جۇگەنسىز جۇرگىزۋشىلەر ازايار ەمەس

كولىك سانى قارقىنداپ ءوسىپ جات­قان مەگاپوليستە جول-كولىك وقيعالارى­­نىڭ بولۋى قالىپتى جاعدايعا اينالعان­داي. ەرتەلى كەش جۇيكە جۇقارتار كەپتەلەكتە ساعاتتاپ تۇرۋدان سارساڭ بولعان جۇرگىزۋشىلەر ەڭبەكپەن تاپ­قانىن «سەرگەككە» بەرۋدەن دە سەس­كەنبەيتىن بولعان. بۇعان دالەل ءبىر ەرە­جەنى اينالاسى از ۋاقىتتا بىرنەشە رەت بۇزىپ, جۇرگىزۋشى كۋالىگىمەن قوش ايتىسقاندار كوپ.

ءتارتىپ ساقشىلارى بيىلعى ون ايدا جول ءجۇرۋ ەرەجەسىن بۇزۋدىڭ 1 ملن 582 مىڭ دەرەگىن انىقتاپ, سوت شەشىمى­مەن 2 443 جۇرگىزۋشى كولىك قۇرالىن باسقارۋ قۇقىعىنان ايىرىلعان. ال جىل باسىنان بەرى تىركەلگەن 2 991 جول-كولىك وقيعاسىنىڭ سالدارىنان 84 ادام قازا تاۋىپ, 3 211 ازامات ءتۇرلى جاع­دايدا جاراقات الىپتى.

– قالا جولدارىنداعى جاعدايعا دەپارتامەنت پوليتسەيلەرى كۇن سا­يىن تالداۋ جۇرگىزەدى. جەدەل-پروفي­لاك­تيكالىق ءىس-شارالار مەزگىل سايىن ءوتىپ تۇرادى. دەگەنمەن جول ەرەجەسىنە بارماق باستى, كوز قىستى قارايتىنداردىڭ قاتارى قالىڭ. مەگاپوليستە «قورعاۋ – قاۋىپتى جۇر­گىزۋشى» اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيەسى جۇمىس ىستەيدى. ول قوزعالىستىڭ قارسى جولاعىنا شىعاتىنداردى, جالعان نومىرلىك بەلگىلەردى پايدالاناتىن جول قوزعالىسى ەرەجەلەرىن بۇزۋشىلار­دى, كولىك قۇرالىن باسقارۋ قۇقىعىنان ايىرىلعان, بىراق سوعان قارا­ماي, كولىك جۇرگىزەتىندەردى انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل ءىس-شارالاردىڭ بارلىعى الماتىداعى جول جاعدايىن باقىلاۋعا كومەكتەسەدى, – دەيدى پوليتسيا دەپارتامەنتىنىڭ رەسمي وكىلى سالتانات ازىربەك.

پوليتسيا دەرەگىنشە, جول ەرەجەسىن ەلەمەيتىن جۇرگىزۋشىلەردىڭ دەنى كولىك تىزگىنىنە ەندى وتىرعان تاجىريبەسى از ازاماتتار. تيىسىنشە ۇزاق جىلعى تاجىريبەسى بولا تۇرا, جىلدامدىقتى شامادان تىس اسىرىپ, وقىس قوزعالىس جاساۋ ارقىلى باسقا كولىكتەرگە كەدەرگى كەلتىرەتىن جۇرگىزۋشىلەر دە كەزدەسەدى.

ءسوز باسىندا اتاپ وتكەنىمىزدەي, ءوز قىزمەتىن اسىرا پايدالانىپ, سەنىمدىلىك سيندرومىنا ۇشىراعان جۇرگىزۋشىلەر دە جوق ەمەس. وندايلاردىڭ كەسىرىنەن قىزمەت بابىنداعى پوليتسەيلەر مەن وزگە دە ازاماتتار زارداپ شەگىپ جاتادى. بىرەر جىل بۇرىن باقىلاۋ-وتكىزۋ بەكەتىن كۇزەتىپ تۇرعان قوس بىردەي پوليتسيا قىزمەتكەرىن, ىشىمدىككە سىل­قيا تويىپ العان بۇرىنعى ارىپتەستەرى كولىكپەن قاعىپ, اجال قۇشتىرعان بولاتىن. مۇنداي مىسالداردى كوپ كەلتىرۋگە بولادى. ەڭ باستىسى, وسىنداي كەلەڭسىزدىكتەردىڭ جيىلەۋى, «كوسەۋى ۇزىننىڭ قولى كۇيمەيدى» دەگەن ءسوز قوعام ءۇشىن سەنىمدىلىك سيندرومىنا اينالىپ كەتپەسە دەيسىڭ.

«ەلىمىزدە جول اپاتىنان جىلى­نا ءۇش مىڭعا جۋىق ادام قازا تابادى. زەردەلەپ قاراساق, بۇل ءبىر اۋىلدىڭ تۇرعىندارىنا جۋىقتايدى. ادام كاپيتالىنا ۇلكەن شىعىن, قانشاما ازاماتتارىمىزدى جوعالتىپ وتىرمىز. سوندىقتان بۇل ماسەلەنى مەملەكەتتىك دەڭگەيدەگى ماسەلە ەسەبىندە قاراۋى­مىز كەرەك. كولىك اپاتتارى تەحنيكا­لىق اقاۋلاردىڭ سەبەبىنەن بولىپتى دەگەندى ەستىمەيمىز. كوبى ادامي فاكتوردان, ازاماتتاردىڭ سالعىرتتىعى مەن جاۋاپكەرشىلىگىنىڭ تومەندىگىنەن بەلەڭ الۋدا. بۇگىندە اراق ءىشىپ, كولىك تىزگىنىنە وتىرعاندار كوبەيدى. سون­­داي-اق جۇرگىزۋشى كۋالىگىن الۋ ماسەلەسىن وڭايلاتىپ جىبەردىك. بۇل – جەڭىل قارايتىن ءىس ەمەس. جۇرگىزۋشىلەر­دىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن وياتىپ, ءتۇرلى كە­لەڭسىزدىكتەردىڭ الدىن الۋ ءۇشىن زاڭدى بارىنشا كۇشەيتۋ كەرەك. ماساڭ كۇيدە كولىك جۇرگىزگەندەردى 7 جىلعا كولىك جۇرگىزۋ قۇقىنان شەكتەۋ نەمەسە بىرەر اي قاماۋدا ۇستاۋ جەتكىلىكسىز. مۇنىڭ وتە ۇلكەن قىلمىس ەكەنىن ادامدار سە­زىنۋگە ءتيىس. الەمدىك تاجىريبەگە سۇ­ي­ەنسەك, سينگاپۋردا ماس كۇيىندە كو­لىك تىزگىندەگەندەر جۇرگىزۋشى قۇقى­عى­نان ايىرىلىپ ۇلكەن كولەمدە ايىپ­پۇل تولەگەنى ءوز الدىنا, مەملەكەت زاڭىن سىيلاماعانى ءۇشىن وعان دۇرە سوعىلادى. ال قىتاي مەن تايلاندتا ماس كۇيدە كولىك تىزگىندەپ, كىسى ولىمىنە سوقتىرعان جول-كولىك اپاتى ءۇشىن جۇر­گىزۋشى ءولىم جازاسىنا كەسىلۋى مۇم­كىن», دەيدى قوعام بەلسەندىسى ولجاس ەسەنباەۆ.

ەرەجەنى مىڭ جەردەن كۇشەي­ت­كەن­مەن, ءار ازامات جاۋاپكەرشىلىكتىڭ سال­ماعىن تەرەڭنەن سەزىنبەسە قيىن-اق. ايت­پاقشى, الماتىلىق جۇرگىزۋشىلەر تەح­نيكالىق رەگلامەنت تالابىنا ساي ­1 جەلتوقسان مەن 1 ناۋرىز ارالى­عىن­دا قىسقى دوڭگەلەكپەن جۇرۋگە مىندەت­تى. قىسقى ۋاقىتتا جازعى دوڭگەلەك­پەن جۇرگەن جۇرگىزۋشى انىقتالعان جاع­دايدا پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى ايىپ­پۇل سالۋعا قۇقىلى. مۇنداي بۇزۋ­شىلىق ءۇشىن ايىپپۇلدىڭ ەڭ تومەنگى مولشەرى 5 اەك قۇرايدى, ەگەر ءبىر جىل ىشىندە جۇرگىزۋشى وسىنداي قۇقىق بۇزۋشىلىقتى قايتا جاساسا, وندا ايىپپۇل 10 اەك-كە دەيىن ارتادى.

الماتى