وتكەندە جاقىنى قايتىس بولعان ءبىر تانىسىمىزعا كوڭىل ايتۋعا جينالدىق. باعىتىمىزدى ءبىلۋ ءۇشىن جالما-جان حابارلاندىرۋداعى مەكەنجايعا ۇڭىلدىك. كوشەسى مەن ءنومىرى كورسەتىلگەننەن كەيىن «پالەن» مەيرامحاناسى, دەپ جازىلىپتى.
قازىر كوپشىلىك, اسىرەسە, كوپقاباتتى پاتەرلەردە تۇراتىن قالالىقتار تويدى, قۋانىشتى عانا ەمەس, ومىردەن قايتقان كىسىنىڭ نامازىنا, جەتىسى, قىرقى, جىلىنا كەلگەندەردى دە رەستوراندا كۇتىپ-شىعارىپ سالاتىن بولعان. ءبىز «ورىسشا سوزدەردەن قاشىپ, ءتىلىمىزدى قازاقىلاندىرامىز» دەپ كەي جاعدايدا كەرى كەتكەن جوقپىز با؟ ءدال وسى مىسالعا قاراڭىزشى, «رەستوران» دەگەن ءسوز تۇپتەپ كەلگەندە ورىستىڭ دا ءسوزى ەمەس. لاتىننىڭ restauro – قالپىنا كەلتىرۋ, قاتايتۋ, كۇش جيناۋ دەيتىن سوزىنەن شىققان. فرانتسۋزدىڭ restaurer ءسوزى تاماقتاندىرۋ دەگەندى بىلدىرەدى. ال ءبىز ودان قاشىپ, «مەيمانحانا» دەسەك ءبىر ءجون, ولىككە يا تويعا بولسىن, ايتەۋىر الىس-جاقىننان جەتكەن قوناققا قوناقاسىنى دا, تويباستاردى دا بەرەتىن «مەيرامحاناعا» اينالدىردىق. ەندى سول مەيرامحانادا مەيرامداتىپ قانا قويماي, ازا تۇتىپ, جوقتاۋ ايتىپ ءجۇرمىز...
كىرمە سوزدەردى تەك اۋەزىن كەلتىرىپ قابىلداي سالماي, ماعىناسىنا قاراي قازاقشاعا اۋدارا بەرۋ شەتەلدىكتەردىڭ قازاق ءتىلىن ۇيرەنۋىنە قيىندىق تۋعىزادى. بۇل – شەتەلدىكتەرگە قازاق ءتىلىن ۇيرەتىپ جۇرگەن ماماندارمەن تىلدەسكەننەن تۋعان وي. مىسالى, اعىلشىن ءتىلىن ۇيرەنىپ جۇرگەن ورىستىلدىلەرگە جاتتاپ الۋعا جەڭىل جۇزدەگەن ءسوزدىڭ ءتىزىمىن بەرەدى. تىزىمدە «interesting – ينتەرەسنىي, deadline – دەدلاين, release – رەليز, clown – كلوۋن, shampoo – شامپۋن, address – ادرەس سەكىلدى كوپتەگەن ءسوز بار. ورىستان ۇلگى الايىق دەگەن وي جوق, شىندىعىندا اعىلشىندار, اعىلشىنتىلدىلەر دە كوپ ءسوزدى لاتىننان, فرانتسۋز, يتاليان تىلدەرىنەن اۋەزىن كەلتىرە اۋدارىپ ەنگىزگەن. رەستوران ءسوزى – سوعان دالەل. ەلىمىزدەگى شەتەلدىكتەردىڭ قازاقشادان گورى ورىسشا ۇيرەنۋدى قۇپ كورۋىنە دە وسى ماسەلە سەبەپ سەكىلدى. ءتۇرلى جيىنداردا حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى, شەتەلدەردىڭ ەلىمىزدەگى كەيبىر ەلشىلەرى قازاقشاعا قاراعاندا ورىسشا جاتىق سويلەيدى.
اۋدارماداعى ىڭعايسىزدىق پەن مەملەكەتتىك ءتىلدى شەتەلدىكتەردىڭ ۇيرەنۋىنە قولايسىزدىعى ەشتەڭە ەمەس, كەز كەلگەن ءسوزدى اۋدارا بەرۋگە ۇمتىلۋ, سونى ءجون ساناۋ ومىرىمىزگە قاۋىپ ءتوندىرۋى دە مۇمكىن ەكەن. 40 جىلعا جۋىق دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا ەڭبەك ەتىپ كەلە جاتقان دارىگەر ەريك ابەن ۇلى الەۋمەتتىك جەلىدەگى جازباسىندا مەديتسينانى قازاقشالاۋعا بەلسەنە كىرىسىپ كەتكەنىمىزگە كادىمگىدەي الاڭداي باستاعانىن جەتكىزىپتى.
«مەديتسينانىڭ بارلىق تەرمينى لاتىنشا اتالادى جانە سولاي جازىلۋعا ءتيىس تە, بۇل – دۇنيەجۇزىلىك نورما. ونىڭ نەگىزگى ماعىناسى, ماقساتى – ادام جانىن ساقتاپ قالۋ (الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندەگى كەز كەلگەن دارىگەر ءبىر-ءبىرىن دۇرىس ءتۇسىنىپ, ءبىر-بىرىمەن پىكىر الماساتىنداي جاعدايدا بولۋ كەرەك). وسىنى ويلاي تۇرا باياعى زاماندا دارىگەرلەردىڭ بارلىعى گيپپوكرات انتىن قابىلداپ, ادام ءومىرىن ساقتاۋ ءۇشىن ءوزىنىڭ بار ءومىرىن ارنايتىنى تۋرالى كەلىسىمگە كەلگەن. سوندىقتان دارىگەرلەر مەن مەيىربيكەلەر (بۇكىل الەمدە) اق حالات كيەدى, ءتىپتى ءبىر تىلدە سويلەيدى دەسە دە بولادى. قانشاما ەلدە بولدىم, الايدا اعىلشىنشا بىلمەسەم دە ولاردىڭ نە ايتىپ جاتقانىن سول تەرميندەر ارقىلى تۇسىنەتىنمىن, ولار دا مەنىڭ ايتقانىمدى ءتۇسىنىپ (باسىن يزەپ) جاتاتىن. مەيلى افريكادا, اۋستراليادا بولسىن, كەز كەلگەن جەردە دارىگەرگە گاستريت نەمەسە اپپەنديتسيت دەسەڭىز, ول دەرەۋ تۇسىنە قويادى, جاردەمىن بەرەدى. ءتىل بىلمەسەڭىز دە كەز كەلگەن ەلدە كەزدەسكەن دارىگەردىڭ اپپەنديتسيت دەگەن ءسوزىن ءسىز دە تۇسىنەسىز. بۇل نورما سول ءۇشىن قابىلدانعان. سوڭعى كەزدە ءتىلىمىزدى ورىسشادان تازارتامىز دەپ تىم ارتىق كەتىپ بارا جاتقاندايمىز. جارايدى, بالكوندى قىلتيما دەلىك, پيانينو كۇيساندىق بولا قويسىن, ونداي اۋدارمادان (ادام جانىنا) كەلەر زيان جوق ەكەنى انىق. بىراق مەديتسينانى قازاقشالاۋعا بەلسەنە كىرىسىپ كەتكەنىمىز مەنى كادىمگىدەي الاڭداتا باستادى. سوقىر ىشەك دەگەن – سلەپايا كيشكانىڭ اۋدارماسى. بۇل – اش ىشەكتىڭ ءبىتىپ, توق ىشەكتىڭ باستالعان جەرىندەگى دوربا سياقتى ىشەك. سول دوربانىڭ سالبىراعان قوسىمشاسىن Appendix, ياعني شىلاۋشىن/قۇرت ءتارىزدى ءوسىندى دەيدى. ءتۇرلى باسىلىمدا اپپەنديتسيتتى بىرەسە قۇرت ءتارىزدى قوسىمشاسى, بىرەسە قۇرت ءتارىزدى ءوسىم دەپ جاتادى. وسى ءوسىندىنىڭ قابىنۋىن اپپەنديتسيت دەيدى, ال سوقىر ىشەكتىڭ قابىنۋى نەگىزى كوليت دەپ اتالادى. وپەراتسيانى وتا دەپ, حيرۋرگتەردى وتاشى دەگەندى دە تۇسىنبەيمىن. وندا گينەكولوگ كىم, ۋرولوگ شە؟ سەكسوپاتولوگتى قالاي اۋدارامىز؟», دەيدى دارىگەر ە.ابەن ۇلى.
...ءيا, الەككە سالعان اۋدارما دا, اۋدارمانىڭ اينالاسىندا جاۋابى جوق سۇراق تا كوپ-اق, شەشىمىن تاپساق دەپ ەدىك.