دەپۋتات مارتەبەسى قالاي تالقىلاندى؟

«بiلەتiندەردىڭ ايتۋىن­شا وكتەمشiل اپپاراتتىڭ باس­قا­رۋىمەن ءومiر سۇرگەننەن زاڭنىڭ باسقارۋىمەن عۇمىر كەشكەن جەڭiل كورىنەدى. ارينە, ول ءۇشىن ەڭ ال­دى­مەن زاڭنىڭ ءوزى جۇرت كوڭىلىنەن شى­عاتىنداي بولۋى كەرەك. بۇگىندە بارشا­مىز­دىڭ شىنايى قۇقىلى مەملەكەتكە تەزىرەك جەتۋدى ارماندايتىنىمىز دا سون­دىقتان.

ال ساپالى زاڭ سول قۇجاتتاردى بە­كىتىپ, ومىرگە جولداما بەرەتىن دەپۋتات­تاردىڭ ءوز ستاتۋسىن ناق­تى ايقىنداۋدان باستالعانى ماقۇل-اق. سول سەبەپتى, سەس­سيا­دا «قازاق سسر-iندەگى حالىق دە­پۋتات­تارىنىڭ ستاتۋسى تۋرالى» رەسپۋبليكا زانىنىڭ جوباسى جونىندە بايانداما تىڭدالعاننان كەيىن, دەپۋتاتتار كەشە اتالعان قۇجاتتى تالقىلاۋعا كىرىستى.

نەگە ەكەنى بەلگiسiز, كۇن وت­كەن سايىن زالدا وتىراتىن حا­لىق قالاۋلىلارىنىڭ قاتا­رى سيرەپ بارادى. ماسەلەن, بۇ­گiن­­گi العاشقى ماجiلiسكە 357 دە­پۋ­­تاتتىڭ 251 عانا قاتىستى. تورا­عالىق ەتۋشى قازاق CCP جوعارعى سوۆەتى توراعاسىنىڭ ورىن­باسارى س.ءابدىلديننىڭ حا­بارلاۋىن­شا, 10 دەپۋتات ما­جi­لiسكە دالەلدى سەبەپتەرمەن قا­تىس­پاي وتىرعان كورىنەدى. ال وزگە سەكسەنىنىڭ دە دالەلدى سە­بەپتەرى بار شىعار, بىراق ارينە, بۇل جاعداي سەسسيانىڭ شىرايىن شىعارا قويماسا كەرەك», دەلىنگەن ماقالادا.

اۆتورلاردىڭ جازۋىنشا, دە­پ­ۋتاتتار ءوز قۇقىقتارى مەن مىن­دەتتەرى تۋرالى ما­سەلەگە تيi­سiنشە ءمان بەرە قاراعان. زاڭ جوباسىنىڭ بۇكىل بابىنا قاتىس­تى پى­كىر ايتىلعان. اسى­رەسە دەپۋ­تاتتىق مiن­دەت­تەرiن اتقا­رۋ­عا باي­لانىستى جاسالاتىن جاع­داي­لار تولعاندىرعانى بايقالا­دى.

«دەپۋتاتتاردان iستi تالاپ ەتۋ ءۇشىن ولاردى پراۆومەن قام­تا­ماسىز ەتiپ, ءتيىستى جاع­داي­لار جا­سالعانى ماقۇل. – مىسالى, مە­نiڭ سايلاۋ وكرۋگىمدە 70 ەل­دى مەكەن بار, – دەدi دەپۋتات ا.پو­نومارەۆ. – ونىڭ ءبىر قاتا­رىنا كۇنىنە اۆتوبۋس ءبىر-اق رەت قا­تىنايدى. سوندىقتان سايلاۋ­شى­لارىممەن كەزدەسۋ وتكىزۋ, ولار­دىڭ ارىز-شاعىمدارىنا باي­لانىستى ساپارعا شىعۋ ەلەۋ­لi قو­لاي­سىز­دىق تۋعىزادى. قالالىق جەردە تۇ­را­تىن دەپۋتاتتار ءۇشىن, بالكىم, جەكە ترانسپورتتىڭ قاجەتى جوق شىعار, ال سەلولىق وكرۋگتەردەن سايلانعان قازاق سسر حالىق دەپۋتاتتارىنا ءوز قارجىسىنا جەڭىل ماشينا بولىنگەنى دۇرىس بولار ەدى», دەلىنگەن ماقالادا.

باسىلىم كەلتىرگەن دەرەكتەر­گە سۇيەن­سەك, زالداعى كومپيۋتەردىڭ كومەگىمەن الەۋمەتتىك زەرتتەۋ جۇرگىزىلگەن. داۋىس بەرۋدiڭ ناتي­جەسiندە زالدا وتىرعان دەپۋتات­تاردىڭ 190-ى جەكە جەڭىل كولىك العىسى كەلەتىنىن جەتكىزىپتى.

« – كورiپ وتىرسىزدار, بۇل كوپ تسيفر... – دەدi جوعارعى كەڭەس توراعاسى.

Heگىزگى ماسەلەگە كوشەيىك. ماجi­لiستە دەپۋتاتتاردىڭ ەڭبەك دەمالىسىن بەل­گى­لەۋ ەگجەي-تەگ­جەي اڭگىمە بولدى. سايلاۋشى­لار اماناتى دا قىزۋ پىكىر­تال­اس تۋعىزدى. وسىلاردىڭ قاي-قايسى­سى بويىنشا دا ءارتۇرلى, ءتىپتى قاراما-قايشى پىكىرلەر ايتىلدى.

– دەپۋتاتتارعا ارتىقشىلىق جاعداي جاساۋ ماسەلەسىنە ويلانا قاراۋ كەرەك, ءبىز قانداي ەلدە, قاي ۋاقىتتا ءومىر ءسۇرىپ وتىر­عانىمىزدى ۇمىتپايىق, قارا­پايىم­دىلىقتان اسپايىق, – دەدى دەپۋتات يۋ.ن.سىتوۆ.

– كەيبiر دەپۋتاتتاردىڭ ەڭ­بەك دەمالىسىن 36 كۇنگە سوزۋدى, قىزمەت بابىنا بايلانىستى كو­لiك تالاپ ەتۋىن ازىر­گە ارتىق دەپ ويلايمىن, –  دەدى ءۇزىلىس كە­زىندە اڭگىمەلەسكەنiمiزدە دەپۋتات ج.تۇياق­­باەۆ. – اماناتتارىن ورىن­داۋ ءۇشىن دەپۋتاتتار سايلاۋ­شىلارىنىڭ ارا­سىنا ايىنا ءتورت-بەس كۇن بولسە جەتىپ جاتىر.

– قازىرگى جاعدايدا كوبىنە جوسپارلى وبەكتىلەردى امانات ەتiپ الىپ, ءبىز ءوزiمiزدi دە, سايلاۋشىلاردى دا الداۋعا ءماجبۇرمىز. شەتەلدەردە اماناتتالۋ دەگەن بولمايدى. وبەكتىلەردى سالۋمەن ءتيىستى مەكەمەلەر اينالىسادى. سوندىقتان ءبىز دە امانات قابىلداۋ دەگەننەن ارىلۋىمىز كەرەك. دەپۋتاتتار نەگىزىنەن ساپالى زاڭ شىعارۋمەن اينالىسقانى ءجون, – دەگەن وي ايتتى دەپۋتات س.بايباتىروۆ.

– اماناتتار قالۋى كەرەك, ونسىز ءبىز سايلاۋشىلارىمىزدىڭ مۇڭ-مۇقتاجىنان قول ءۇزىپ قالا­مىز, – دەپ دەپۋتات ج.كارىپ­جانوۆ ول پiكiردi قۇپتامادى.

وسىنداي پىكىرتالاستىڭ نا­تي­­جەسىندە ەكi جوبا دا تولىق­تى­رىلىپ, تۇزەتىلۋى ءۇشىن تۇ­­راق­تى كوميتەتكە جىبەرىلەتىن بول­دى.

– بەسىنشى كۇن جۇمىس ىستەسەك تە, ءالi ماڭىزدى زاڭ قابىلداي العان جوقپىز, – دەگەن قىنجىلىس ءبىلدىردى دەپۋتات م.كالماتاەۆ.

وعان جوعارعى كەڭەس توراعا­سى: «قازىرگى جاعدايدا زاڭنىڭ ساپالى قابىلدانۋى ءبىرىنشى كەزەكتە تۇرۋى كەرەك» دەگەن تۇرعىدا جاۋاپ بەردى. ارينە, زاڭ قابىلدان­باي جاتىپ, قايتا تۇزەتۋلەرگە دۋشار بولماۋ ءۇشىن مۇنىڭ ءوزى دۇرىس تا. وسى كۇنى تالقىلانعان «قازاق سسر حالىق دەپۋتاتىن كەرى شاقىرىپ الۋ ءتارتىبى تۋرالى» رەسپۋبليكا زاڭىنىڭ جوباسىن تالقىلاۋدا تارتىستى ءوتتى. پىكىرسايىستىڭ ورتا تۇسىنا كەلگەندە دەپۋتات ا.ف.كوزلوۆ:

– جولداستار, وسى جوبانى تالقىلاۋ كەرەك پە ءوزى؟ مىسالى, وزگە ەلدەردە مۇنداي زاڭ جوق. سايلاۋشىلار دەپۋتاتتارىن وزدەرى سايلاپ العان ەكەن, ەندى وكىلەتتىك مەرزىمى بىتكەنشە شىداسىن, – دەپ ماسەلە قويعاندا, العاشىندا جۇرت اڭتارىلىپ قالعانداي بولدى», دەلىنگەن ما­قالادا.

تالقىلاۋ بارىسىندا دەپۋ­تاتتاردىڭ جەرگىلىكتى لاۋازىمدى قىزمەت يەلەرiنiڭ قىسىمىنا دۋشار بولماۋى, ولاردىڭ سۇراۋ سالۋىنا جاۋاپ بەرۋدىڭ ماڭىزدى­لىعىن ارتتىرۋ ماسەلەلەرى ءسوز بولعان.

«تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن جايت: دەپۋتات­تارىمىزدىڭ رەسپۋبلي­كامىزدىڭ مەملە­كەتتىك تىلىندە سويلەۋ بەلسەندىلىگى تىم تەمەن. ولاردىڭ انا تiلiندە سويلەۋى ءۇشىن ەندى قانداي جابدىقتىڭ قاجەت ەكەندىگىن ءوز باسىمىز تۇ­سiنە المادىق...

سەسسيادا جۋرناليستەردىڭ جۇمىس iستەۋiنە قامقورلىق جا­عى ءالى كۇتكەندەگىدەي دەڭگەيگە كوتەرiلمەي وتىر. تىركەلگەن جۋر­ناليستەرگە سول كۇنى تالقىلاناتىن كۇجاتتاردىڭ, بىرنەشە عانا داناسى بەرىلەدى, سوندىقتان نەگiزiنەن تەك قولىڭا ۇستاپ قانا ۇلگەرەسىڭ. زاڭ جوبالارىنىڭ تەكستەرiنەن دەپۋتاتتار سياقتى حاباردار بولىپ وتىرۋ ازىرگە ارمان كۇيىندە قالدى. دەمەك, رەپورتاجدارىمىزدا كەيبiر قۇجاتتاردىڭ تيiستi باپتارىن كورسەتە وتىرىپ اڭگىمەلەي الماساك, بۇل تەك ءوزىمىزدىڭ كىنا­مىز ەمەس دەگەن ويدامىز», دەپ ماقا­لانى قورىتىندىلايدى گ.ەڭسە­پوۆا مەن ءا.الىبەكوۆ.