قوعامدا «ۆەيپ» دەپ اتالىپ كەتكەن ەلەكتروندى تەمەكىنى ساتۋعا تىيىم سالۋ تۋرالى ۇسىنىس ءالى كۇنگە دەيىن باسى اشىق كۇيىندە قالىپ وتىر. قاپتاماسى كوز تارتاتىن, حوش ءيىسى بار قۇرالدارعا جاستارمەن قوسا جاسوسپىرىمدەر دە قۇمار. قيىنى, ەلەكتروندى تەمەكىلەردىڭ ساۋداسىنا قاتىستى تالاپتار كۇشەيتىلگەنىمەن, مەكتەپ وقۋشىلارى ۆەيپتى ءالى كۇنگە دەيىن وڭاي ساتىپ الادى.
ەلەكتروندى تەمەكىنىڭ ساتىلىمىنا تىيىم سالۋ تۋرالى ۇسىنىستى قوعام بەلسەندىلەرى, اتا-انالار ايتۋىنداي-اق ايتتى. كەيىن ءماجىلىس دەپۋتاتتارى دا حالىقتىڭ تالاپ-ءوتىنىشىن قۋاتتاپ, ماسەلەنى مىنبەردە كوتەردى. دەپۋتاتتىق ساۋالدا ەلىمىزدە ۆەيپتەر مەن ونىڭ باسقا تۇرلەرىن ساتۋعا تولىعىمەن تىيىم سالىپ, جارناماسىن شەكتەپ, جاۋاپكەرشىلىكتى كۇشەيتۋ جاعى دا قامتىلعان-دى. ازىرگە ەلەكتروندى تەمەكىنىڭ ساتىلىمىنا زاڭ جۇزىندە تىيىم سالىنعان جوق. ەگەر تىيىم سالىنسا, بىرنەشە جىل ەلدىڭ كوكەيىندە جۇرگەن ماسەلە تولىق شەشىلە مە؟ بالالاردى ەلەكتروندى تەمەكىدەن قورعاي الامىز با؟ مىسالى, «بايتاق» جاسىلدار پارتياسىنىڭ جەتەكشىلەرى بۇل پىكىرمەن كەلىسپەيدى. ەلەكتروندى تەمەكىنى جەتكىزۋگە, ساتۋعا تىيىم سالۋ ارقىلى ءىس بىتپەيدى, ونىڭ اينالىمىن قاتاڭ باقىلاۋ قاجەت دەپ سانايدى.
ءبىر سوزبەن ايتقاندا, «بايتاق» جاسىلدار پارتياسى ۆەيپتىڭ ساتىلىمىنا تىيىم سالۋعا قارسى ەكەنىن بىلدىرە وتىرىپ, مۇنداي قۇرالداردى تاباك جانە الكوگولدى زاتتارمەن بىردەي قاتاڭ باقىلاۋعا الۋ كەرەك دەگەن ۇستانىمدا ەكەنىن اڭعارتتى. بۇل ۇسىنىستى «بايتاق» جاسىلدار پارتياسىنىڭ توراعاسى ازاماتحان امىرتاەۆتىڭ ءوزى بىلاي ءتۇسىندىردى:
– اڭعارساڭىزدار, تىيىم سالۋ ارقىلى قانداي دا ءبىر ماسەلە تولىق شەشىمىن تاپپاعان. قازىر ەلەكتروندى تەمەكىلەردىڭ ءتۇر-ءتۇرى شىعىپ جاتىر. ارينە, ءبىز حالىقتىڭ, سونىڭ ىشىندە جاستار, جاسوسپىرىمدەردىڭ تەمەكى ونىمدەرىنە جۋىماعانىن قالايمىز. قازىر دەپۋتاتتاردىڭ ەلەكتروندى تەمەكى ونىمدەرىنە قارسىلىق ءبىلدىرىپ جاتقانىن كورىپ-ءبىلىپ وتىرمىز. بىراق بۇل قادام بۇرىننان تەمەكى شىعاراتىن كومپانيالاردىڭ كوبىرەك تابىس تابۋىنا جول اشادى. تاعى ءبىر جاي, ەلەكتروندى تەمەكىگە تىيىم سالىناتىن بولسا, بىردەن زاڭسىز تاۋار اينالىمى كوبەيەدى. اشىقتىق ساقتالمايدى. سودان وسى باعىتتا جۇمىس ىستەيتىن كاسىپكەرلەردىڭ سالىققا تولەيتىن ءتۇسىمى شەكتەلەدى. زاڭسىز كەلگەن تاۋاردى جاستاردىڭ قالاي پايدالانىپ جاتقانىن دا زەردەلەي المايمىز. ايتپاعىم, تىيىم سالۋمەن شەكتەلۋ – ماسەلەنىڭ شەشىمى ەمەس, – دەيدى پارتيا توراعاسى.
«بايتاق» پارتياسى جاسىلدار ساياساتى دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى ازامات ايايبەرگەنوۆتىڭ تە پىكىرى وسىعان سايادى.
– «بايتاق» جاسىلدار پارتياسى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ساياساتىنا سۇيەنە وتىرىپ, بيلىكتىڭ جۇرگىزىپ وتىرعان رەفورمالارىن قۋاتتايدى. تۇركىستاندا وتكەن ۇلتتىق قۇرىلتايدا مەملەكەت باسشىسى: «ۇلت ساۋلىعىنا زيانىن تيگىزەتىن تاعى ءبىر كەسەل – ۆەيپ جانە ءتۇرلى ەلەكتروندى تەمەكىلەر. وكىنىشكە قاراي, ونى تارتۋ جاسوسپىرىمدەر اراسىندا سانگە اينالىپ بارادى. سەبەبى ەلەكتروندى تەمەكى بارىنە قولجەتىمدى, ونىڭ زيانسىزدىعى تۋرالى ءتۇرلى جارناما دا كوبەيىپ كەتتى. ءىس جۇزىندە جاستارىمىز وزىنە قاۋىپ ءتوندىرۋ ۇستىندە. سەبەبى بۇل – شىن مانىندە, زياندى نارسە. ۆەيپ پەن ەسىرتكىنىڭ اراسى – ءبىر-اق قادام. وسى قاۋىپتى ۇردىسپەن كۇرەسۋ ءۇشىن جۇيەلى جانە شۇعىل شارالار قابىلداۋ قاجەت. تىيىم سالۋمەن عانا ماسەلەنى شەشۋ مۇمكىن ەمەس», دەگەن ەدى. ءبىز قازىر ەلدە كاليان ۇسىناتىن كافە-بارلارعا شەكتەۋ قويىلعانىن بىلەمىز. بىراق قالادا مۇنداي ورىنداردى تابۋ قيىن ەمەس. كەز كەلگەنىمىزگە ەسىگى اشىق. سونىمەن قاتار دەنساۋلىققا زيان كەلتىرەتىن باسقا دا زاتتارعا شەكتەۋ قويىلعانىمەن, قاتاڭ باقىلاۋعا الىنباعان. سول ءۇشىن دە ەلەكتروندى تەمەكىنىڭ ساتىلىمىن قاتاڭ باقىلاۋ قاجەت. شەكتەۋ قويىلسا, كولەڭكەلى بيزنەس پايدا بولادى. ال ەرەسەكتەر قانداي ءونىم پايدالانسا دا ءوزىنىڭ ەركىندە بولۋى كەرەك دەپ ويلايمىن, – دەدى ول.
تەمەكى زاتتارى نارىعى قاۋىمداستىعىنىڭ توراعاسى ماليكا باقىتجانوۆا ەلەكتروندى تەمەكىلەردى ساتىپ الۋ ەكىنىڭ بىرىنە, ياعني جاسوسپىرىمدەرگە قولجەتىمدى بولماۋى كەرەك دەپ سانايدى. سونىمەن قاتار ۆەيپتەردىڭ قاپتاماسى مەن دامىنە دە وزگەرىس ەنگىزۋ قاجەت.
– قازىر ەلەكتروندى تەمەكىنى كەز كەلگەن ادام وڭاي ساتىپ الا الادى. جاستار مەن جاسوسپىرىمدەرگە دە ولجالاۋ قيىندىق تۋعىزا قويمايدى. ستاتيستيكاعا ۇڭىلسەك, بىلتىر تامىز ايىنان بيىلعى 22 قازانعا دەيىن ەل اۋماعىنا ەلەكتروندى تەمەكىلەردىڭ 3 ملن داناسى كىرگىزىلگەن. ياعني بۇل تاسىمال زاڭدى, كاسىپكەرلەر بارلىق نورماتيۆتىك اكتىلەردى ساقتاعان. ال زاڭسىز كىرگەن تاۋارلاردى ەشكىم بولجاپ بىلە المايدى. ەلەكتروندى تەمەكىلەرگە تىيىم سالۋ ماسەلەسى 3 جىلدان بەرى كۇن تارتىبىندە تۇر. بىراق ءالى زاڭ قابىلدانبادى. جاقىن بەرىدە وسىنداي ونىمدەردى تاڭبالاۋعا قاتىستى تالاپتار قويىلدى. بۇل تالاپ – نارىقتاعى ەلەكتروندى شىلىمداردى تاڭبا ارقىلى رەتتەۋگە جول اشتى. كاسىپكەرلەردىڭ جۇمىسى دا ءبىرشاما جەڭىلدەدى. ءبىز وسى زاڭدى كاسىپكەرلەرگە ۇنەمى ءتۇسىندىرىپ وتىرامىز. كاسىپكەرلەر ەلەكتروندى شىلىمداردىڭ قاپتاماسىن كوز قىزىقتىراتىنداي ەمەس, قاراپايىم ازىرلەۋگە كەلىسىپ وتىر. سوسىن ءتاتتى ءدامىن دە وزگەرتۋگە دايىن. جاسوسپىرىمدەر مەن بالالاردىڭ تەمەكى زاتتارىنا اۋەس بولۋىنا تۇبەگەيلى قارسىمىز. بىراق ەرەسەكتەر شىلىمنىڭ قاي ءتۇرىن قولداناتىنىن ءوزى تاڭداعانى دۇرىس سەكىلدى. ءبىز ۆەيپتەردىڭ ۋتيليزاتسياسىن دا ءوز قۇزىرىمىزعا الۋعا دايىنبىز. ياعني پايدالانىلعان قۇرالدى ءتيىمدى جويۋ كەرەك. ءيا, ەلەكتروندى تەمەكىلەرگە ءۇزىلدى-كەسىلدى تىيىم سالۋ دەگەنىڭىز تەمەكى وندىرەتىن كومپانيالارعا ءتيىمدى. ويتكەنى ولار ەلەكتروندى تەمەكى ساتىلىمعا شىققالى شامامەن 30 پايىز تابىسىنان قاعىلىپ وتىر. ۆەيپتەردىڭ ساتىلىمى باقىلاۋعا الىنسا, 2024-2030 جىلدار ارالىعىندا شامامەن 60 ملرد تەڭگە ەل ەكونوميكاسىنا ءتۇسۋى مۇمكىن دەگەن بولجام بار. ءبىزدىڭ ۇسىنىسىمىز – ەلەكتروندى تەمەكىلەردى جاسوسپىرىمدەرگە ساتۋعا قاتاڭ شەكتەۋ قويىپ, تەك ارنايى دۇكەندەردە عانا ساۋدالاۋعا رۇقسات بەرۋ كەرەك. بۇل رەتتە ۆەيپتەردى ونلاين ساتاتىنداردىڭ دا بارىن ەسكەرۋ قاجەت, – دەيدى م.باقىتجانوۆا.
بۇگىندە قارجىلىق مونيتورينگ اگەنتتىگىنىڭ ىقپالىمەن ەلىمىزدىڭ بىرنەشە ايماعىندا ەلەكتروندى تەمەكىلەردى ەلگە زاڭسىز كىرگىزگەندەر انىقتاپ جاتىر. سايكەسىنشە, زاڭسىز تاۋار تاسىمالداعاندار جاۋاپكەرشىلىكتەن قۇتىلمايتىنى بەلگىلى. بۇل دا بولسا, قۇرامى كۇدىك تۋدىراتىن تاۋارلاردى ەلگە زاڭسىز كىرگىزۋدى كوزدەگەندەرگە دابىل.