اسكەري مەديتسينانىڭ باستى مىندەتى

اسكەري دارىگەر دەنساۋلىعى مىق­­تى, دەنە ءبىتىمى مىعىم, رۋحاني جا­عىنان ابدەن شىڭدالعان, بەس قارۋى ساي, ءبىر سوزبەن ايتقاندا, امبەباپ تۇلعا بولۋعا ءتيىس. دانا حالقىمىز: «بى­­لىمدىگە دۇنيە جارىق, ءبىلىمسىز­دىڭ كۇنى عارىپ» دەگەن. اسكەري مەدي­تسي­­نا سالاسىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتى بولۋى, زاماناۋي تالاپتارعا ساي قارىش­تاپ دامۋى ءبىلىمدى جاستارعا بايلانىستى ەكەنىن العا تارتقان قارۋلى كۇشتەر باس اسكەري-مەديتسينالىق باسقارماسىنىڭ باسشىلىعى جاس بۋىن دارىگەرلەر مەن ورتا بۋىن مەديتسينا پەرسونالىنىڭ تولىققان­دى ءبىلىم الۋى, عىلىمدى مەڭگەرۋى, كلي­نيكالىق تاجىريبە جيناقتاۋى ءۇشىن جان-جاقتى جاعداي جاساپ جاتىر. سونىڭ ىشىندە مەديتسينانىڭ سوڭعى جەتىستىكتەرىن مەڭگەرۋ ءۇشىن وتاندىق جانە شەتەلدىك مەديتسينالىق جوعا­رى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم الۋىنا مۇمكىندىك تۋعىزىپ كەلەدى.

قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدىڭ اسكەري دارى­گەرلەرىنىڭ كادرلىق قۇرامى اسكەري كافەدرادان وتكەن وتاندىق جوو تۇلەكتەرى, قورعانىس مينيسترلىگى جو­عارى اسكەري وقۋ ورىندارىنىڭ تۇ­لەكتەرى, حالىقارالىق شارتتارعا ساي­كەس شەتەلدە (رەسەي, ارمەنيا, تۇركيا جانە قىتاي) كادرلار دايار­لاۋ ەسەبىنەن تولىقتىرىلىپ جاتىر. سونىمەن قاتار جوعارى وقۋ ور­نىنان كەيىنگى مەديتسينالىق ءبى­لىم بەرۋ باعدارلاماسى بويىنشا قور­­عانىس مينيسترلىگى ۇلتتىق قور­عانىس ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اسكەري مەدي­تسينا كافەدراسىندا, الىس-جاقىن شە­تەلدەردىڭ (رەسەي, تۇركيا, قىتاي, اقش جانە ت.ب.) مەديتسينالىق جوعا­رى وقۋ ورىندارى بازاسىندا اسكەري دارىگەرلەر دايىندالادى.

وسى ورايدا قازىرگى تاڭدا قىتاي حالىق ازاتتىق ارمياسىنىڭ اسكە­ري-تەڭىز مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىندە ءبىلىمىن جەتىلدىرىپ جاتقان اسكەري دارىگەرلەرىمىز, مايور باۋىرجان نۇر­عاليەۆ, اعا لەيتەنانتتار قۋانىش كۇمىسبەك پەن الماس اقانوۆ جانە 1-كۋرس كۋرسانتى ەرنۇر ءاشىرمات جايىندا ايتا كەتسەك بولادى. ولار شانحاي قالاسىنداعى اتالعان ۋني­ۆەرسيتەتتىڭ سەرتيفيكاتتالعان كۋرسىندا, كلينيكالىق ورديناتۋراسىن­دا جانە باكالاۆرياتتا ءبىلىمىن جە­تىلدىرىپ جاتىر.

قىتايداعى رەيتينگى جوعارى مىڭ ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ىشىندە 109-ورىندا تۇرعان اسكەري-تەڭىز مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتى (نەمەسە ەكىنشى اس­كەري مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتى) ەڭ العاش رەت 1949 جىلى قىركۇيەكتە ەل­دىڭ شىعىس اسكەري ايماعىنداعى حا­لىقتىق مەديتسينا كوللەدجى بولىپ قۇرىلعان. ونىڭ قىزمەتكەرلەرى نەگىزىنەن شىعىس قىتايدىڭ اسكەري كادرلار مەكتەبىنەن, ءۇشىنشى دالالىق ارميا مەديتسينالىق كوللەدجىنەن, بۇرىنعى گومينداننىڭ اسكەري مەديتسينا كوللەدجىنەن جانە جەرگىلىكتى ايماقتاردان قابىلدانعان مەديتسينا ماماندارى مەن پروفەسسورلاردان قۇرالدى. 1950 جىلى قازاندا ونىڭ اتاۋى شانحاي اسكەري-مەديتسينا ۋني­ۆەرسيتەتى بولىپ وزگەرىپ, 1951 جىلعى 9 شىلدەدە رەسمي تۇردە قىتاي حالىق ازاتتىق ارمياسىنىڭ ەكىنشى اسكەري-مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتى دەپ اتالدى.

بۇگىندە بۇل جەردە جەرگىلىكتى ما­مانداردان بولەك, افريكا, امەريكا, ەۋرازيا قۇرلىقتارىنان, وكەا­نيا­دان, ياعني الەمنىڭ 100-گە جۋىق ەلىنەن كەلگەن 6 مىڭعا جۋىق ادام باكالاۆريات, ماگيستراتۋرا, دوكتورانتۋرا جانە دوكتورانتۋرادان كەيىنگى ءبىلىم باعدارلاماسى بويىنشا وقىپ جاتىر. ۋنيۆەرسيتەت اۋماعى 670 مىڭ شارشى مەتردى قۇرايدى. وندا زاماناۋي تەحنولوگيامەن جابدىقتالعان وقۋ كورپۋستارى, جاتاقحانالارى, 3 ءبى­رىنشى دارەجەلى اۋرۋحاناسى, عى­لى­مي-زەرتتەۋ تاجىريبەلىك ورتا­لىقتارى (ونىڭ ىشىندە باۋىر ىسىگىنە قارسى ۇلت­تىق ورتالىق) مەن زەرتحانالارى, دەمالۋ-وڭالتۋ ءۇي-جايلارى, 500 مىڭ دانا كىتاپ جيناقتالعان 11 مىڭ شار­شى مەتردى قۇرايتىن اۋقىمدى كىتاپحاناسى بار.

ايرىقشا ايتا كەتەر جايت, مەديتسينا ءبىلىمى مەن عىلىمىنىڭ ورداسى تاريحى تەرەڭ «حالىق مەديتسيناسى­نىڭ» ەم-دومىن ءوز باعدارلاماسىنا ەنگىزۋ ارقىلى سىرقات ادامداردى ەمدەۋدە ۇلكەن جەتىستىككە جەتىپ كە­لە­دى. ەلىمىزدەن وقۋعا اتتانعاندار­دىڭ ءبىرى, مايور باۋىرجان نۇرعا­ليەۆ بيىل اقپاننان باستاپ وسى ءبى­لىم ورداسىنىڭ ءداستۇرلى قىتاي مە­دي­تسيناسى كافەدراسىندا, شان­­حاي اسكەري گوسپيتالىنىڭ اكۋپۋنكتۋرا جانە قىتاي ماسساجى بولىمشەسىن­دە تانىمال پروفەسسورلار, گەنەرال-مايورلار چاڭ-حۋان ليڭ مەن كيڭ-حيۋ جوۋدان «قىتاي حالىق ماسساجى جانە ينەمەن ەمدەۋ» ءادىسىنىڭ قىر-سىرىن ۇيرەنىپ جاتىر. بۇل ەم-دوم ءتۇرى ەرتەڭگى كۇنى ءارتۇرلى اۋرۋعا شالدىققان, جاراقات العان اسكەري قىزمەتشىلەرىمىزدى ساۋىقتىرۋدا زور پايداسىن تيگىزەتىنى ايدان انىق.

ال قۋانىش كۇمىسبەك پەن الماس اقانوۆ تا ءوز قاتارىندا وزا شاۋىپ, بەلگىلەنگەن سىناقتاردان سۇ­رىن­بەي­ وتكەن اسكەري-دارىگەرلەر. ناتي­جە­سىندە, ولار – وسى ءبىلىم ورداسىنا بە­يىندى مامان. ياعني ءبىرى – لور دارىگەر, ەكىنشىسى – نەيروحيرۋرگ بولۋ ءۇشىن 2 جىلعا وقۋعا جىبەرىلدى. قازىرگى تاڭ­­دا ولار قىتاي ءتىلىن, اۆياتسيالىق مە­دي­تسينانى, شۇعىل مەديتسينانى, زەرتحانالىق دياگنوستيكانى وقىپ زەردەلەپ جاتىر. التى ايدان كەيىن وزدەرىنىڭ ناقتى ماماندىعى بويىن­شا تاجىريبەلىك ساباققا كىرىسەتىن بولادى.

وفيتسەرلەرىمىز وقۋدان بولەك ۋنيۆەرسيتەت اۋقىمىندا وتەتىن قو­عامدىق مادەني-سپورتتىق ءىس-شارا­لارعا دا بەلسەندى قاتىسىپ, ەلىمىزدى, مادەنيەتىمىزدى, ۇلتىمىزدى بارىن­شا كەڭىنەن تانىتىپ, ناسيحاتتاپ كەلە­دى. ماسەلەن, بيىل 27-28 قازاندا اس­كە­ري-تەڭىز مەديتسينا ۋنيۆەرسيتە­تى­نىڭ جەكە قۇرامى اراسىندا وتكەن اس­كە­ري ويىنداردا باۋىرجان نۇرعا­ليەۆ شەتەلدىك باتالوننىڭ كاپيتانى رەتىندە تاعايىندالىپ, ءوز توبىن تاباندىلىقپەن, قايسارلىقپەن جەڭىسكە جەتەلەدى. ال اعا لەيتەنانت الماس اقانوۆ «يادرو لاقتىرۋ» سپورتى تۇرىنەن 2-ورىنعا يە بولدى. اسكەري دارىگەرلەرىمىز وقۋلارىن ويداعىداي اياقتاپ, ەلىمىزدىڭ وركەندەۋىنە, سونىڭ ىشىندە وتاندىق اسكەري مەديتسينانىڭ ورلەۋىنە ءوز ۇلەستەرىن قوساتىنىنا سەنەمىز.

ايتا كەتەيىك, ەلىمىزدە كە­يىن­گى جىلدارى اسكەري مەديتسينانى دامىتۋعا ەرەكشە كوڭىل ءبولىنىپ كەلەدى. كۇنى كەشە عانا قارۋلى كۇش­تەردىڭ ۇلتتىق اسكەري-پاتريوتتىق ورتا­لىعىندا باس اسكەري-مەدي­تسي­نالىق باسقارما باس­تىعى, مەدي­تسينا قىزمەتىنىڭ پول­كوۆنيگى ەرجان سمايىلدىڭ باسشى­لى­عىمەن دوڭ­گەلەك ۇستەل وتىرىسى وتكەن بولا­تىن. كەزدەسۋگە قاتى­سۋ­شىلار ۆە­دوم­ستۆوارالىق ءوزارا ءىس-قي­مىل, ينفرا­قۇرىلىمدىق دامۋ, ماتە­ريالدىق-تەحنيكالىق جاراقتاندىرۋ جانە مەديتسينا سالاسىن تسيفرلاندىرۋ ماسەلەلەرىن تالقىلادى.

شەت مەملەكەتتەرگە كەتەتىن اس­كەري قىزمەتشىلەر مەن ولاردىڭ وت­با­سى مۇشەلەرىنىڭ سانيتاريالىق-ەپي­دە­ميولوگيالىق ءال-اۋقاتى, مەدي­تسي­­نالىق ساقتاندىرۋ سالاسىندا مەم­لەكەتتىك قىزمەتتەر كورسەتۋ, اس­­كەري قىزمەتشىلەردى ساناتورلىق-كۋ­­رورتتىق ەمدەۋدى ۇيىمداستىرۋ ما­سە­لەلەرى بويىنشا پىكىر الماستى.