سەنات سپيكەرى ماۋلەن اشىمباەۆتىڭ توراعالىعىمەن پالاتا وتىرىسى ءوتىپ, دەپۋتاتتار بىرقاتار زاڭ جوباسىن ماقۇلدادى. سونداي-اق سەناتورلار قوعامدا قىزۋ تالقىعا ءتۇسىپ جۇرگەن بىرنەشە ماسەلەگە قاتىستى ساۋالدارىن جولدادى.
ەكونوميكالىق قاتىناستى نىعايتادى
وتىرىس بارىسىندا پالاتا دەپۋتاتتارى «تۇركى ينۆەستيتسيالىق قورىن قۇرۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭدى قارادى. سەنات توراعاسى اتاپ وتكەندەي, بۇل قۇجاتتىڭ نورمالارى كەلىسىمگە قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ ەكونوميكالىق دامۋىنا ىقپال ەتۋدى كوزدەيدى. «راتيفيكاتسيالانعان كەلىسىمنىڭ نەگىزىندە ارنايى ينۆەستيتسيالىق قور قۇرىلىپ وتىر. ول تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەردە ينفراقۇرىلىمدىق, ونەركاسىپتىك, سونداي-اق, شاعىن جانە ورتا بيزنەس جوبالارىن قارجىلاندىرادى. الداعى ۋاقىتتا وسى زاڭ تۇركى مەملەكەتتەرى ۇيىمىنا مۇشە باۋىرلاس ەلدەر اراسىنداعى ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناستاردى ودان ءارى نىعايتۋعا وڭ اسەرىن تيگىزەدى دەپ سەنەمىز», دەدى ماۋلەن اشىمباەۆ. كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ قازاقستانعا ەكونوميكانىڭ باسىم سەكتورلارىنداعى جوبالاردى قارجىلاندىرۋعا, جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋعا جانە شاعىن جانە ورتا بيزنەستى ودان ءارى دامىتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
سونىمەن قاتار پالاتا وتىرىسىندا دەپۋتاتتار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى اراسىنداعى تاراپتار مەملەكەتتەرىنىڭ ازاماتتارىنا قاتىستى اقپارات الماسۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭدى دا قاراپ, ماقۇلدادى.
تۇرعىندار جول جاعدايىنا نارازى
سەناتور تالعات ءجۇنىسوۆ ءوزىنىڭ دەپۋتاتتىق ساۋالىندا ەل تۇرعىندارىنىڭ جولدى جوندەۋ جۇمىستارىنىڭ ۇزاققا سوزىلۋىنا نارازى ەكەنىن ايتتى. اقمولا وبلىسىنداعى جولداردىڭ توزۋىنا بايلانىستى پروبلەمالاردى كوتەرگەن ول «رف شەكاراسى (ەكاتەرينبۋرگ) – الماتى» رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار اۆتوكولىك جولىنىڭ ۋچاسكەسىن جوندەۋ جۇمىستارىن قارجىلاندىرۋدى جالعاستىرۋ كەرەكتىگىن العا تارتتى. دەپۋتاتتىڭ پايىمىنشا, جوبا باستاپقىدا 13,2 ملرد تەڭگەگە باعالانعان. جوسپار بويىنشا 2023 جىلى جولداردى جوندەۋگە 3 ملرد تەڭگە بولىنۋگە ءتيىس ەدى, الايدا ونىڭ تەك 1,6 ملرد تەڭگەسى عانا ءتۇستى. بۇگىندە جۇمىس كەزەڭىن اياقتاۋ ءۇشىن بۇل اقشا جەتكىلىكسىز.
«اۆتوموبيل جولى اۋدانداردى اقمولا وبلىسىنىڭ ورتالىعىمەن بايلانىستىرادى. سونداي-اق ول سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى مەن رەسەي فەدەراتسياسى اراسىنداعى ستراتەگيالىق ماڭىزى بار كولىك-لوگيستيكا ءدالىزى. ءبىزدىڭ حالىقپەن كەزدەسۋلەرىمىز بارىسىندا جالپى سانى 2 مىڭعا جۋىق ادام بولاتىن وسى جول بويىندا ورنالاسقان نوۆوكيەۆكا, كيەۆ, كالينين, موحوۆوە جانە قالماقكول اۋىلدارىنىڭ تۇرعىندارى جولدى جوندەۋدى بەلگىلەنگەن مەرزىمدە اياقتاۋدى تالاپ ەتتى. جولداردىڭ ەسكىرۋىنە بايلانىستى اۆتوكولىك ءجيى بۇزىلادى, ادامدار ۋاقىتىلى مەديتسينالىق كومەك الا المايدى, شاعىن بيزنەس دامىمايدى جانە بۇل جاعداي مەملەكەتتىك ورگاندارعا قاتىستى نارازىلىقتار مەن نەگىزدى شاعىم تۋدىرۋى مۇمكىن», دەگەن سەناتور پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى رومان سكلياردان جول جوندەۋ جۇمىستارىنىڭ اياقتالۋىنا قاراجات ءبولۋىن سۇرادى.
جولاۋشى تاسىمالىنىڭ جايى
سەناتور ەۆگەني بولگەرت قالالىق قوعامدىق كولىك, مامانداردىڭ سىرتقا كەتۋى جانە جەكە اۆتوپاركتەردىڭ جاعدايىنا قاتىستى ماسەلەلەرگە نازار اۋداردى. بۇل باعىتتاعى تۇيتكىلدەر حالىققا قىزمەت كورسەتۋدىڭ دەڭگەيىن تومەندەتەدى. وسىعان بايلانىستى دەپۋتات جاعدايدى جاقسارتۋ ءۇشىن سالانى سۋبسيديالاۋ سياقتى بىرقاتار شارا ۇسىندى.
«كوپتەگەن قالا مەن ەلدى مەكەندە جولاۋشىلاردىڭ جايلى تاسىمالى تۋرالى ايتۋ مۇمكىن ەمەس, ونىڭ بالاماسى دا جوق. سالانىڭ كوپتەگەن مامانى باسقا جاققا جۇمىسقا كەتىپ جاتىر. جۇرگىزۋشىلەردىڭ جەتىسپەۋشىلىگىنە بايلانىستى كەيبىر اۆتوبۋس پاركتەرىندە اۆتوبۋستار قاڭتارىلىپ تۇر, بۇل جولاۋشىلاردىڭ ايالدامادا تۇرىپ قالۋىنا جانە ازاماتتاردىڭ نارازىلىعىنا اكەلىپ سوعادى. قالالىق مارشرۋتتاردا 10 525 اۆتوبۋس تارتىلعان بولسا, ءىىم دەرەگى بويىنشا ەلىمىزدە «D» ساناتىنداعى كۋالىگى بار 387 مىڭ ادام بار. ول ادامدار وسى جاعدايعا بايلانىستى بۇل ماماندىققا بارعىسى كەلمەيتىنى انىق», دەدى سەناتور.
دەپۋتات بيۋدجەت اقشاسى مەن تابىستى مارشرۋتتاردى تۇراقتى الىپ تۇراتىن مۋنيتسيپالدى اۆتوپاركتەرگە ارتىقشىلىق بەرىلەتىنى تۋرالى پروبلەماعا دا توقتالدى. «مۋنيتسيپالدىق اۆتوپاركتەردى جەكەشەلەندىرۋ جانە سونىمەن قاتار باسەكەلەستىك نەگىزدە جەكە سەكتورعا سەنىمگەرلىك باسقارۋعا بەرۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋدى ۇسىنامىن. سونداي-اق قالا ىشىندەگى جانە قالاارالىق قاتىناستاعى تاسىمالداۋشىلاردىڭ شىعىنىن جابۋعا سۋبسيديا ءبولۋ جونىندەگى اقپاراتتىق جۇيە ازىرلەۋ كەرەك. اۆتوپاركتى جاڭارتۋ جانە وتاندىق تەحنيكامەن تولىقتىرۋ جونىندە تاسىمالداۋشىلارمەن ۋاعدالاستىق مىندەتتەمەسى بويىنشا ۇزاقمەرزىمدى سۋبسيديا ءبولۋدىڭ نەگىزىن قاراستىرۋ كەرەك», دەدى سەناتور.
جات اعىم الاڭداتىپ تۇر
دەپۋتات نۇرتورە ءجۇسىپ قوعامدى الاڭداتىپ وتىرعان جات اعىم پروبلەماسىنا توقتالىپ, ازاماتتارىمىزدى دەسترۋكتيۆتى ءدىني اعىمداردىڭ ىقپالىنان قورعاۋ ءۇشىن وتاندىق زاڭنامانى جەتىلدىرۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. ماسەلە دابىل قاعارلىق دەڭگەيگە جەتكەنىن ايتقان ول ەلىمىزدە ءدىن ۇستانۋشى ازاماتتاردىڭ ورتاشا جاسى ازايىپ كەلە جاتقانىن, ولاردىڭ 75 پايىزى اشىق ينتەرنەت دەرەككوزدەرىن پايدالاناتىنىن جەتكىزدى.
«سونىڭ سالدارىنان ازاماتتارىمىز ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزعا, سالت-داستۇرىمىزگە, ءداستۇرلى مادەنيەت پەن ونەرگە قارسىلىق ءبىلدىرۋ, مەملەكەتتىك رامىزدەر مەن كەيبىر مەرەكەلەردى قۇرمەتتەمەۋ, زاڭمەن بەلگىلەنگەن اسكەردە قىزمەت ەتۋ, ورتا ءبىلىم الۋ سياقتى ورتاق مىندەتتەردەن, مەديتسينالىق راسىمدەردىڭ كەيبىر تۇرلەرىنەن باس تارتۋى سىندى زايىرلى قوعام تالاپتارىنا ساي كەلمەيتىن قارسىلىقتار انىق بايقالىپ جاتىر. ءتىپتى جاستاردىڭ نازارىن جالپىعا ورتاق بىلىمنەن, پاراساتتى پايىمنان, زاماناۋي قۇندىلىقتاردان تاياز ءدىني تۇسىنىكتەرگە بۇرىپ اكەتۋ ارەكەتتەرى دە اشىق جالعاسىپ كەلەدى», دەدى سەناتور.
پرەمەر-مينيستر ءاليحان سمايىلوۆتىڭ اتىنا جولداعان دەپۋتاتتىق ساۋالىندا نۇرتورە ءجۇسىپ شەتەلدەردىڭ وزىق تاجىريبەسىن زەردەلەي وتىرىپ, قولدانىستاعى زاڭنامانى ۇلتتىق دۇنيەتانىمدى ەسكەرە وتىرىپ جەتىلدىرۋدى, ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى مەملەكەتتىك دەڭگەيدە ناسيحاتتاۋدى, باق-تا, مەكتەپ جانە وتباسىندا, قوعامدىق ينستيتۋتتاردا كەڭىنەن تانىم-تۇسىنىك جۇمىستارىن جۇرگىزۋدى, ءدىن ىستەرى باسقارمالارىن بارلىق وڭىرلەردە بولەك باسقارما رەتىندە قايتا اشىپ, كادرلىق الەۋەتىن ارتتىرۋدى, جاستارمەن ءدىن پروبلەمالارىن زەرتتەۋ ورتالىقتارىنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق الەۋەتىن ارتتىرىپ, قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقىلارىن كوتەرۋدى ۇسىندى.
سونىمەن قاتار جالپى وتىرىستا سەناتور امانگەلدى نۇعمانوۆ اۋديت باعىتتارى بويىنشا زەرتتەۋ جۇمىستارىن ادىسنامالىق تۇرعىدا قامتاماسىز ەتۋدى جەتىلدىرۋ قاجەتتىگىن ايتىپ, مەملەكەتتىك بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋ ساپاسى عىلىمي زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىن جۇمىلدىرۋدى دا ارتتىرۋعا ءتيىس ەكەندىگىن جايىندا پىكىر بىلدىرسە, ءلاززات رىسبەكوۆا اۋىلدىق جەرلەردەگى كاسىپكەرلەردى گرانتتارمەن قولداۋ ماسەلەسىنە نازار اۋداردى. سەناتور ۇكىمەت شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋدىڭ بىرىڭعاي كەشەندى باعدارلاماسىن ازىرلەۋ كەزىندە وسى باعىتتى ەسكەرۋى قاجەت ەكەنىن تىلگە تيەك ەتتى.
ال سەناتور نۇرلان بەكنازاروۆ از قامتىلعان وتباسىلارىنداعى وقۋشىلاردى تاماقپەن جانە مەكتەپ فورماسىمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرىنە الاڭداۋشىلىق ءبىلدىرىپ, ءتيىستى زاڭناماعا تۇزەتۋلەر ەنگىزۋدى ۇسىندى.