جەردىڭ كوركى اتانعان مەركى اۋدانىندا ەڭبەكپەن ەسەيگەن ازامات از ەمەس. تۋعان جەرگە تۋىن تىككەن ىسكەر ازاماتتار بۇگىندە اۋىلدىڭ وركەندەۋىنە سۇبەلى ۇلەس قوسىپ كەلەدى. ولار التىن بەسىك اۋىلدا تولايىم تابىستارعا جەتىپ, جەرگىلىكتى جۇرتقا دا مۇمكىندىگىنشە قولۇشىن بەرىپ ءجۇر.
ول تۋعان جەردىڭ ساف اۋاسى مەن كەكىلىن تاراعان مايدا قوڭىر جەلىن ىلكى ساتكە دە قاپەرىنەن شىعارماعان. سودان دا بولسا كەرەك, كوڭىلگە كوپ ءبىلىم توقۋ, وتان الدىنداعى بورىشىن وتەۋ ءۇشىن عانا اۋىلىنان الىستاماسا, بىلايعى ۋاقىتتا اسپارادان ىرگەسىن اۋلاققا سالماعان. اۋىلداستارىنىڭ ورتاسىندا ءجۇرىپ, ەڭبەك مايدانىنا ارالاستى. اۋىلداعى اعايىن قالدىباي الماباەۆتى «اسپارا» وندىرىستىك كووپەراتيۆىنىڭ جۇرەگى دەپ تانىدى. اسىراۋشى سالانىڭ وتىمەن كىرىپ ك ۇلىمەن شىققان ەڭبەك ادامى وتىز جىلدان اسا ۋاقىتىن اۋىل ەڭبەككەرلەرىمەن توننىڭ ىشكى باۋىنداي بىرلەسە ەڭبەك ەتۋگە, جۇدىرىقتاي جۇمىلا ىسكە كىرىسۋگە ارناسا, جۇرت ونى نەگە ماقتان تۇتپاسىن؟
قالەكەڭ كىندىك قانى تامعان اۋىلى اسپاراداعى ورتا مەكتەپتى ۇزدىك ءتامامداسا دا, الماتى اسپادى, باسقا وڭىرگە قاشپادى. ىرگەدەگى جامبىل زووۆەتەرينارلىق تەحنيكۋمىن زووتەحنيك ماماندىعى بويىنشا ءبىتىردى. كەيىن زامانداستارىمەن ءبىر قاتاردا ەكى جىل اسكەردە بولىپ, وتان الدىنداعى بورىشىن وتەدى. سودان سوڭ كىندىك قانى تامعان اۋىلىنا قايتا ورالدى.
ء«بىزدىڭ اۋىل اسپارا استىق كەڭشارى رەتىندە 1954 جىلى قۇرىلعان. ۋاقىت وتە كەلە قويدىڭ سانى قىرىق وتارعا جەتكەندە اۋىل قوي كەڭشارى اتاندى. ارادا جىلىستاپ جىلدار ءوتىپ جاتتى. ەگەمەندىككە قول جەتكىزگەن 1991 جىلى ءبىزدىڭ ەلدى مەكەندى دە ايتارلىقتاي وزگەرىس كۇتىپ تۇردى. ارينە, جەرگىلىكتى جۇرت ءۇشىن وزگەرىس وڭاي سوققان جوق. حالىق «ەندى ەرتەڭىمىز نە بولادى؟» دەپ ابىرجىمەسە دە, كادىمگىدەي الاڭداپ ءجۇردى. سول ۋاقىتتا اۋىلىمىزدا «اسپارا» وندىرىستىك كووپەراتيۆى قۇرىلدى. ايتىپ ايتپاي نە كەرەك, بۇرناعى كەڭشاردىڭ جۇيەسى ساقتالعاندىعىنا قاراماستان, ءبارى جەكەنىڭ قولىنا ءوتتى. جەر دە, مال دا حالىقتىڭ يگىلىگى ءۇشىن بولىنگەن بولاتىن. كووپەراتيۆتە ءتۇرلى باعىت بويىنشا وتكەن جىلعا دەيىن ەڭبەك ەتتىم. كەيىنگى جەتى جىلدا ۇجىمنىڭ توراعاسى رەتىندە قىزمەت اتقاردىم», دەيدى ول.
اۋەلى كووپەراتيۆتە زووتەحنيك بولىپ ەڭبەك جولىن باستاعان قالدىباي الماباەۆ كەيىننەن كاسسير قىزمەتىن اتقارىپتى. ۋاقىت وتە كەلە ۇجىمنىڭ تاۋارلى ءسۇت فەرماسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, قويما مەڭگەرۋشىسى سەكىلدى جاۋاپتى قىزمەتتەر دە قالەكەڭنىڭ موينىنا جۇكتەلگەن. ازاتتىقتىڭ العاشقى جىلدارىنداعى بارلىق قيىندىقتى جەرگىلىكتى جۇرتشىلىقپەن قاتار بولىسكەن ازامات 2015-2022 جىلدار ارالىعىندا كووپەراتيۆتىڭ توراعاسى قىزمەتىن ابىرويمەن اتقارعان.
«كەڭشاردىڭ بارلىق جۇمىسى كوز الدىمدا عوي. اۋىل ەڭبەككەرلەرىنىڭ مال قىستاتۋى, باسقا دا تىنىمسىز ەڭبەگى جوعارى باعاعا لايىق ەكەنىنە كۇمان جوق. ارينە, ءار ءداۋىردىڭ وزىنە ءتان تىنىس-تىرشىلىگى بولاتىنى ءسوزسىز. بۇگىندە اۋىلدا ءىرىلى-ۇساقتى 30-35 شارۋا قوجالىق بار. ولاردىڭ دەنى ۋاقىتىندا كووپەراتيۆپەن مالىن, جەرىن باسقا دا قاجەتتىلىكتەرىن ءبولىپ العان ەدى. مەن ەڭبەك ەتكەن جىلدارى كووپەراتيۆ قۇرامىندا شامامەن 120-عا جۋىق ءۇي بولىپتى. ول كەزدە جۇدىرىقتاي جۇمىلىپ, 1 500 گەكتار شاماسىندا استىق ەگەتىنبىز. قولدان كەلگەنشە كووپەراتيۆ تەحنيكاسىن ۋاقتىلى جاڭالاپ وتىردىق. شىنىن ايتۋ كەرەك, 2015 جىلى كووپەراتيۆتى قابىلداپ العان كەزدە 2 500-گە جۋىق قانا قوي قالعان ەدى. بىرلەسكەن جۇمىستىڭ ناتيجەسىندە قويدىڭ سانىن 7 مىڭعا دەيىن جەتكىزدىك. ۋاقىت وتە كەلە ءبولىنىپ شىققان 50 شاقتى ۇيگە 2 مىڭ قوي, 42 باس جىلقىدان ءبولىپ بەردىك», دەيدى قالدىباي ءساتىن ۇلى.
قالەكەڭ كەلتىرگەن دەرەككە جۇگىنسەك, كووپەراتيۆتى ءوزى باسقارعان جىلدارى ۇجىمدا بىرنەشە «متز» تراكتورى, «ك 700», كومباين جانە باسقا دا ءتۇرلى تەحنيكا بولىپتى. بىرنەشە تراكتور مەن وزگە دە تەحنيكانى قوي ءجۇنىن ساتۋدان جانە سۋبسيديادان تۇسكەن قاراجاتقا ساتىپ الىپتى. قازىرگى كەزدە قوي ءجۇنى مەن تەرىسىنىڭ تۇككە كەرەكسىز بولىپ قالعانىنا قىنجىلادى ول.
«تاۋارلى ءسۇت فەرماسىندا قىزمەت كەتكەن جىلداردا دا ءبىراز ەڭبەك سىڭىردىك. ول كەزدە 700-800 شاماسىندا سيىر بولدى. ون جىل بەدەرىندە ءبىزدىڭ فەرما اۋدانعا ءسۇت وتكىزىپ تۇردى. ساۋىنشىلار دا, باسقالار دا تىنىمسىز ەڭبەك ەتەتىن. تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارى كوپشىلىك ءۇشىن قيىن بولعانى ەستە. سول ءبىر تاۋقىمەتكە تولى جىلداردى اۋىل حالقى دا بىرلىكپەن, بەرەكەلى تىرلىكپەن باستان وتكىزدى. ايلاپ جالاقى الماعان جىلدار ارتتا قالىپ, ەسەلى ەڭبەكتىڭ ارقاسىندا ەلىمىز وركەندەدى. ەل وركەندەگەن سوڭ حالىقتىڭ جاعدايى دا تۇزەلە باستادى. ەڭ باستىسى, اۋىل جۇرتى سول قيىن كەزەڭدە ەش مويىعان جوق. سول ءبىزدى قۋانتادى. كاسسير بولىپ جۇمىس ىستەگەن جىلدارى اقشا اۋىستى. سول كەزدە ورتالىققا قاپ-قاپ رۋبل اپارىپ, ديپلوماتتىڭ شەتىنە سىيىپ كەتەتىن مولشەردە تەڭگە اكەلىپ تاراتىپ بەردىك», دەيدى ول.
اۋىل مەكتەبىن ۇزدىك بىتىرسە دە اسپارادا تۋعان ازامات جوعارى وقۋ ورنىندا ءبىلىم الۋ جولىندا جانكەشتىلىككە بارماعان. ءبىرىنشى كەزەكتە قارا شاڭىراقتان الىستاماۋدى ءجون كورگەن. سودان دا بولسا كەرەك, جەرگىلىكتى جامبىل زووۆەتەرينارلىق تەحنيكۋمىندا ءبىلىم نارىمەن سۋسىنداعان.
«اكەم ومىردەن قايتىپ كەتكەن ەدى. مۇنداعى قارا شاڭىراق – ماعان امانات. جاسى ءبىرازدى القىمداعان اناما قاراۋىم كەرەك. ەستيارى بولعاندىقتان, بەس قارىنداسىم مەن ىنىمە جۇك ارتپاي, جاۋاپكەرشىلىكتى ءوز موينىما الدىم. وسىلايشا, اۋىلدا ءوستىم, اۋىلدا جەتىلدىم. اسپارادان ىلكى ساتكە دە الىستاعان جوقپىن. 35-40 جىل بەدەرىندە تابان اۋدارماي وسىندا ەڭبەك ەتتىم», دەيدى كەيىپكەرىمىز.
كووپەراتيۆتى باسقارعان جىلدارى ۇجىمنىڭ وركەندەۋىنە قولىنان كەلگەنشە ۇلەس قوسقان ازامات مال باسىن ارتتىرۋ ءۇشىن اۋدان ورتالىعىنداعى بەلگىلى كاسىپكەردەن ءبىر وتار قوي ساتىپ العان. قوي مالىن اسىلداندىرۋ ءۇشىن 50 باس قوشقاردى قوسا اكەلىپتى. وسىلايشا, ءتورت ت ۇلىكتى اسىلداندىرۋ جۇمىسىنا دا ەلەۋلى ۇلەس قوسقان.
قالاي دەسەك تە قالدىباي ءساتىن ۇلىنىڭ ەڭبەگى ەرەسەن ەكەنى ءسوزسىز. اسپارانىڭ جۇپار اۋاسىن جۇتىپ وسكەن ازامات قانداي دا ءبىر بيىكتى باعىندىرۋعا, جوعارى ماراپات الۋعا تالپىنبادى. ەڭ باستىسى, ول اعايىنىنان الىستاعان جوق. اۋىلدا ءجۇرىپ وتباسىلى بولدى, ۇل-قىزىن وقىتتى, نەمەرە ءسۇيدى.
«كووپەراتيۆ تىزگىنىن وتكەن جىلى وتكىزدىم. ادام دەر كەزىندە توقتاي ءبىلۋى كەرەك. قازىر ءوزىمنىڭ شارۋاشىلىعىم بار. ءتورت ت ۇلىكتىڭ تورەسى سانالاتىن جىلقىنى جانىمداي جاقسى كورەمىن. ودان وزگە دە ءحوببيىم جەتكىلىكتى. يەلىگىمدەگى ءتورت تۇلىك مالعا قاراپ وتىرمىن. ءبىز ءۇشىن نەمەرەنىڭ ماڭدايىنان يىسكەگەننىڭ ءوزى باقىت قوي. سولاردى ەرمەك قىلىپ ءجۇرمىز. ال وزگە جۇمىستى بەلسەنىپ تۇرعان جاستار ىستەۋى كەرەك. ويتكەنى بولاشاق سولاردىكى عوي», دەيدى اسپارالىق ازامات.
وندىرىستىك كووپەراتيۆتە ۇزاق جىل ەڭبەك ەتكەن قالدىباي الماباەۆقا دەگەن جەرگىلىكتى جۇرتتىڭ قۇرمەتى دە بولەك. اسپارادان الىستاماعان ازامات ءۇشىن اۋىلى – اۋىسپايتىن استانا.
جامبىل وبلىسى,
مەركى اۋدانى,
اسپارا اۋىلى