ءجون.

ءوڭىردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونو­مي­كا­لىق دامۋ قارقىنىنا ينۆەستيتسيا كولەمى دە ايتارلىقتاي اسەر ەتەتىنى بەلگىلى. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ تا ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبالاردىڭ بو­لاشاعى باياندى بولعانىن قۇپ­تايدى. جامبىل وبلىسىنىڭ اكىم­دىگى جۇمىس قارقىنىن باسەڭ­دەت­پەي, جىل سوڭىنا دەيىن ينۆەستيتسيا كولەمىن 572 ملرد تەڭگەگە دەيىن جەتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىر. بۇگىندە وبلىستىڭ ينۆەس­تي­تسيا­لىق پورتفەلى قۇنى 2,3 ترلن تەڭگە بولاتىن 69 جوبانى قام­تي­دى. ال بۇل جوبالار شامامەن 2026 جىلعا دەيىن ىسكە اسادى. سول كەزدە وڭىردە قوسىمشا 5,5 مىڭ جۇمىس ورنى اشىلۋعا ءتيىس.

– اگروونەركاسىپ كەشەنىندە ناقتى سەرپىلىسكە قول جەتكىزىپ, ءۇش جىلدا سالادا قايتا وڭدەلگەن ءونىمنىڭ ۇلەسىن 70%-عا دەيىن ۇلعايتۋىمىز كەرەك. مەملەكەت باسشىسى جولداۋدا ايتقان تاعى ءبىر نەگىزگى مىندەت – وسى. بيىل اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىن قول­داۋعا باس-اياعى 25,1 ملرد تەڭ­گە سۋبسيديا ءبولىندى. مۇندا رەسپۋبليكالىق جانە جەرگىلىكتى بيۋدجەتتىڭ ۇلەسى بار. وبلىستا 1,5 مىڭ جاڭا اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىن ساتىپ الۋعا, 552 شارۋا قوجالىعى ءۇشىن 511 ملن تەڭگەگە جوعارى ءونىمدى تۇقىم الۋعا, ءىرى قارا مال باسىن – 5,8%, قويدى – 9,8%, جىلقىنى 9,7% ارت­تىرۋعا مۇمكىندىك تۋدى. سو­نى­مەن قاتار قارالعان قارجى ەسە­بىنەن ەت ءوندىرىسىن – 3,6%, ءسۇتتى 1,4% ۇلعايتۋعا, وڭدەۋ كاسىپ­ورىن­­دارىنىڭ جۇكتەمەسىن ۇلعاي­تۋعا, ورتاشا ونىمدىلىگى 9,6 تس/گا قۇ­رايتىن 363,2 مىڭ توننا ءداندى جانە بۇرشاقتى داقىلدار, 179 مىڭ توننا قانت قىزىلشاسىن جي­ناۋ­عا مۇمكىندىك بولدى, – دەيدى ە.قاراشوكەەۆ.

بيىل وبلىستا سۋ تاپشى­لى­عى­نا بايلانىستى جالپى اۋدانى 9,2 مىڭ گەكتار اۋماقتى الىپ جاتقان 392 شارۋا قوجالىعىنىڭ ەگىستىگى زارداپ شەككەن. ءيا, سۋ تاپ­شىلىعى ماسەلەسى ءوڭىر شارۋلارىن بۇعان دەيىن دە بىرنەشە مارتە تۇيىققا تىرەگەنى ەستە. وسى جولى شارۋالاردىڭ شىعىنىن وتەۋ ءۇشىن ۇكىمەتتىڭ توتەنشە رە­زەرۆىنەن 3,7 ملرد تەڭگە ءبولىنىپ, بۇگىندە 2,7 ملرد تەڭگەگە 358 اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن ءوندىرۋشى قارجىلاندىرىلىپتى.

– بيىل اگروونەركاسىپ سالاسىندا 159 جۇمىس ورنىن اشۋ جوسپارلانعان. سايكەسىنشە, 8,6 ملرد تەڭگەگە 7 ينۆەستيتسيالىق جوبا ىسكە اسىپ جاتىر. بۇل بىزگە كوكونىس ساقتاۋ قويمالارىنىڭ قۋا­تىن 41 مىڭ تونناعا, ءسۇت وڭدەۋ كاسىپورىندارىنىڭ قۋاتىن 7 مىڭ تونناعا ۇلعايتۋعا مۇم­كىن­­­دىك بەرەدى. ەت ءوندىرىسى 7,5 مىڭ تونناعا ارتادى. وبلىس ەكو­­نو­ميكاسىنداعى اۋىل شارۋا­شى­لىعىنىڭ ءبىرىنشى جارتى­جىل­دىق­تاعى ۇلەسى – شامامەن 7%. جامبىل وبلىسى – اگروونەركاسىپ ءونىمىنىڭ كولەمى بويىنشا رەس­پۋبليكادا الدىڭعى قاتاردا. جىل قو­رى­تىندىسىمەن اۋىل شارۋا­شىلىعى ءوندىرىسىنىڭ كولەمى 535 ملرد تەڭگەگە دەيىن جەتەدى دەپ كۇ­تىلىپ وتىر. اگروونەركاسىپ كە­شەنىن ودان ءارى دامىتۋ ماقسا­تىن­دا ەت جانە ءسۇت ءوندىرۋدى, اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن قايتا وڭدەۋدى ۇلعايتۋ جوسپارلاندى. سونىمەن قاتار «اۋىل اماناتى» باعدارلاماسىنىڭ تيىم­دىلىگى بايقالدى. ەسەسىنە, 2019-2022 جىلدارى 18,3 ملرد تەڭگەگە 4 مىڭعا جۋىق جوبا قار­جىلاندىرىلدى. بۇگىندە 18,9 ملرد تەڭگەگە 3,2 مىڭنان اسا جوبا قارجىلاندىرىلسا, 2024-2025 جىلدارى 91 اۋىلدىق وكرۋگتە 45 ملرد تەڭگەگە 17 مىڭ جوبانى نەسيەلەندىرۋ مەجەلەنگەن, – دەيدى وبلىس اكىمى.

وبلىستا ترانسشەكارالىق سۋ كوزدەرىنە تاۋەلدىلىكتى تومەندەتۋ ماق­ساتىندا سۋ جۇيەلەرىن قالپى­نا كەلتىرۋ جۇمىسى ۇيلەسىم تاپقان. مىسالى, كولەمى 650 ملن تەكشە مەتردى قۇرايتىن ىن­تا­لى, تاسوتكەل سۋ قويمالارى قايتا جاڭارادى. بۇعان قوسا كولەمى 166 ملن تەكشە مەتردى قۇ­رايتىن تەرىس-اششىبۇلاق, قا­را­قوڭىز سۋ قويماسى بويىنشا جوبالىق-سمەتالىق قۇجات ازىرلەنىپ جاتقانعا ۇقسايدى. بۇل جوباعا كەتەتىن قارجىنىڭ سوماسى قۇجات بەكىگەن سوڭ بەلگىلى بولماق. جامبىل اۋدانى جاسوركەن اۋى­لىنداعى گيدرولوگيالىق بەكەتتە كۇردەلى جوندەۋ ءجۇرىپ جاتىر. نىساندى قالپىنا كەلتىرۋ ارقىلى تالاس وزەنىنىڭ باسسەينى بويىنشا مەملەكەتارالىق بو­لىمشەنى ىسكە اسىرا الادى ەكەن­بىز. 2027 جىلعا قاراي حالى­ق­ارالىق ينستيتۋتتاردىڭ قارا­جاتى ەسەبىنەن 361 سۋ نىسا­نىن قايتا جاڭارتۋ جوسپارلانعان. بۇگىندە وبلىستىڭ 6 اۋدانىندا كانالدار قايتا قۇرىلىپ, جون­­دەۋدەن ءوتىپ جاتىر. سۋار­مالى سۋ كولەمىن ۇلعايتۋ ءۇشىن 103 ۇڭعىما بۇرعىلانعان. نا­تي­جە­­سىندە, ۆەگەتاتسيالىق كە­زەڭدە ترانسشەكارالىق سۋ كوز­دەرىنە تاۋەلدىلىكتى 3 جىلدا 50%-عا دەيىن تومەندەتۋ جوسپارلانعان. بۇل جوبا-جوسپار بىزگە سۋدى بارىنشا ءتيىمدى پايدالانىپ, شىعىندى ازايتۋ ارقىلى ماسە­لەنى رەتتەۋگە بولا­تىنىن ۇقتىر­عان­داي.

ءوڭىر ەكونوميكاسىنىڭ ءوسىمى شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ دامۋ كورسەتكىشىنە دە بايلانىستى بولاتىنى تۇسىنىكتى. مۇندايدا قو­لىنان ءىس كەلەتىن جاندار كا­سىپ­كەرلىكتى قولداۋ شارالارىنان قالىس قالماسا يگى دەيسىڭ. بۇل تۇستا جامبىل وبلىسىندا كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ جونىندەگى ۇلتتىق جوبا اياسىندا 24,5 ملرد تەڭگەگە 2,1 مىڭ جوباعا قولداۋ كورسەتىلگەنىن اتاپ وتكەن ءجون. سونىڭ ەسەسىنە قازىر وڭىردە شا­عىن جانە ورتا بيزنەس 25,5%-عا ارتقان.

وبلىستا جىل باسىنان بەرى 558 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلىپتى. ال تۇرعىن ءۇي كەزەگىندە 37,6 مىڭ ادام تۇر. ونىڭ 16,3 مىڭى – حا­لىقتىڭ الەۋمەتتىك وسال توپتا­رىنان. وبلىستا ناق قازىر 74 تۇرعىن ءۇيدىڭ قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتسا, ونىڭ ىشىندە 35 تۇرعىن ءۇيدىڭ قۇرىلىسى جىل سوڭىنا دەيىن اياقتالۋى كەرەك. سونداي-اق بيىل حالىقتىڭ الەۋمەتتىك وسال توپتارى مەن كوپبالالى وتبا­سىلار ءۇشىن 7,6 ملرد تەڭگەگە 797 پاتەر ساتىپ الۋ جوسپارلانسا, ازىرگە 123 پاتەر ساتىپ الىنعان. تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن جايت, وڭىر­دە بيىل «اسار» جوباسى ايا­سىندا 49 كوپبالالى جانە از قامتىلعان وتباسى قونىس تويىن تويلاعان. وڭىردە ەلدى مەكەندەردى ورتالىقتاندىرىلعان اۋىز سۋمەن, گازبەن قامتاماسىز ەتۋ جايى دا نازاردان تىس قالماعان. كوشەلەردى جارىقتاندىرۋ, اسفالت توسەۋ جۇ­مىس­تارى دا جوسپارعا ساي ورىن­دالادى ەكەن.

وڭىردە مەكتەپ, كوللەدجدەردىڭ جاڭا نىسانىن سالۋعا, جوندەۋگە ەرەكشە كوڭىل بولىنگەن. مۇنىڭ ىشىندە «جايلى مەكتەپ» ۇلت­تىق جوباسى اياسىندا سالىناتىن مەكتەپتەردىڭ ۇلەسى بار. ءبىلىم بەرۋ نىساندارىنىڭ قاۋىپ­سىز­دى­گىن قامتاماسىز ەتۋ ماق­سا­تىن­دا وبلىستىڭ بارلىق مەم­لە­­كەتتىك ءبىلىم بەرۋ نىساندارى بەينەباقىلاۋ جۇيەسىمەن جاب­­دىقتالعان. ەكىنشى جانە ءۇشىنشى ساناتتاعى بارلىق ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرى دابىل تۇيمە­سىمەن قامتىلعان. ءباسپاسوز ءماسلي­حا­تىندا ەربول قاراشوكەەۆ وب­لىستاعى دەنساۋلىق ساقتاۋ نى­سان­­دارىنىڭ جاي-كۇيىنە, ما­دەنيەت, سپورت سالاسىنداعى وز­گەرىستەر مەن جەتىستىكتەرگە كە­ڭى­نەن توقتالدى. باياندامانى جاستار ساياساتى ماسەلەلەرىنە قا­تىستى دەرەكتەرمەن تۇيىندەدى. جاس­تار­دى جۇمىسپەن قامتۋ جا­يىن حابارلاپ, ولارعا شاعىن نەسيە بەرۋگە قاتىستى ستاتيستيكالاردى قامتىدى. كوپ ۇزاماي جۋرناليستەر وبلىس اكىمىنە ءوڭىردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دا­مۋ كورسەتكىشتەرىنە قاتىستى سۇراق قويدى. مىسالى, «حابار 24» ارناسىنىڭ ءتىلشىسى قۋاندىق تاناباس وبلىس اكىمىنە جىلۋ ماۋسىمىنا دايىندىق بارىسى, توزعان جەلىلەردى جوندەۋ جونىندە جانە سۋ تاپشىلىعىن رەتتەۋ تۋرا­سىندا سۇراق قويدى. ال ەربول قاراشوكەەۆتىڭ ايتۋىنشا, جىلۋ جەلىلەرىن جوندەۋگە قاتىستى جۇ­مىستار جىل سايىن ىسكە اسادى ەكەن.

– بىزدە وبلىس بويىنشا 350 شاقىرىم جىلۋ جەلىلەرى بار. ول ءتورت قالاعا تيەسىلى. توزۋ دەڭگەيى 57 پايىزدى قۇراپ وتىر. بيىل 6,1 شاقىرىم جىلۋ جەلىسى جاڭارتىلدى. ءيا, تاراز قالاسىندا توزعان جەلىلەر بارشىلىق. وعان ەندى قازىر ينۆەستيتسيا تارتىلىپ جاتىر. نەگىزى, قىسقى جىلىتۋ ماۋسىمى باقىلاۋدا. احۋال تۇراقتى. ەندى سۋ ماسەلەسىنە توق­تالار بولسام, راسىندا بيىلعى جىل وڭاي بولعان جوق. سوندىقتان ءبىز قازىر ءۇش باعىتتا جۇمىس ىستەپ جاتىرمىز. بىرىنشىدەن, ءوزىمىز­دىڭ ءىرى سۋ قويمالارى رەسپۋب­لي­كالىق بيۋدجەتتەن, كىشى سۋ قويمالارى جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن سالىنادى. ەكىنشىدەن, ءبىز وزەندەردەن كەلەتىن سۋدى القاپقا جەتكىزەردە مەيلىنشە شىعىندى تومەندەتۋىمىز قاجەت. وعان دا حالىقارالىق ۇيىم­­داردان ينۆەستيتسيا تارتىپ جا­­تىرمىز. ۇشىنشىدەن, جەراستى سۋى­نا يەك ارتامىز. بىزدە 1,7 ملرد تەكشە مەتر جەراستى سۋى بار. سول سۋدى ءتيىمدى پايدالانۋ ءۇشىن ءبىز 600-گە جۋىق ۇڭعىما قازۋدى جوس­پارلاپ وتىرمىز. ناتيجەسىندە, ءبىز ترانسشەكارالىق سۋعا تاۋەلدىلىكتى 85 پايىزدان 50 پايىزعا دەيىن تومەندەتەمىز دەپ ماقسات قويىپ وتىرمىز. سەبەبى تىرشىلىك كوزى سا­نالاتىن سۋ – ءوڭىردىڭ الەۋ­مەت­تىك-ەكونوميكالىق احۋالىنا اسەر ەتەدى, – دەپ جاۋاپ بەردى ە.قاراشوكەەۆ.

ءباسپاسوز جيىنىندا جۋرناليستەر وبلىس اكىمىنە جامبىل­داعى جۇمىسپەن قامتۋ شارالارى جونىندە, شالعايداعى تۇر­عىن­­داردىڭ احۋالىنا, ينفرا­قۇرىلىم, ونەركاسىپ سالاسىنا جانە كوپتىڭ كوكەيىندە جۇرگەن باسقا دا ماسەلەلەرگە قاتىستى سۇراق قويىپ, ناقتى جاۋاپ الدى.