كەيىنگى جىلدارى ەل مەديتسيناسىندا ونكولوگيالىق اۋرۋلاردىڭ الدىن الىپ, ەمدەپ-جازۋعا باسىمدىق بەرىلدى. ايماقتار ونكولوگيالىق ديسپانسەرلەرمەن تولىقسا, پاۆلودار, جامبىل, ماڭعىستاۋ وبلىستارىندا ونكولوگيالىق ورتالىقتار اشىلدى. بىرەر كۇن بۇرىن قازاقستان ونكولوگتەرى مەن راديولوگتەرىنىڭ IX سەزىندە تاجىريبەلى ماماندار سالاداعى جەتىستىكتەرمەن قاتار الداعى ماقسات-مىندەت تۋراسىندا پىكىر الماستى.
كەيىنىرەك شەگىنسەك, ەل اۋماعىنداعى ەڭ العاشقى ونكولوگيالىق بولىمشە 1945 جىلى الماتى قالالىق كلينيكالىق اۋرۋحاناسىندا اشىلعان. ناق سول كەز ناۋقاستارعا 25 توسەكتىك ورىن سايلانىپتى. سودان ۋاقىت وتە 100 توسەكتىك ورىندىق ونكولوگيالىق ديسپانسەر اشىلىپ, وڭىرلەردە دە ديسپانسەر قۇرىلا باستادى. دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى باستاپ, قازاقستان ونكولوگتەرى قاۋىمداستىعى, قازاق ونكولوگيا جانە راديولوگيا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ قوشتاۋىمەن جاقىن بەرىدە ىسكە اسىرعان شارۋالاردىڭ ءوزى – ءبىر توبە. مىسالى, كەشەگى سەزگە الەمنىڭ 20 ەلىنەن جەتەكشى عالىمدار قاتىسىپ, بايانداما وقىدى. سەزدە دەنساۋلىق ساقتاۋ ۆيتسە-ءمينيسترى ۆياچەسلاۆ دۋدنيك سالانىڭ دامۋ قارقىنى تۋرالى باياندادى.
– كەيىنگى جىلدارى ونكولوگيالىق اۋرۋعا شالدىققاندار 25%-عا, ال وبىردان بولاتىن ءولىم 33%-عا دەيىن تومەندەدى. قازاقستاندا ونكولوگياعا بىرەگەي رەكونسترۋكتيۆتىك-پلاستيكالىق جەدەل ارالاسۋلار (3D-پروتەزدەۋ) ءساتتى ەنگىزىلدى. ونكولوگيالىق ناۋقاستاردى ەمدەۋدە زاماناۋي ماقساتتى جانە يممۋنو-ونكولوگيالىق پرەپاراتتار بەكىتىلدى. جىل سايىن 30 مىڭعا جۋىق وپەراتسيا جاسالسا, ونىڭ 30%-دا ەندوسكوپيا ءادىسى قولدانىلادى. ءار جىلدا 14 مىڭ پاتسيەنت حيميوتەراپيا الادى. جىل ىشىندە ەلىمىزدىڭ ونكولوگتەرى 90 مىڭ حيميوتەراپيا كۋرسىن وتكىزەدى. 11 مىڭ پاتسيەنت ساۋلەلىك ەمدەۋدەن وتەدى. بىلتىر راديولوگتەر 240 مىڭ ساۋلەلىك ەمدەۋ سەانسىن وتكىزدى. ەلدە 500 ونكولوگ, 170 ونكولوگ حيرۋرگ, 160 حيميوتەراپەۆت جانە 100 رەنتگەنولوگ جۇمىس ىستەپ جاتىر. ونكولوگيالىق اۋرۋلاردى ەمدەۋگە بولىنگەن بيۋدجەت قارجىسى 95 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى. ونىڭ 35 ملرد تەڭگەسى ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋگە جۇمسالادى, – دەدى ۆ.دۋدنيك.
كوپ كىدىرمەي قازاق ونكولوگيا جانە راديولوگيا ينستيتۋتىنىڭ كلينيكالىق جاعىنان ورىنباسارى باقىتجان وڭعارباەۆپەن جۇزدەسىپ, ەلدەگى ونكولوگيالىق احۋال تۋرالى سۇراعان ەدىك.
– ەلىمىزدە ونكولوگيالىق اۋرۋلار كوبەيىپ جاتىر. مىسالى, بىلتىر 39 مىڭ ادام تىركەۋگە الىنسا, ناق قازىر 217 مىڭ پاتسيەنت ونكولوگيالىق ديسپانسەردە تىركەۋدە تۇر. پاتسيەنتتەردەن ءسۇت بەزى وبىرى مەن وكپە وبىرى ءجيى انىقتالىپ جاتىر. قاتەرلى ىسىكتەردى ەرتە ساتىدا انىقتاۋعا سكرينينگتىڭ كومەگى تيۋدە. ونكولوگيالىق اۋرۋلار كوبىنە-كوپ ۋربانيزاتسيا ۇدەرىسى جوعارى وبلىستاردا انىقتالىپ جاتقانىن بايقايمىز. تۇرعىندارعا ايتارىمىز, جەرگىلىكتى ەمحانادان سكرينيگتەن ءوتۋ تۋرالى حابارلاما كەلسە, باس تارتپاۋ كەرەك. بىزدە قازىر دياگنوستيكادان وتۋگە ق ۇلىقسىز پاتسيەنتتەر كەزدەسەدى. ال مەملەكەت جىل سايىن وعان قىرۋار قاراجات ءبولىپ وتىر. وسى مۇمكىندىكتى پايدالانۋ كەرەك. نەگە دەسەڭىزدەر, اۋرۋدى ءبىرىنشى, ەكىنشى ساتىدا انىقتاساق, ەمدەۋ جەڭىلدەيدى. ودان كەيىنگى ساتىلاردا رەسۋرستار كوپ كەتكەننەن بولەك, اۋرۋ اسقىنۋى مۇمكىن. قازىر ءار ايماقتا ونكولوگيالىق ديسپانسەر بار. پاۆلودار, جامبىل, ماڭعىستاۋ وبلىستارىندا ونكولوگيالىق ورتالىق اشىلىپ, جۇمىسقا كىرىسىپ كەتتى. بۇگىنگى سەزدە الەمگە تانىمال ونكولوگتەر, ساراپشىلار بايانداما جاسايدى, – دەدى ب.وڭعارباەۆ.
اقپارات ءۇشىن ايتار بولساق, پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا «2023-2027 جىلدارعا ارنالعان ونكولوگيالىق اۋرۋلارعا قارسى كۇرەس جونىندەگى كەشەندى جوسپار» ازىرلەنىپ, بەكىتىلدى. بۇل – تاياۋداعى بەس جىلدا ونكولوگيالىق اۋرۋلاردى ەرتە دياگنوستيكالاۋ ارقىلى ازاماتتاردىڭ ورتاشا ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعىن ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, مەديتسينانىڭ وسى باعىتىن دامىتۋ ءۇشىن ماقسات-مىندەتتەر ناقتىلان- عان.
سەزدە امەريكالىق كلينيكالىق ونكولوگيا قوعامىنىڭ حالىقارالىق ىستەر جونىندەگى ۆيتسە-پرەزيدەنتى داگ پايل ونكولوگيالىق كومەكتى دامىتۋدىڭ ماڭىزدى قۇرامداس بولىكتەرىنە اينالاتىن حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق پەن تاجىريبە الماسۋدىڭ ماڭىزىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. ول الەمدىك ونكولوگيانىڭ ماڭىزدى جەتىستىكتەرىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا بۇكىل ورتالىق ازيانىڭ حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق مۇمكىندىگىن كەڭەيتكەنى ءۇشىن قازاقستان ونكولوگتەر قاۋىمداستىعىنا ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى.
وسى كۇنى قوناقتار ءسۇت بەزى وبىرىن, سۇيەك ىسىكتەرىن, جۇمساق تىندەر مەن تەرى ىسىكتەرىن, سيرەك كەزدەسەتىن ىسىكتەر مەن مەلانومالاردى, باس جانە مويىن ىسىكتەرىن, نەيروونكولوگيانى, يادرولىق مەديتسينا مەن پاتومورفولوگيانى زاماناۋي ەمدەۋدىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى بويىنشا سەكتسيالارعا قاتىستى. الەمدىك ستاتيستيكاعا جۇگىنسەك, ونكولوگيالىق اۋرۋدان قازا تاپقانداردىڭ كوپتىگىن اڭعارمىز. مىسالى, 2018 جىلى الەمدە 18,1 ميلليون ناۋقاستان ونكولوگيا انىقتالسا, 9,6 ميلليون ادام وبىردان قايتىس بولعان. 2030 جىلعا قاراي جىلىنا شامامەن 23,6 ميلليون ادام وبىرمەن اۋرۋى مۇمكىن دەگەن دە دەرەك بار. ال ەلدە جىل سايىن ونكولوگيالىق اۋرۋلاردىڭ 37 مىڭنان اسا جاعدايى انىقتالسا, 19 مىڭنان اسا ادام كەلمەستىڭ كەمەسىنە مىنگەسەدى ەكەن. سول ءۇشىن دە قازىر ەل تۇرعىندارىنا ونكوسكرينينگتىڭ 3 ءتۇرى قولجەتىمدى. پاتسيەنتتەر ونكوسكرينينگتەن ءمامس شەڭبەرىندە تەگىن ءوتۋ ءۇشىن تۇرعىلىقتى مەكەنجايى بويىنشا ەمحانالارعا قارالسا بولادى.