رەسپۋبليكا كۇنى مەرەكەسى اياسىندا حالىقارالىق تەاتر بايگەلەرىنىڭ قاتارى «Almaty puppet festival» قۋىرشاق تەاترلارى فەستيۆالىمەن تولىقتىرىلىپ, ءبىرىنشى رەت وتكىزىلىپ وتىرعان ونەر دوداسىندا قازاقستان, پولشا, بولگاريا, تۇركيا, وزبەكستان, گرۋزيا سياقتى التى مەملەكەتتىڭ ونەر مايتالماندارى ءبىر ساحنادا باس قوستى. الماتىدا وتكەن حالىقارالىق بايگەگە الىس-جاقىن شەتەلدىڭ 60 تەاترىنان ءوتىنىم كەلىپ تۇسكەن. فەستيۆالدى تىڭ يدەيالار مەن ساۋلەلى ساتتەردىڭ ورداسىنا اينالدىرۋدى مۇرات تۇتقان ۇيىمداستىرۋ القاسى 14 تەاتر ۇجىمىنىڭ جاڭالىققا تولى يننوۆاتسيالىق قويىلىمىن ىرىكتەپ الىپ, قۋىرشاق جۇرگىزەتىن 150 شەبەرگە شاقىرتۋ جولداعان.
فەستيۆال – باسەكەلەسەتىن بايگە الاڭى عانا ەمەس, شىعارماشىلىق ونەر يەلەرى ءۇشىن كاسىبي دامۋ ساتىسى, تاجىريبە الماسۋ مۇمكىندىگى, باستىسى حالىقارالىق بايلانىس پەن ۇزدىكسىز وركەندەۋدىڭ وزەگى. بيىك دەڭگەيدەگى مارتەبەلى ونەر مەرەكەسىنە ازىرلىك جۇمىسى وسىدان ەكى جىل بۇرىن باستالعان. تامىرلى تاريحى توقسان جىلعا تاياعان الماتى قۋىرشاق تەاترى رەسەي, قىتاي, چەحيا, تۇركيا, جاپونيا, تاجىكستاندا وتكەن ءىرى فەستيۆالدارعا قاتىسىپ, وزىق ونەر ورنەگىن كورسەتىپ, تاجىريبە جيناقتاپ, تالاي رەت جۇلدەلى ورىندار يەلەندى. ەندى, مىنە, شىعىس پەن باتىس قۋىرشاق تەاترلارىنىڭ ەڭ ۇزدىك قويىلىمدارىن تاماشالاي ءجۇرىپ, كلاسسيكالىق جانرداعى قويىلىمداردان باستاپ سوڭعى مۋلتيمەديالىق پەسالارعا دەيىنگى بارلىق باعىتتى ايقىنداپ, جاڭالىققا تولى تۋىندىلاردى ءوز ساحناسىنا توپتاستىرىپ, قازاقستاننىڭ جاس كورەرمەنىنە ءداستۇرلى تۇردە تانىستىرۋدى باستى ماقساتىنا اينالدىرىپ وتىر. الماتى قۋىرشاق تەاترى جانە الماتى قالاسى اكىمدىگى مادەنيەت باسقارماسىنىڭ قولداۋىمەن بەس كۇن بويى زاماناۋي قۋىرشاق ونەرىنىڭ باعىت-باعدارىن ءار قىرىنان تانىتقان فەستيۆال, ەڭ الدىمەن, جاڭاشىلدىعىمەن, شىعارماشىلىق شىمىر ىزدەنىسىمەن ەرەكشەلەندى.
كىشكەنتاي ءبۇلدىرشىن الەمدى, ءوز ءومىرىن العاش قۋىرشاق ارقىلى تانيدى. عاجايىپ سيقىرلى الەمگە سەنىپ, سۇيىكتى ەرتەگىلەرىنىڭ كەيىپكەرلەرىن قۋىرشاق قوزعالىسىمەن تانىپ-قابىلداۋ ولاردى شاتتىققا عانا بولەپ قويماي, ۇشقىر قيالىن شىڭداپ, كوڭىل كوكجيەگى ءورىسىن كەڭەيتە تۇسەدى. بالا جۇرەگىنە جول تاپقىسى كەلەتىن قۋىرشاق ونەرىنىڭ شەبەرلەرى مۇنى استە ەستەن شىعارمايدى. فەستيۆالدا ءار ەلدىڭ تەاترى بىرنەشە سپەكتاكلدەن ۇسىندى, سوندىقتان دا باعدارلاما تىعىز ءتۇزىلىپ, ءار كۇن, ءار ساعاتىنا دەيىن ەسەپتەلىپ, ونەر جارمەڭكەسى قىز-قىز قاينادى. تىڭ تاقىرىپتاعى قويىلىمدار, كاسىبي مامانداردىڭ تالقىلاۋى, شەبەرلىك ساباقتارى, دارىستەر كۇن سايىن ساباقتاسىپ, ونەر كورىگىن قىزدىرىپ جاتتى. مىسالى, «قۋىرشاق تەاترى – سۋرەتشى كوزىمەن» شەبەرلىك ساباعىندا سۋرەتشى, اقتوبە وبلىستىق قۋىرشاق تەاترىنىڭ ديرەكتورى ءاسيا قۇرمانالينا «شاپان», «يت», «اق كەمە», «ات تۇياعىن تاي باسار», «تىزگىنىڭدى بوسات تا, قۇستاي سامعا!» قويىلىمدارىنىڭ ەرەكشەلىكتەرى مەن سۋرەتشىلىك قولتاڭباسى تۋرالى اڭگىمەلەدى.
تەاتر ونەرىندەگى قۇپياسى مول قىزىقتى سالانىڭ ءبىرى – گريم. قويىلىمداردىڭ ساپالى, كەيىپكەر وبرازىنىڭ ءساتتى شىعۋىنا گريم مامانى جاۋاپتى, ال بۇل ونەر جونىندە كينو جانە تەاتر گريمىنىڭ مامانى, مادەنيەت سالاسىنىڭ ۇزدىگى جازيرا ابىلقايىروۆانىڭ ايتارى از ەمەس. فەستيۆال قوناقتارى مەن قاتىسۋشىلارىنا گريم جاساۋ بارىسىنداعى بوياۋلاردىڭ دۇرىس قولدانىلۋى, جارىقپەن جۇمىستىڭ وبرازعا اسەرى, ماڭىزدى زاڭدىلىقتارى مەن ەرەكشەلىكتەرى, قاتەلىكتەر مەن ونى تۇزەۋ جولدارى تۋرالى وتكەن شەبەرلىك ساباعىنان قاتىسۋشىلاردىڭ تۇيگەنى مول. سونداي-اق «تەمپو» تەاترىنىڭ ءارتىسى, رەجيسسەر, ستسەنوگراف, بيلكەنت ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ وقىتۋشىسى, «كاراگەز» اسسوتسياتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى حاليۋك يۋدجەنىڭ پانتوميما ونەرى بويىنشا جۇرگىزگەن ساباعى دا قاتىسۋشىلاردىڭ كوكەيىندە ۇزاق ساقتالارى ءسوزسىز.
«الماتى ءۇشىن المانىڭ ماڭىزى زور. سول سەبەپتى فەستيۆالدىڭ باستى سيمۆولىنا المانى تاڭدادىق. ال گران-پريگە 1 000 000 تەڭگە, قالعان التى اتالىم بويىنشا جۇلدەگە 500 مىڭ تەڭگە بەلگىلەدىك. بۇگىنگى قۋىرشاق تەاترى بۇرىنعى تار شەڭبەردى بۇزىپ, «تەك بالالارعا ارنالعان» دەگەن تۇسىنىكتەن الدەقاشان بوساپ شىققان. تۇڭعىش رەت وتكىزىلىپ وتىرعان فەستيۆال وسىنى كورسەتتى. الەمدىك جانە وتاندىق قۋىرشاق تەاترىنىڭ دامۋ جولدارى, جاڭاشىل باعىتتارى مەن زاماناۋي ەرەكشەلىكتەرىن ايقىندايتىن قويىلىمدار ءار كورەرمەنگە ەستەتيكالىق ءلاززات, رۋحاني ازىق سىيلاعانى انىق», دەيدى الماتى قۋىرشاق تەاترىنىڭ ديرەكتورى المات ابدراحمانوۆ.
بەس كۇنگە سوزىلعان ءى حالىقارالىق «Almaty puppet festival» قۋىرشاق تەاترلارى فەستيۆالىنىڭ گران-پري جۇلدەسىن باتۋمي مەملەكەتتىك كاسىبي قۋىرشاق جانە جاس كورەرمەندەر تەاترى جەڭىپ الدى. مىلقاۋ كينونىڭ مايتالمانى, ايگىلى چارلي ءچاپليننىڭ قىزىنا جازعان حاتىنىڭ نەگىزىندە ساحنالانعان «دجەرالديناعا حات» سپەكتاكلىن بەلگىلى تەاترتانۋشى, ونەرتانۋ كانديداتى مەرۋەرت بولاتقانقىزى باستاعان قازىلار القاسى فەستيۆالدىڭ «ۇزدىك سپەكتاكلى» دەپ تانىدى. «يت» قويىلىمىن اقتوبە وبلىستىق «الاقاي» قۋىرشاق تەاترى ءۇشىن ساحنالاعان انتون زايتسەۆ «ۇزدىك رەجيسسەر» اتاندى. وزبەكستاننان كەلگەن فەرعانا وبلىستىق قۋىرشاق تەاترى «ۇزدىك انسامبل», س.سەيفۋللين اتىنداعى قاراعاندى وبلىستىق اكادەميالىق قازاق دراما تەاترىنىڭ قۋىرشاق ترۋپپاسى «ۇزدىك سۋرەتشى», س.قوجامقۇلوۆ اتىنداعى جەزقازعان قازاق مۋزىكالىق-دراما تەاترىنىڭ قۋىرشاق ترۋپپاسى «جاڭاشىل كوزقاراس» اتالىمدارى بويىنشا جەڭىمپاز بولىپ تانىلدى. ال «قۋىرشاق تەاترىنىڭ ۇلتتىق دراماتۋرگياسىن دامىتۋعا قوسقان ۇلەسى ءۇشىن» جۇلدەسى ماڭعىستاۋ وبلىستىق قۋىرشاق تەاترىنىڭ دراماتۋرگى نادەجدا ناسىروۆاعا تابىستالدى. سونىمەن بىرگە فەستيۆالدىڭ بارشا قاتىسۋشىسىنا ارنايى ديپلومدار تابىستالدى.
«Almaty puppet festival» «دراما», «كومەديا», «جاستار», «بالالار», «قۋىرشاق» دەپ بولىنەتىن تەاتر الەمىندەگى بارلىق شەكارا-شەپتەن اتتاپ ءوتىپ, تىڭ وي, ەستەتيكالىق ىزگىلىك قاعيداسىن دارىپتەيتىن ەكپىندى قادامىمەن قۋانتتى. فەستيۆالعا قاتىسقان تەاتر ترۋپپالارىنىڭ ءبارى دە بالانىڭ تىلىندە, بالا تانىمىن تەربەيتىندەي ءوزى ءومىر ءسۇرىپ وتىرعان قورشاعان ورتانىڭ شىندىعىن قۋىرشاق قوزعالىسىمەن قاراپايىم ءارى بوياماسىز سۋرەتتەي الاتىن شىن شەبەر ەكەنىن دالەلدەدى. ادام مەن الاساپىران ءومىردىڭ قارىم-قاتىناسىن «تەرەڭ تۇسىنەتىن» بۇگىنگى قۋىرشاقتار باتىرىپ تا, قاتىرىپ تا ايتاتىن تۋراشىل, مەيىرىمدى مىنەزىمەن تارتىمدى. ۋاقىتپەن بىرگە ەسەيىپ كەلە جاتقان «6 +», «12 +» مارتەبەسىنە يە, قولىنان ءبارى كەلەتىن قۋىرشاقتاردىڭ ويىنى ويلاندىرماي, قايران قالدىرماي قويمايدى...
الماتى