ءبىلىم نەگىزى – باستاۋىشتا
بۇل – ۇزاق جىلدار بويى قيىندىعى مەن قىزىعى قاتار جۇرەتىن پەداگوگيكالىق مول تاجىريبەدەن شىققان تۇجىرىم. بالانىڭ ءبىلىم الەمىنە دەگەن العاشقى باسپالداعى باستاۋىش سىنىپتان باستاۋ الادى. وقۋعا, جازۋعا, ساناۋعا ۇيرەتۋ, قورشاعان دۇنيەنى باقىلاۋعا باۋلۋ, ويلاي بىلۋگە داعدىلاندىرۋ – مۇنىڭ بارلىعى باستاۋىش سىنىپ ماماندارىنىڭ ىزدەنىمپازدىعى مەن شەبەرلىگىن قاجەت ەتەدى. جەتىلدىرىلگەن باعدارلاما تالابىنا ساي, مۇعالىم سىنىپتاعى ۇلگەرىمى تومەن بالالاردىڭ نەگىزگى سەبەبىن ىزدەستىرىپ, ونى انىقتاپ, كەيىن ولارمەن جەكە جۇمىس جۇرگىزۋگە ءتيىس.
1 سىنىپتا ساۋات اشۋ كەزەڭىنە كوپ كوڭىل بولىنەدى. ءماتىندى وقىعاندا ونىڭ اسەرلىلىگىن ارتتىرۋمەن قاتار, ءبىلىمنىڭ تەرەڭ دە تياناقتى بولۋىن ەستە ۇستاعان ءجون. مەكتەپ تابالدىرىعىن العاش اتتاعان بالالاردىڭ جاس ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرە كەلە, ارقايسىسىنىڭ مىنەز-قۇلقىن, وي-ءورىسىن, قانداي دا ءبىر پانگە دەگەن قابىلەتىن بايقاپ, ونىڭ ودان ءارى اشىلۋىنا مۇمكىندىك جاساۋ – كەز كەلگەن مۇعالىمنىڭ مىندەتى.
ءوزىم ۇستازدار وتباسىندا دۇنيەگە كەلگەن سوڭ, بالا كەزىمنەن مۇعالىم بولۋدى ارمان ەتتىم. بۇگىندە سول ارمانىما قول جەتكىزىپ وتىرمىن. وقۋشىلاردىڭ وقۋعا دەگەن قىزىعۋشىلىعىن وياتىپ, بىلىمگە دەگەن ىنتاسىن ارتتىرۋدىڭ ءوزى ءبىر عانيبەت. تولىق ۇلگەرىمگە جەتۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى – بالا ويىمەن ساناسىپ, ونىڭ جۇرەگىنە جول تابا ءبىلۋ. ول ءۇشىن ءتۇرلى ادىستەمەلىك قۇرالداردى قولدانا وتىرىپ, ءار ساباقتى قىزىقتى وتكىزۋگە ۇمتىلۋ قاجەت.
جۇرەكتەرى دالاداي كەڭ, تەڭىزدەي تەرەڭ ۇستازدار ءۇشىن شاكىرتتەرىنىڭ ورنى قاشاندا بولەك. ولار بيىكتەردەن كورىنىپ, جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزىپ جاتسا, ونى ءبىلىم نارىمەن سۋسىنداتقان مۇعالىمنىڭ قاجىرلى ەڭبەگىنىڭ اقتالعانى دەپ تۇسىنۋگە بولادى. ۇستاز ءۇشىن بالانىڭ ايىرماشىلىعى جوق. وقۋشىنىڭ جەتىستىگى – ۇستاز ىزدەنىمپازدىعىنىڭ جەمىسى. دارىندى بالا قاشاندا ءوز ونەرىمەن ەرەكشەلەنىپ, توپ جارىپ, العا شىعادى. مۇنداي وقۋشىلاردىڭ بولاشاعىنان زور ءۇمىت كۇتۋگە بولادى. ءبىزدىڭ بىرلىك باستاۋىش مەكتەبىندە دە تالاپتى, تالانتتى وقۋشىلار كوپتەپ سانالادى. بۇل – ءبىزدىڭ ەڭبەگىمىزدىڭ ناتيجەسى.
التىناي سماعۇلوۆا,
مەكتەپالدى سىنىپ مۇعالىمى
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى,
ەسىل اۋدانى
«پانادان» تۇيگەن پايىم
وسىدان بىرنەشە اي بۇرىن ءبىر توپ كوكشەلىك تۋىسقاندار شىمكەنت قالاسىنا بارىپ قايتتىق. شۋعا تولى شىرايلى شاھار ءبىزدى بار سالتاناتتى بولمىسىمەن قارسى الدى. ءبارىمىز قالا ورتالىعىنداعى جاڭادان اشىلعان «پانا» دەگەن جىپ-جىلى اتى بار قوناقۇيگە ورنالاستىق.
ءبىز كەلىپ تۇسكەندە ەسىك الدىندا عادىلبەك جاناي, ايقىن تولەپبەرگەن سياقتى قازاق انشىلەرى ءوز توپتارىمەن, اسپاپتارىمەن كەلىپ, ورنالاسىپ جاتقانىن كورىپ, كوڭىل حوشىمىز ءتىپتى كوتەرىلدى. قوناقۇيدىڭ استىندا «تارى» دەگەن اتاۋى ەرەكشە ءدامحاناسى دا بار. وسىنداعى اس ءمازىرىنىڭ دەنى تارىدان تۇيىلگەن نەبىر ۇلتتىق تاعامدار ەكەن, ءدامى ءتىل ۇيىرەدى.
«پانا» قوناقۇيىنىڭ ءىشى دە ەرەكشە سانمەن اسەم بەزەندىرىلىپتى. قايدا قاراساڭ دا ۇلتتىق ادەت-عۇرىپ پەن سالت-ءداستۇردىڭ ءيىسى اڭقيدى. ءار بولمە كەلۋشىگە ساي جابدىقتالۋىمەن بىرگە, اعاش پەن تەرىدەن جاسالعان نەبىر بۇيىمدار بار. ءتىپتى بولمە قابىرعاسىندا قامشىعا دەيىن ءىلۋلى تۇر. ءبىز كەلىپ ورنالاسقان بولمەنىڭ ءتور تۇسىنداعى تەرىدەن ارنايى تىگىلگەن شاعىن قاپشىق-سومكەگە كىتاپتار سالىنىپتى. كىلەڭ ءبىر جازۋشىلىق پەن اقىندىقتىڭ شەگىنە جەتكەن ساڭلاقتاردىڭ ەڭبەكتەرى.
سول جولى شىمكەنت قالاسىندا بىرنەشە كۇن بولدىق. كوكشەدەن قىدىرىپ كەلىپ, «پانانى» پانالاعاندار ويىن-تويعا دا ۇلگەرىپ, شىرايلى شاھاردى ارمانسىز ارالاپ كورۋگە دە ۋاقىت تاپتى. ال ءوزىم ارا-اراسىندا جەرگىلىكتى جازۋشى مارحابات بايعۇتتىڭ اڭگىمەلەرىمەن سۋسىندادىم, ياعني شىرايلى شاھاردا ءشاربات ءتىلدى وتكەن جازۋشىنىڭ شىعارماسىمەن تانىستىم.
امان-ساۋ ەلگە قايتتىق. كوكشەتاۋ قالاسىندا دا قوناقۇيلەر بارشىلىق. بىراق بىردە-بىرەۋى سالت-داستۇرگە ساي جابدىقتالماعان. ءبىزدىڭ وڭىردە دە شىعىپ جاتقان كىتاپ كوپ, جەرگىلىكتى جازۋشى دا جەتەرلىك. ال جازۋشى ءۇشىن ەڭ باستى مارتەبە شىعارماسىنىڭ وقىلۋى دەر ەدىك.
شىنار بەكماعانبەتقىزى,
اقپارات سالاسىنىڭ ۇزدىگى
كوكشەتاۋ
قىزدارعا اسەمدىك جاراسادى
قىزداردى ۇلتتىق داستۇرىمىزگە ساي ادەپتىلىككە, كورىكتىلىك پەن يناباتتىلىققا, كىشىپەيىلدىلىك پەن سۇلۋلىققا باۋلىپ, قازاق حالقىنىڭ ۇلتتىق سالت-ءداستۇرىن دارىپتەۋگە ۇيرەتۋ, جالپى ۇلتىمىزعا ءتان قاسيەتتەردى وسكەلەڭ ۇرپاققا ونەگە ەتىپ كورسەتۋ ماقساتىندا تاراز قالاسىنىڭ اكىمدىگى مەن قالالىق ارداگەرلەر كەڭەسى «قىزدارعا اسەمدىك جاراسادى» اتتى بۇرىمدى قىزدار بايقاۋىن ۇيىمداستىردى.
ۇلتتىق كيىم كيىپ, شاشتارىن الدىنا قاراي بۇرىمداپ ءورىپ شىققان ارۋلاردى جىگىتتەر قوشەمەتتەپ ساحنا تورىنە الىپ شىقتى. تاراز قالاسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى ءداۋىر داۋلەتوۆ ۇلتىمىزدىڭ ۇمىت بولا باستاعان ۇلتتىق مادەنيەتىن جانداندىرىپ, قىز بالالاردىڭ جان دۇنيەسىندەگى كوركەمدىك تالعامىن قالىپتاستىرۋ ارقىلى يناباتتىلىققا, ىزەتتىلىككە تاربيەلەۋگە باعىتتاعان ءىس-شارانىڭ ماڭىزدىلىعىن ايتا كەلىپ, قاتىسۋشى قىزدارعا ساتتىلىك تىلەدى.
ايتۋلى بايقاۋ بەس كەزەڭنەن تۇرسا, وندا قاتىسۋشىلار شاشىنىڭ ۇزىندىعى مەن قالىڭدىعىن پاش ەتىپ, وزدەرى مەن وتباسىن تانىستىردى, اياقتالماعان ماقال-ماتەلدەردى جالعاستىرىپ, ۇلتتىق كيىمدەرىن كورسەتتى, سونداي-اق بۇرىمدارىن زاماناۋي ۇلگىدە ءورىپ, ءسان ۇلگىلەرىن ۇسىندى.
ارنايى قۇرىلعان كوميسسيا جەڭىمپازدار مەن جۇلدەگەرلەردى جاريا ەتكەن سوڭ, تاراز قالالىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ ءتورايىمى كۇلاش ابدىكەشوۆا مەن قازىلار القاسىنىڭ ءتورايىمى جانات سارىبەكوۆا سىي-سياپاتتاردى تابىس ەتتى. باس جۇلدەنى تاراز يننوۆاتسيالىق كوپسالالى كوللەدجىنىڭ 3 كۋرس ستۋدەنتى داميرا مەيىرقۇل يەلەنىپ, وعان 300 مىڭ تەڭگەنىڭ سەرتيفيكاتى تاپسىرىلدى. ەكىنشى ورىندى م.ح.دۋلاتي اتىنداعى تاراز وڭىرلىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ 3 كۋرس ستۋدەنتى قاراقات مەيرامبەك (200 مىڭ تەڭگە), ال ءۇشىنشى ورىندى ش.مۇرتازا اتىنداعى حالىقارالىق تاراز يننوۆاتسيالىق ينستيتۋتىنىڭ 3 كۋرس ستۋدەنتى بيفارۋزا بالتاباي (100 مىڭ تەڭگە) يەلەندى.
ءسويتىپ, العاش رەت ۇيىمداستىرىلعان 14-25 جاس ارالىعىنداعى ارۋ قىزدارىمىزدىڭ بايقاۋى ۇلتتىق سالت-داستۇرلەرىمىزدى ۇلىقتاۋ تۇرعىسىنان ۇتىمدىلىعىمەن ەرەكشەلەندى.
الدابەردى ماقاشەۆ,
قالالىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ مۇشەسى
تاراز