سەنات سپيكەرى ماۋلەن اشىمباەۆتىڭ توراعالىعىمەن پالاتا وتىرىسى ءوتىپ, سەناتورلار ەۋرازيالىق قايتا ساقتاندىرۋ كومپانياسىن قۇرۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالادى جانە دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن جولدادى.
تاۋار اينالىمىن ارتتىراتىن زاڭ
وتىرىس بارىسىندا «ەۋرازيالىق قايتا ساقتاندىرۋ كومپانياسىن قۇرۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ قارالدى. حالىقارالىق قارجى ۇيىمى – ەۋرازيالىق قايتا ساقتاندىرۋ كومپانياسىنىڭ قىزمەتى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا مۇشە ەلدەردىڭ ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستارىن ارتتىرۋعا جانە ەكسپورتتاۋشى كاسىپورىنداردىڭ تاۋەكەلدەرىن قايتا ساقتاندىرۋ جولىمەن ينۆەستيتسيالار كولەمىن ۇلعايتۋعا باعىتتالعان.
«وسى كەلىسىم ارقىلى ەۋرازيالىق قايتا ساقتاندىرۋ كومپانياسىنىڭ مارتەبەسى, فۋنكتسيالارى, باسقارۋ جانە ونىڭ قىزمەتىنە اۋديت پەن رەۆيزيا جۇرگىزۋ ماسەلەلەرى رەتتەلەدى. ماقۇلدانعان زاڭ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ تاۋار اينالىمىنىڭ دامۋىنا ءوز ىقپالىن تيگىزەدى دەپ سەنەمىز», دەدى ماۋلەن اشىمباەۆ.
كومپانيانىڭ جارعىسىنا سايكەس تاۋەكەلدەردى باعالاۋ, تاۋەكەلدەردى ازايتۋ, شىعىنداردى رەتتەۋگە جاردەمدەسۋ, ماركەتينگتىك زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋ, قايتا ساقتاندىرۋ سالاسىنداعى كونسۋلتاتسيالىق, زەرتتەۋ جانە اعارتۋشىلىق قىزمەت جانە تاعى باسقا فۋنكتسيالار رەگلامەنتتەلەدى. كەلىسىمنىڭ شارتتارى بويىنشا كاپيتال بىرلەستىككە مۇشە ەلدەردىڭ جارنالارى ەسەبىنەن قالىپتاسادى.
كوگالداندىرۋ ءىسى كوڭىلدەگىدەي ەمەس
پالاتا وتىرىسىندا سەناتورلار وزدەرىنىڭ دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن دا جولدادى. سەنات دەپۋتاتى نۇرلان بەكەنوۆ ەل اۋماقتارىن كوگالداندىرۋ قارقىنى تومەن دەپ سانايدى. ول ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترى ەرلان نىسانباەۆتىڭ اتىنا دەپۋتاتتىق ساۋال جولداپ, قورشاعان ورتانى كوگالداندىرۋ تۋرالى وزەكتى ماسەلەلەردى جاريا ەتتى.
سەناتوردىڭ ايتۋىنشا, مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس 2025 جىلعا دەيىن بۇكىل ەلىمىز بويىنشا 2 ملرد اعاش وتىرعىزۋ قاجەت. ماسەلەن, 2021 جىلى 138 ملن اعاش, 2022 جىلى 280 ملن اعاش وتىرعىزىلدى, ال بيىل 409 ملن اعاش وتىرعىزۋ جوسپارلانعان. الايدا دەپۋتات كوشەتتەردىڭ ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيى نەبارى 70 پايىزدى قۇرايدى دەپ الاڭداپ وتىر. ياعني ءاربىر ءۇشىنشى اعاش تامىر جايا الماي, سەمىپ قالادى. «وسىلايشا, 409 ميلليون كوشەتتىڭ كەم دەگەندە 120 ميلليونى تامىر جايا المايدى. بۇل بيۋدجەت قارجىسىن ءتيىمسىز جۇمساۋ ەكەنى بەلگىلى بولىپ وتىر. بيۋدجەت شىعىنىن ازايتۋ كەرەك. وسىمدىكتەردىڭ تىرشىلىگىنە باقىلاۋ جانە تالداۋ جۇرگىزىلمەيدى, ولاردى باقىلاۋ, كۇتۋ جانە سۋارۋدىڭ زاماناۋي جۇيەسى ورناتىلماعان. بيۋدجەت قاراجاتىن ءتيىمسىز جۇمساعانى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك قايدا؟», دەدى ول. سونىمەن قاتار اعاشتاردى كەسۋ, قاساقانا وت قويۋ, ورتەۋ, ورمانداردى زاڭسىز باسىپ الۋ جانە پايدالانۋ, ۇيلەر مەن باسقا دا قۇرىلىستاردى سالۋ ماسەلەلەرىنە الاڭداۋشىلىق بىلدىرگەن دەپۋتات وسىعان بايلانىستى ورماندار مەن كۋرورتتىق ايماقتارداعى بارلىق عيماراتتار مەن قۇرىلىستاردى تەكسەرۋدى ۇسىندى.
«وسىمدىكتەر مەن اعاشتاردى ءوسىرۋ, سونداي-اق ولارعا كۇتىم جاساۋ تاسىلدەرىن قايتا قاراۋ كەرەك دەپ سانايمىن. كوشەت وتىرعىزاتىن مەردىگەرلىك ۇيىمدارعا اعاشتاردى ودان ءارى مىندەتتى تۇردە كۇتىپ-باپتاۋ مەن جاي-كۇيىنە مونيتورينگ جاساۋ جانە ول تۋرالى ەسەپ بەرۋ ءتارتىبى بەكىتىلسىن. بۇل قىزمەت كورسەتۋ شارتىندا كورسەتىلىپ, ولاردى ورىنداماعانى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك تۋرالى بەلگىمەن بىرگە جازىلۋى كەرەك», دەدى سەناتور.
سايرامدا ساپالى اۋىز سۋ تاپشى
سەناتور اليشەر ساتۆالديەۆ ۇكىمەت باسشىسى ءاليحان سمايىلوۆتىڭ اتىنا جولداعان دەپۋتاتتىق ساۋالىندا تۇركىستان وبلىسىنىڭ سايرام اۋدانىنداعى ينفراقۇرىلىمنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن كوتەردى. ونىڭ ايتۋىنشا, حالىقتى ساپالى اۋىز سۋ جانە ەلەكترمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىمدى شۇعىل دامىتۋ قاجەت.
«قارابۇلاق اۋىلدىق وكرۋگىندەگى ساپالى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى وزەكتى كۇيىندە قالىپ وتىر. 59 مىڭعا جۋىق حالقى بار اۋىل وكرۋگى تۇرعىندارىنىڭ تەك 60 پايىزى عانا اۋىز سۋ قۇبىرلارىنا قولى جەتىپ تۇر. اۋىل حالقىنىڭ 30-35 پايىزى قۇدىق جانە وزدەرى قازىپ العان سۋ ۇڭعىمالارىن پايدالانۋعا ءماجبۇر. تۇرعىندار اراسىندا ىشەك اۋرۋلارىنا شالدىققاندار بار. اۋىل كوشەلەرىنىڭ جاعدايى ءماز ەمەس, 70 پايىزى جوندەۋدى قاجەت ەتەدى», دەدى سەناتور. سونىمەن قاتار دەپۋتات اۋدانداعى حالىق سانىنىڭ وسۋىنە بايلانىستى جاڭا تۇرعىن ۇيلەر سالۋ قاجەتتىگىنە ۇكىمەتتىڭ نازارىن اۋداردى.
ول سونداي-اق سايرام اۋدانىندا جەرگە كەزەكتە 56 مىڭنان استام ازامات تىركەلگەنىن, ياعني اۋداننىڭ ءاربىر ءتورتىنشى تۇرعىنى كەزەكتە تۇرعانىن حابارلادى. «وسى ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن سايرام اۋدانىنىڭ جەر ۋچاسكەلەرىندە ينجەنەرلىك كوممۋنيكاتسيالار سالۋ جوسپارلانىپ وتىر. قۇنى 891 ملن تەڭگەگە جوبالىق قۇجاتتاما دايىندالدى. سونىمەن قاتار اۋدان تۇرعىندارىن تۇراقتى ەلەكتر جارىعىمەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا اقسۋكەنت اۋىلىنان قوسالقى ەلەكتر ستانساسىن سالۋ ءۇشىن قۇنى 1,7 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن جوبالىق سمەتالىق قۇجاتتار ازىرلەنگەن. جوعارىدا اتالعان ماسەلەلەر بويىنشا بارلىق ءتيىستى قۇجات راسىمدەلىپ, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرۋ بويىنشا وتىنىمدەر جولدانعان», دەدى دەپۋتات. وسىعان بايلانىستى ءاليحان سمايىلوۆتان «قۋاتتى وڭىرلەر – ەل دامۋىنىڭ درايۆەرى» ۇلتتىق جوباسى اياسىندا ايتىلعان ماسەلەلەردى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرۋ ماسەلەسىن قاراۋدى سۇرادى.
تەمىرجولشىلاردىڭ تۇيتكىلدى ماسەلەلەرى
قتج-نىڭ قاتارداعى قىزمەتكەرلەرىنىڭ زەينەتكەرلىك جاسىن 55 جاسقا دەيىن تومەندەتۋ كەرەك. سەناتور گەننادي شيپوۆسكي ءوزىنىڭ دەپۋتاتتىق ساۋالىندا وسىنداي ۇسىنىس ايتتى. ونىڭ پىكىرىنشە, تەمىرجول سالاسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ ءومىرىن جاقسارتۋ سالاسىندا كوپتەگەن ماسەلە بار. سەناتور ەلىمىزدە سالانى دامىتۋ ءۇشىن ءتىپتى جاڭا مينيسترلىك قۇرىلعانىن اتاپ ءوتتى. الايدا گ.شيپوۆسكيح ايتقانداي, مەملەكەتتىك ورگان تەمىرجولشىلاردىڭ نەگىزگى ماسەلەلەرىن, ونىڭ ىشىندە جالاقىنىڭ تومەندىگىن, تۇرعىن ءۇيدىڭ جوقتىعىن جانە زەينەتكە شىعۋ جاسىن تومەندەتۋ ماسەلەسىن ءالى شەشكەن جوق.
دەپۋتات كولىك مينيسترلىگىنىڭ اقپاراتى بويىنشا ەڭ تومەنگى ساناتتاعى «بايلانىس جانە دابىل» ماماندارىنىڭ جالاقىسى اقتوبەدە 382 مىڭ تەڭگەنى, قىزىلوردادا 354 مىڭ تەڭگەنى, ال ەڭ تومەنگى ساناتتاعى «جولشىنىڭ» جالاقىسى اباي وبلىسى مەن پاۆلودار وبلىسىندا 280 مىڭ تەڭگەنى قۇرايتىندىعىنا نازار اۋداردى. سەناتوردىڭ پىكىرىنشە, بۇل شىندىققا سايكەس كەلمەيدى.
«وڭىرلەردەگى تەمىرجولشىلاردان العان مالىمەتتەرگە سۇيەنەتىن بولساق, ەڭ تومەنگى ساناتتاعى «بايلانىس جانە بەلگى بەرۋ» ماماندارىنىڭ قولعا الاتىن جالاقىسى اقتوبەدە جوبامەن 200 مىڭ تەڭگە, قىزىلوردادا 180 مىڭ تەڭگە, ءدال سولاي ەڭ تومەنگى ساناتتاعى «جول جوندەۋشىنىڭ» جالاقىسى اباي وبلىسىندا 160 مىڭ تەڭگە, پاۆلودار وبلىسىندا 205 مىڭ تەڭگەنى قۇرايدى. مينيسترلىك پەن وڭىرلەردەگى تەمىرجولشىلاردان العان اقپارات ەكەۋى ەكى ءتۇرلى. ءبىز قايسىسىنا سەنەمىز؟ ارينە, حالىقتىڭ اقپاراتىنا سەنەمىز», دەدى سەناتور.
وسى دەرەكتەردى العا تارتقان دەپۋتات تەمىرجولشىلاردىڭ ماسەلەلەرىن تولىعىمەن شەشە الاتىن بىرقاتار شەشىم ۇسىندى. قازىر بۇل سالادا 140 مىڭعا جۋىق ادام جۇمىس ىستەيدى, دەمەك ونىڭ ەكونوميكالىق اسەرى دە ۇلكەن بولادى.
«بىرىنشىدەن, «قازاقستان تەمىر جولى» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ جىلدىق تابىسىن, مەملەكەت تاراپىنان بەرىلەتىن سۋبسيديانى جانە ينفلياتسيانى ەسكەرە وتىرىپ, تەمىرجول سالاسىنىڭ قاراپايىم جۇمىسشىلارىنىڭ جالاقىسىن كوتەرۋ كەرەك. ەكىنشىدەن, تەمىرجول سالاسىنداعى قاراپايىم جۇمىسشىلارعا كورپوراتيۆتىك كەلىسىم نەمەسە باسقاشا تەتىكتەردى قاراستىرا وتىرىپ, 55 نەمەسە 57 جاستان زەينەتكە شىعارۋدى قامتاماسىز ەتۋ كەرەك. ۇشىنشىدەن, تەمىرجول قىزمەتكەرلەرىنە ارنالعان تۇرعىن ءۇي باعدارلاماسى ازىرلەنۋى كەرەك, سونداي-اق باعدارلامانىڭ تەتىكتەرىن بارلىق وڭىرگە ەنگىزىپ, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارمەن ناقتى الگوريتم جاسالۋعا ءتيىس», دەدى سەناتور.