ايەلدەردىڭ دەنى كۇيەۋىنەن ءجابىر كورسە, قايدا شاعىمدانۋدى, كىمگە بارىپ كومەك سۇراۋدى بىلە بەرمەيدى. زومبىلىققا ۇشىراعان جاعدايدا نە ىستەۋ كەرەك؟ جانجال شىعارۋشىعا قانداي جازا قاراستىرىلعان؟
بۇل سۇراققا ءىىم م.ەسبولاتوۆ اتىنداعى الماتى اكادەمياسىنىڭ قىلمىستىق قۇقىق جانە كريمينولوگيا كافەدراسىنىڭ وقىتۋشىسى, پوليتسيا مايورى سايدا سەيىلحانوۆا جاۋاپ بەرەدى.
– 2022 جىلدىڭ قىركۇيەگىندە مەملەكەت باسشىسى ءوز جولداۋىندا تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى قاتاڭداتۋ جونىندە تاپسىرما بەردى. وسى تاپسىرمالارعا سايكەس اكىمشىلىك جانە قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىك كۇشەيتىلدى. ەگەر بۇرىن سوتتار وتباسىلىق زورلىق-زومبىلىق جاساۋشىنى ءبىر تاۋلىكتەن بەس تاۋلىككە دەيىن قاماۋعا الۋمەن شەكتەلسە, ەندى وعان ەسكەرتۋ جاسالادى نەمەسە بەس تاۋلىككە قاماۋعا الىنادى. ەگەر اگرەسسيا قايتالانسا, ول 10 تاۋلىككە قاماۋعا الىنادى.
ۇرىپ-سوققانى انىقتالعان جاعدايدا 10 كۇنگە قاماۋ جازاسى قولدانىلادى. ەگەر قايتالانسا, قاماۋعا الۋ مەرزىمى 15 تاۋلىكتەن 20-عا دەيىن ۇزارتىلادى. دەنساۋلىققا جەڭىل زيان كەلتىرگەنى ءۇشىن 15 تاۋلىككە قاماۋعا الۋ تۇرىندەگى جازا قاراستىرىلعان, قايتالانعان جاعدايدا بۇرىنعى 20 تاۋلىكتىڭ ورنىنا 25 تاۋلىككە قاماۋ جازاسى بەلگىلەندى.
سونداي-اق تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق تۋرالى زاڭنان قورعانىس نۇسقاماسىن بۇزعانى ءۇشىن ەسكەرتۋ الىنىپ تاستالدى. ەسكەرتۋدىڭ ورنىنا 10 تاۋلىككە قاماۋعا الۋ قاراستىرىلعان. بۇدان باسقا قىلمىستىق كودەكستىڭ جەكەلەگەن باپتارىنا, اتاپ ايتقاندا, قىلمىستىق كودەكستىڭ 106 جانە 107-باپتارىنا اۋىر زيان كەلتىرۋ جانە دەنساۋلىققا ورتاشا اۋىرلىقتاعى زيان كەلتىرۋ تۋرالى «كىنالىگە ماتەريالدىق نەمەسە وزگە دە تاۋەلدىلىكتەگى ادامعا قاتىستى ءىس-ارەكەت جاساۋ» ۇعىمى ەنگىزىلدى. بۇل قىلمىسكەردى وقشاۋلاۋ ءۇشىن قاماۋعا الۋ تۇرىندەگى سانكتسيانى قولدانۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, سونداي-اق قىلمىستىق كودەكستىڭ 106-بابى بويىنشا 10 جىلعا دەيىن جانە 107-بابى بويىنشا 3 جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جاۋاپكەرشىلىگى.
ەنگىزىلگەن تۇزەتۋلەرگە سايكەس ەندى تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق جاعدايىندا جابىرلەنۋشىنىڭ ءوتىنىشىنسىز دە اكىمشىلىك ءىس قوزعاۋعا بولادى.
ەندى «زورلىق-زومبىلىققا ۇشىراعان ادام نە ىستەۋى كەرەك, العاشقى ارەكەتى قانداي؟» دەگەن سۇراققا كەلسەك.
1) پوليتسياعا 102 ءنومىرى ارقىلى قوڭىراۋ شالىپ, اۋىزشا بولعان جاعدايدى ايتىڭىز نەمەسە qamqor.gov.kz پورتالى ارقىلى ونلاين ءوتىنىش بەرۋگە بولادى. ءسىزدىڭ قۇقىق بۇزۋشىعا شارا قولدانۋ ءۇشىن تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق بولعان پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىن شاقىرۋعا جانە پوليتسيا قىزمەتكەرىنەن سوت-مەديتسينالىق كۋالاندىرۋعا جولداما تالاپ ەتۋگە قۇقىعىڭىز بار. پوليتسيا قىزمەتكەرىنىڭ ءوتىنىشتى قابىلداۋدان باس تارتۋعا قۇقىعى جوق.
2) ەگەر ءسىزدى ۇرىپ-سوققان بولسا, دەرەۋ 103 ءنومىرى ارقىلى جەدەل جاردەم شاقىرىڭىز. جەدەل جاردەم بريگاداسى دا پوليتسياعا قوڭىراۋ شالادى. وتباسىلىق-تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتىڭ قۇربانى اگرەسسورعا قاتىستى مالىمدەمە جازادى, سودان كەيىن ءراسىم جوعارىدا سيپاتتالعانداي جۇزەگە اسادى.
3) داعدارىس ورتالىعىنا نەمەسە باسپاناعا جۇگىنۋ. ەلىمىزدە بالالارعا, جاستارعا جانە زورلىق-زومبىلىققا ۇشىراعان ادامدارعا ارنالعان تاۋلىك بويى ۇلتتىق سەنىم تەلەفونى (150 ءنومىرى) جۇمىس ىستەيدى. وعان ەلىمىزدىڭ كەز كەلگەن بۇرىشىنان كەز كەلگەن ۋاقىتتا, ياعني 24/7 رەجىمىندە تەگىن قوڭىراۋ شالىپ, ءوتىنىشىڭىزدى قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە ايتا الاسىز. ايەل تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق قۇرباندارىن قورعاۋعا مامانداندىرىلعان داعدارىس ورتالىعىنا نەمەسە باسپاناعا تىكەلەي جۇگىنە الادى.
ايتا كەتەيىك, بۇگىندە ەلىمىزدە 41 داعدارىس ورتالىعى جۇمىس ىستەيدى, ونىڭ 14-ءى – مەملەكەتتىك ورتالىق. داعدارىس ورتالىقتارى مەن باسپانالاردا ايەلدەرگە قىزمەت كورسەتۋ ستاندارتىنا سايكەس قۇقىقتىق, پسيحولوگيالىق جانە باسقا دا كومەك كورسەتىلەدى.
4) كەز كەلگەن ازامات وتباسى, ايەلدەر جانە بالالاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ ماسەلەلەرى بويىنشا 111 نومىرىنە قوڭىراۋ شالا الادى. بايلانىس ورتالىعىنىڭ وپەراتورلارى وتباسىلىق-تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىققا, بۋللينگكە جانە باسقا دا ماسەلەلەرگە تاپ بولعاندارعا پسيحولوگيالىق قولداۋ كورسەتەدى. بۇل رەتتە كونسۋلتانتتار قيىن ومىرلىك جاعدايلارىنداعى وتباسىلارعا كومەكتەسۋ ءۇشىن جەدەل توپتارمەن تىكەلەي بايلانىستا جۇمىس ىستەيدى.
5) ەگەر ىشكى ىستەر ورگاندارىنان, ايەلدەردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ جونىندەگى ينسپەكتسيادان كەرى بايلانىس بولماسا, تۇرعىلىقتى جەرىڭىز بويىنشا پروكۋراتۋراعا حابارلاسىڭىز.