ورال قالاسىنداعى «اتامەكەن» ونەر ورتالىعىندا بەلگىلى سۋرەتشى, «ەرەن ەڭبەگى ءۇشىن» مەدالىنىڭ يەگەرى, سۋرەتشىلەر وداعى باتىس قازاقستان وبلىستىق فيليالىنىڭ توراعاسى قايىر ورازعاليەۆتىڭ «سىلدىراپ وڭكەي كەلىسىم…» اتتى جەكە كورمەسى اشىلدى.
بيىلعى قىستىڭ العاشقى كۇنى «اتامەكەن» سارايىنىڭ كەڭ گالەرەياسىنا كوركەمونەر جانكۇيەرلەرى سىيماي كەتتى. اقجايىق جۇرتىنا عانا ەمەس, ەلىمىزگە تانىمال ونەر يەسىنىڭ تۇڭعىش جەكە كورمەسىنە الۋان جانرداعى 172 تۋىندىسى قويىلعان ەكەن. ءبىر اي بويى كورەرمەن كوزايىمىنا اينالاتىن بۇل جۇمىستار سۋرەتشى شىعارماشىلىعىنداعى ءتۇرلى كەزەڭدى, شەبەرلىك سىرىن, ىزدەنىس پاراقتارىن ايگىلەپ تۇر.
قايىر 1988 جىلى ورال پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنىڭ كوركەمسۋرەت-گرافيكا فاكۋلتەتىن بىتىرگەن. ءتۇرلى حالىقارالىق كورمەلەر مەن سيمپوزيۋمدارعا, رەسپۋبليكالىق كورمەلەرگە ۇنەمى قاتىسىپ جۇرسە دە, تۋعان جەردەن تابان اۋدارعان ەمەس. 1989-2007 جىلدار ارالىعىندا ماحامبەت ۋنيۆەرسيتەتىندە جيۆوپيس, كومپوزيتسيا, سۋرەت پاندەرىنەن ساباق بەردى. 2007 جىلدان بەرى حاديشا بوكەەۆا اتىنداعى باتىس قازاقستان وبلىستىق قازاق دراما تەاترىندا باس سۋرەتشى بولىپ قىزمەت اتقارادى. وتكەن جىلى 60 جاسقا تولعان ونەر يەسى وسى كەزگە دەيىن مۇنداي كولەمدە جەكە كورمەسىن وتكىزىپ كورمەپتى. «اتامەكەن» ونەر ورتالىعىنىڭ باسشىسى باۋىرجان حاليوللانىڭ باستاماسىمەن ۇيىمداستىرىلعان بۇل كورمە قىلقالام شەبەرىنىڭ شىعارماشىلىق ەسەپ بەرۋ كەشىنە اينالدى.
اقجايىق ولكەسىنىڭ ونەر الەمىندەگى ايتۋلى وقيعاعا الماتى قالاسىنان سۋرەتشىلەر وداعى باسقارماسىنىڭ توراعاسى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى ومىربەك جۇبانيازوۆ, سۋرەتشىلەر وداعىنىڭ شىعارماشىلىق جونىندەگى حاتشىسى, ونەرتانۋشى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, «AICA» يۋنەسكو جانىنداعى حالىقارالىق كوركەمسۋرەت سىنشىلار قاۋىمداستىعىنىڭ مۇشەسى كاميللا لي, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, كسرو سۋرەتشىلەر وداعىنىڭ مۇشەسى, كوركەمسۋرەت اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى قايىرباي قونىسباي ۇلى زاكىروۆ, كوركەمسۋرەت اكادەمياسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى ەرمۇحان ءجۇنىسحان ارنايى كەلگەن ەكەن.
ومىربەك ورىنباسار ۇلى قايىر ورازعاليەۆتىڭ ونەردە عانا ەمەس, قوعامدىق جۇمىستا دا بەلسەندى قىزمەت ەتىپ جۇرگەنىنە العىس ايتىپ, «بەينەلەۋ ونەرىنە سىڭىرگەن ەڭبەگى ءۇشىن» مەدالىمەن ماراپاتتادى.
«قايىردىڭ شىعارماشىلىق ىزدەنىستەرى تاڭعاجايىپ, وزىندىك ءستيلى ايقىن كورىنەدى. تابيعات كورىنىستەرىن, ءتۇرلى پەيجازدى سالۋدا ونىمەن تەڭ كەلەتىن زامانداستارى از. بۇل جونىندە رەپيننىڭ تاڭداۋلى شاكىرتى دەر ەدىم. ال قايىردىڭ مىسىقتار توپتاماسى ءوز الدىنا ءبىر الەم. مەنىڭ ويىمشا, «مىسىقتاردىڭ مامىراجاي الەمىنە» ادام بالاسىنىڭ نازارىن اۋدارىپ, قايىر سياقتى ەرەكشە بەينەلەگەن شەبەر جوق. ءدال وسىنداي كورمە الماتى, استانا قالالارىندا دا اشىلۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيمىن», دەيدى كاميللا ۆيتاليقىزى.
قايىرباي قونىسباي ۇلى دا اقجايىق توپىراعىنا تابانى تيگەندە ەرەكشە ەنەرگەتيكالىق قۋاتتى سەزىنگەنىن ايتادى: «مەن مۇندا ماحامبەتتىڭ مىنەزىن, قۇرمانعازى كۇيلەرىنىڭ قۋاتىن سەزىندىم. ءدال وسىنداي مىنەز بەن قۋات قايىر شىعارماشىلىعىندا دا بار. بەينەلەۋ ونەرىندەگى بۇل ارىپتەسىمدى كوپتەن بىلەمىن. بىراق وسى جولى ورالعا كەلىپ, جاقىن سىرلاسىپ, جاڭا نارسەنى بايقادىم. ەرەكشە ريزا بولعانىم – ورالدا شىعارماشىلىق ورتا بار ەكەن, سۋرەتشىلەر, اقىندار, اكتەرلەر, جۋرناليستەر جاقىن ارالاسىپ, ءبىرىن-ءبىرى قولداپ جۇرەدى ەكەن. بۇل – وتە جاقسى ءۇردىس. قىزىلورداداعى مەنىڭ شەبەرحانام دا ءتۇرلى سالاداعى شىعارماشىلىق وكىلدەرىنىڭ باس قوساتىن جەرى بولاتىن. مۇنداي ارىپتەستىك ونەر ادامىنا اۋاداي كەرەك», دەيدى قايىرباي اعا.
كورمەنىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا كوركەمسۋرەت اكادەمياسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى ەرمۇحان ءجۇنىسحان قايىر ورازعاليەۆكە كوركەمسۋرەت اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى اتاعى بەرىلگەنىن حابارلادى.
«قايىر حالىقارالىق, رەسپۋبليكالىق سيمپوزيۋمدارعا ءجيى قاتىسادى. ول – تابيعات پەيزاجدارىن سالاتىن قىلقالام شەبەرلەرىنىڭ العاشقى بەستىگىنە كىرەتىن, ماەسترو دارەجەسىندەگى ونەر يەسى. قايىر – جايىق وڭىرىنەن شىعىپ وتىرعان تۇڭعىش اكادەميك. بۇل اتاق بيىل تەك جالعىز ادامعا بەرىلدى», دەيدى ەرمۇحان ءجۇنىسحان.
شىنىندا دا, قايىر ورازعاليەۆ قازاقستاننىڭ شالعاي تۇكپىرىندە جۇرسە دە, شىنايى ونەرى ارقىلى ەرتە تانىلدى. 1989 جىلى-اق كسرو جانە قازاقستان سۋرەتشىلەر وداعىنىڭ مۇشەسى اتاندى. كوپتەگەن حالىقارالىق كورمە مەن سيمپوزيۋمعا, رەسپۋبليكالىق كورمەلەرگە قاتىستى.
2003 جىلى بەرلين قالاسىندا حالىقتار دوستىعى تاقىرىبىندا وتكەن حالىقارالىق «Buddy Bears» ء(«بيشى ايۋ») سيمپوزيۋمىنا قازاقستاننىڭ اتىنان قاتىستى. قايىردىڭ ەرەكشە ونەرى تۋرالى شەتەلدىك, رەسپۋبليكالىق باسىلىمدار جارىسا جازدى.
ءاردايىم تىڭ ىزدەنىس, توسىن يدەيا ۇسىنىپ جۇرەتىن قايىر ورازعاليەۆ 2003 جىلعى شىلدەدە ورال قالاسىندا وتكەن سكۋلپتور-تاس شەبەرلەرىنىڭ تۇڭعىش رەسپۋبليكالىق سيمپوزيۋمىن ۇيىمداستىردى. ءارى وسى باستامانىڭ جەتەكشىسى بولدى. كۇنى بۇگىنگە دەيىن قالا كوشەلەرىنە كورىك بەرىپ تۇرعان اپپاق ۇلۋتاس مۇسىندەر قايىر باس بولعان باستامانىڭ ايعاعى ىسپەتتى.
قايىر 2004 جىلى گونكونگتا وتكەن «Buddy Bears» حالىقارالىق كورمەسىنە, 2004/2005 جىلدارى ىستامبۇل, توكيو, سەۋلدە, 2006 جىلى سيدنەي, بەرلين, ۆەنادا وتكەن حالىقارالىق كورمەلەرگە قاتىستى. 2008 جىلى «جىل سۋرەتشىسى» اتالىمى بويىنشا «قىران» جۇلدەسىمەن, 2013 جىلى مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنىڭ «مادەنيەت سالاسىنىڭ ۇزدىگى» توسبەلگىسىمەن جانە سۋرەتشىلەر وداعىنىڭ «ۇزدىك شىعارماشىلىعى ءۇشىن» التىن مەدالىمەن ماراپاتتالدى.
قايىردىڭ كوپتەگەن جۇمىسى ەلىمىزدەگى ءتۇرلى مۋزەيلەر مەن زاماناۋي گالەرەيالاردا, كورمە ديرەكتسياسىندا (الماتى), استانا قالاسىنداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ رەزيدەنتسياسىندا ساقتاۋلى تۇر. شۆەتسيا, شۆەيتساريا, چەحيا مەن سلوۆاكيا, اقش, گەرمانياداعى جەكە كوللەكتسيالارعا تاراپ كەتكەنى دە از ەمەس. سونىڭ وزىندە ورالداعى كورمەگە 170-تەن اسا جۇمىسىن قويىپ, كورەرمەن نازارىنا ۇسىنىپ وتىر. ومىربەك ورىنباسار ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, مۇنىڭ ءوزى – ۇلكەن جەتىستىك. ونەر ادامى ءۇشىن ۇلكەن باقىت تا. ايتپەسە, اتاقتى ساليحيتدين ايتباەۆتىڭ كوزى تىرىسىندە جەكە كورمەسىن وتكىزە الماي كەتكەن ەكەن.
كورمەدە ءتۇرلى جانرداعى شىعارمالار – پورترەتتەر, ناتيۋرمورتتار, پەيجاز, كۇردەلى كومپوزيتسيالىق جۇمىستار قويىلعان. ولاردىڭ قاي-قايسىسى دا كورەرمەندى تىلسىم تەرەڭىنە تارتىپ, ەرەكشە سەزىمگە بولەيدى.
قايىر ورازعاليەۆ بۇگىندە ناعىز شىعارماشىلىعى تولىسقان شاعىندا. ونى قازىر بۇكىل قازاقستان بويىنشا ونەر ماماندارى ءبىلىپ, مويىندايدى دەسەك, ارتىق ايتپايمىز. ءار جۇمىسىمەن ونەرگە دەگەن ادالدىقتى, شىنايىلىقتى كورسەتىپ كەلە جاتقان قىلقالام شەبەرى. ورالدىڭ وزىندە قايىردى ۇستاز تۇتاتىن ءبىر قاۋىم جاس سۋرەتشىلەر ءوسىپ كەلەدى.
قايىر ورازعاليەۆتىڭ جاڭا كورمەسى ورال قالاسىنىڭ مادەني ومىرىندەگى ەلەۋلى وقيعا بولدى. بۇل كۇنى جەرگىلىكتى ءمۇسىنشى, سۋرەتشىلەر وداعىنىڭ مۇشەسى ەرعالي بەكەشەۆ «قازاقستان كوركەمسۋرەت اكادەمياسىنىڭ مۇشە كوررەسپوندەنتى» اتاعىنا يە بولدى.
P.S. كورمەنى قايىر ورازعاليەۆتىڭ تۋعان كۇنى – 2024 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنا دەيىن تاماشالاۋعا بولادى.
باتىس قازاقستان وبلىسى