كەيىنگى جىلدارى قازاقستان حالىقارالىق ارەنادا كورنەكتى بەيبىتشىلىك سۇيگىش مەملەكەت رەتىندە كورىندى. ەگەمەندىك العاننان بەرى بەيبىت, سىندارلى سىرتقى ساياسات جۇرگىزىپ, ءتۇرلى جاھاندىق ماسەلەنى شەشۋدە كەلىسسوزدەر الاڭىن ۇسىنىپ كەلەدى.
ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستان كەيىنگى داۋىردە بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىق ورناتۋ ماقساتىندا قۇرىلعان بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ الەمدىك ءتارتىبى كەيىنگى كەزدە بۇزىلىپ, الەم بىرنەشە پوليارلارعا ءبولىندى. جاعدايدىڭ بۇلاي ءورشۋى بۇۇ-نىڭ بەدەلىنە نۇقسان كەلتىرەدى. مۇنىڭ سالدارى شارتاراپتىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە قارۋلانۋ جارىسىن اكەپ سوعۋى مۇمكىن. احۋالدى رەتتەۋدىڭ جالعىز جولى – ديپلوماتياعا جۇگىنۋ.
دەگەنمەن ديپلوماتيا بارلىق جاعدايدا جۇمىس ىستەمەيدى. سوندىقتان جاھاندىق بەيبىتشىلىكتى ساقتاۋدىڭ بالاما جولىن ويلاپ تابۋ كەرەك. دۇنيە جۇزىندەگى ادامداردىڭ 85 پايىزى دىنگە سەنەدى. وسىلايشا, ءدىن الەمدىك ءتارتىپتىڭ نەگىزگى كۇشىنە اينالادى. سوندىقتان ءدىن كوشباسشىلارىنىڭ جاھاندىق بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمدى ساقتاۋدا ءرولى ەرەكشە. سونىمەن قاتار بۇكىل ءدىن ادام ءومىرىنىڭ قاستەرلى ەكەنىنە, ءوزارا قولداۋعا جانە دەسترۋكتيۆتى ۇردىستەردەن باس تارتۋعا شاقىرىپ, ادامگەرشىلىك قۇندىلىقتاردى ناسيحاتتايدى. بۇل قاعيداتتاردى جاڭا الەمدىك ءتارتىپتىڭ نەگىزى رەتىندە پايدالانۋعا بولادى.
پرەزيدەنت توقاەۆ ءدىني جەتەكشىلەرگە ءوز ىقپالىن كورسەتە الاتىن ءۇش سالانى اتاپ كورسەتتى. بىرىنشىدەن, ولار ۇزاق ۋاقىت باسىنان قاقتىعىس وتكىزگەن قاۋىمداردا ءدىننىڭ كۇشىن پايدالانىپ, سوعىستان قالعان جارالاردى ەمدەۋگە ۇلەس قوسا الادى.
ەكىنشىدەن, جەكەلەگەن وشپەندىلىك ارەكەتتەرى الەمدىك بەيبىتشىلىككە نۇقسان كەلتىرۋى مۇمكىن ەكەنىن ەسكەرىپ, ءدىني كوشباسشىلار ءوزارا قارىم-قاتىناسىن ىلگەرىلەتۋ ارقىلى جاعدايدىڭ باقىلاۋدان شىعۋىنا جول بەرمەيدى.
ۇشىنشىدەن, جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ ناتيجەسىندە ادام ءومىرىنىڭ بۇكىل سالاسىندا ءجۇرىپ جاتقان تۇبەگەيلى وزگەرىستەردى ەسكەرىپ, ءدىني كوشباسشىلار تسيفرلىق شىندىقتىڭ قيىندىقتارىنا قارسى تۇرۋ ءۇشىن رۋحاني قۇندىلىقتاردى ءسىڭىرىپ, مورالدىق ستاندارتتاردى بەلگىلەي الادى.
قازىرگى زاماننىڭ تىرەگى رولىنەن ايىرىلعان ءداستۇرلى دىندەر جاھاندىق دەڭگەيدە ءوزىنىڭ ىقپالدى مارتەبەسىنە قايتا يە بولدى. ءدىننىڭ قازىرگى ادام ومىرىندەگى ماڭىزىن كورسەتۋ ماقساتىندا قازاقستان بيلىگى استانادا الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ سەزىن تۇراقتى وتكىزىپ كەلەدى. ىرگەلى جيىن ەلدىڭ حالىقارالىق ءيميدجىن قالىپتاستىرۋدا ماڭىزدى ءرول اتقارادى. قۇرىلعانىنا 20 جىلعا جۋىقتاعان سەزد كونفەسسياارالىق ديالوگتىڭ جاھاندىق ۇدەرىسىنە ەلەۋلى ۇلەس قوستى.
سەزدەن كەلەتىن اۋقىمدى ارتىقشىلىقتارعا نازار اۋدارىپ, ونى تۇراقتى تۇردە ۇيىمداستىرۋ وتە وزەكتى. جيىن ءارتۇرلى دىندەردى ءبىر-بىرىنە جاقىنداتۋدا وڭ ءرول اتقارادى. وسىلايشا, قوعامداعى بەيبىتشىلىك پەن باسقالارعا قۇرمەتتى ىلگەرىلەتەدى.
پرەزيدەنت توقاەۆ سوڭعى سەزدىڭ اشىلۋىندا قازاقستان حالقى ءارتۇرلى وركەنيەتتەر مەن دىندەردىڭ داستۇرلەرىن, توزىمدىلىك پەن اشىقتىق رۋحىن بويىنا سىڭىرگەنىن اتاپ وتكەنى دۇرىس قادام بولدى.
«قازىرگى تاڭدا قازاقستاندا 100-دەن استام ەتنوس وكىلى تاتۋ-ءتاتتى ءومىر ءسۇرىپ جاتىر, 18 كونفەسسيانى بىرىكتىرەتىن 4 مىڭعا جۋىق ءدىني بىرلەستىك ەركىن جۇمىس ىستەيدى. مۇنى قازاقستاننىڭ باعا جەتپەس بايلىعى جانە ءتول ارتىقشىلىعى دەپ بىلەمىز. سەزد ەلىمىزدە جانە بۇكىل الەمدە ديالوگ پەن ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ جونىندەگى قازاقستان ساياساتىنىڭ ماڭىزدى بولىگى», دەدى ول.
بۇل قازاقستاننىڭ وركەنيەتارالىق, دىنارالىق جانە كونفەسسياارالىق ديالوگتىڭ جاھاندىق ورتالىعى رەتىندەگى ءرولىن راستايدى. سەزد يدەيالارىن جاھاندىق دەڭگەيدە ىلگەرىلەتۋ, شەتەلدىك ساياساتكەرلەردى, ساراپشىلاردى, جۋرناليستەردى ديالوگكە تارتۋ, الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارى مەن كورنەكتى ساياسي قايراتكەرلەردى ۇزاقمەرزىمدى تۇراقتىلىققا قول جەتكىزۋگە شاقىرۋ ماڭىزدى.
رازا سايەد,
بريتانيالىق جۋرناليست