جىلىتۋ ماۋسىمى: دايىندىق جۇيەلى ەمەس

جىلۋ ۋاقتىلى بەرىلمەۋى مۇمكىن

جالپى, جىلىتۋ ماۋسىمىنىڭ جايى­نا توقتالماس بۇرىن, جوعارىداعى ما­سەلەنىڭ ءمان-جايىنا ۇڭىلسەك. الداعى جىلىتۋ ماۋسىمىنا دايىندىق جۇمىسىن ويداعىداي جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن بۇگىندە ەنەرگيامەن جابدىقتاۋ كاسىپورىندارى 2 تۋربينا, 30 قازاندىق, 12 شاقىرىم جىلۋ جانە 886 شاقىرىم ەلەكتر جەلىسىنە, 113 ترانسفورماتورلىق قوسالقى ستانساسىنا جوندەۋ جۇمىسىن جۇرگىزىپ جاتىر. الاي­دا جۇمىستار جۇيەلى ۇيىم­داس­تى­رىل­ماعاندىقتان, دايىندىق ويدا­عى­داي ەمەس. وسىعان وراي وب­لىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى سەرىك قانا­عاتوۆ­تىڭ توراعالىعىمەن جىلىتۋ ماۋ­سى­مىنا دايىندىق جاعدايى قارالعان ەدى. سول جيىندا كوپ تۇيتكىلدىڭ شەتى شىقتى.

وبلىستىق ەنەرگەتيكا, تۇرعىن ءۇي-كوم­مۋنالدىق شارۋاشىلىعى باس­قار­­ماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى دانيار سقاقوۆتىڭ ايتۋىنشا, سارقان قالاسىنىڭ ورتالىق قازاندىعىنىڭ توزعان 2 قازان­دىعىن اۋىستىرۋعا مەر­دىگەر انىق­تال­عا­نى­مەن, قاجەتتى نە­گىزگى جاب­دىق­تار­دىڭ جوق بولۋىنا باي­لانىستى ءالى كۇنگە دەيىن جۇمىس باس­­تالماعان. ول ازداي, ۇشتوبە قالا­سىندا بلوكتى-ءمودۋلدى قازاندىق ساتىپ الۋعا جانە ورناتۋعا قاراجات بيىل شىلدەدە بو­لىن­گەن. الايدا كونكۋرستىق راسىمدەر ءالى كۇنگە دەيىن جاريالانباعان. تالدىقورعان قالاسىنداعى دارابوز انا, اباي, گاۋحار انا, بالپىق بي كوشە­لە­رىن­دەگى جىلۋ جەلىسىنىڭ ۋچاسكەسىن قايتا جاڭارتۋ جوباسىنىڭ ىسكە اسىرىلۋىنا بايلانىستى بيىل 4-28 قىركۇيەك ارالىعىندا ابونەنتتەردى ىستىق سۋدان اجىراتۋ جوسپارلانعانىمەن, جۇمىس ۋا­قىتىندا اياقتالماۋى مۇمكىن. بۇل تۇر­عىنداردىڭ نارازىلىعىن تۋدىرادى. سونىمەن قاتار ەسكەلدى اۋدانىنىڭ اقتۇما, اق­ەش­كى جانە سىرىمبەت اۋىل­دا­رىنىڭ تۇرعىندارىن ورتالىق سۋمەن قامتاماسىز ەتىلمەۋ قاۋپى بار.

«قىسقى جىلىتۋ ماۋسىمىنان قى­سىل­ماي شىعۋ ءۇشىن ەنەرگيا كاسىپورىن­دا­رىنا 365 مىڭ توننا كومىر, 10,1 مىڭ توننا مازۋت قاجەت. سونىمەن قاتار بيۋدجەتتىك ۇيىمدار ءۇشىن 11,4 ملن ليتر ديزەل, 16 مىڭ توننا كومىر جانە 4,2 مىڭ توننا پەللەت دايىندالۋى كەرەك. الايدا ەنەرگيا كاسىپورىندارىندا بۇگىندە 81,6 مىڭ توننا كومىر, 1,7 مىڭ توننا مازۋت قورى بار. كاسىپورىندارعا كومىر تولىعىمەن ساتىلىپ الىنعانىمەن, جوس­پارداعى 365 مىڭ توننا كومىردىڭ 167,9 مىڭ تونناسى عانا جەتكىزىلگەن. مازۋت وتىنىن جەتكىزۋ قازان ايىندا باستالادى», دەيدى د.سقاقوۆ.

بۇگىندە بيۋدجەتتىك ۇيىمدارعا 11,2 ملن ليتر (قاجەتتىلىك 11,4 ملن ليتر) سۇيىق وتىنى ساتىپ الىنسا, ونىڭ 8,8 ملن ءليترىن عانا دىتتەگەن جەرىنە جەت­كى­زىلگەن. بيۋدجەتتىك ۇيىمدارعا قا­جەت­تى 16 مىڭ توننا قاتتى وتىننىڭ 13,5 مىڭ تونناسى جەتكىزىلگەن. وكىنىشكە قاراي, پانفيلوۆ اۋدانىنىڭ مادەنيەت نىساندارىنا كومىر مۇلدەم جوق. وبلىس تۇرعىندارى ءۇشىن كومىردىڭ جالپى قاجەتتىلىگى 453,8 مىڭ توننانى قۇرايدى, بۇگىندە 250,4 مىڭ توننا الىنعان. دەگەنمەن تۇرعىنداردىڭ قاتتى وتىن دايىنداۋ جۇمىسى قاراتال, كوكسۋ, اقسۋ اۋداندارىندا باياۋ.

جىلىتۋ ماۋسىمى جاقىنداپ قالسا دا, وبلىستاعى 10 ءبىلىم بەرۋ نىسا­نى­نىڭ جوندەۋ جۇمىسى تولىق اياقتال­ماعان. سوندىقتان جىلىتۋ ماۋسىمىنا دايىندىق جۇمىسى باستالماعان. سونى­مەن قاتار جىلۋ جانە ەلەكترمەن جابدىقتاۋشى ۇيىمدار الدىندا دەبي­تور­­لىق بەرەشەكتەردىڭ ۋاقتىلى وتەل­مەۋ ماسەلەلەرى تۋىندادى. سال­دارىنان كاسىپورىندار ۋاقىتشا قارجىلىق قيىن­دىق­قا تاپ بولىپ وتىر.

جىلىتۋ ماۋسىمىندا «تالدى­قور­­عان­جىلۋسەرۆيس», «الاكول­جىلۋ», «سار­قانجىلۋ» «اسۋتۆك» «پانفي­لوۆ­سۋ­قۇبىرى» مەكەمەلەرى مەن «جىلىتۋ ورتالىعى» جشس-لاردىڭ كومىر جانە مازۋت ساتىپ الۋىنا بيۋدجەتتەن 1,8 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان. بيۋدجەتتىك ۇيىم­دارعا كومىر جانە ديزەل وتىنىن جەتكىزۋ, جەكە سەكتوردى كومىرمەن تولىق قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىنداعى جۇمىستار دا رەتىمەن جالعاسىپ جاتىر. سونداي-اق 1 648 كوپقاباتتى تۇرعىن ءۇي جانە بيۋدجەت سالاسىنىڭ 936 وبەكتىسىن قىسقى جىلىتۋ ماۋسىمىنا دايىنداۋ جۇمىسى قاداعالانۋدا.

ورتالىق قازاندىقتاردى جاڭعىرتۋ, جىلۋ جانە ەلەكتر جەلىلەرىن جوندەۋ جۇرگىزىلىپ جاتىر. وسى جىلى تالدى­قور­عان, تەكەلى قالالارى مەن الاكول, پانفيلوۆ, سارقان اۋداندارىنداعى جىلۋمەن جابدىقتاۋ نىسانىن جاڭعىرتۋعا, سالۋعا جانە اعىمداعى جوندەۋ جۇمىسىنا بيۋدجەتتەن 3,7 ملرد تەڭگە بولىنگەن. سول قاتاردا تالدىقورعان قالاسىنداعى №4 قازاندىقتى گازبەن جىلىتۋعا اۋىستىرۋ جانە تەكەلى قالاسىنداعى «الاتاۋ» شاعىن اۋدانىنداعى جىلۋ جەلىلەرىن قايتا قۇرۋ جانە سالۋ, الاكول اۋدانى, ءۇشارال قالاسىنداعى قازاندىقتى قايتا جاڭارتۋ, پانفيلوۆ اۋدانى, نۇركەنت اۋىلىنىڭ جىلۋ جەلىسىن كەڭەيتۋ, سار­قان اۋدانى سارقان قالاسىنىڭ قازان­­دىعى جوندەلىپ جاتىر.

جىلۋ جەلىسى مەن كوزدەرىن قايتا جاڭارتۋ اياسىنداعى جوسپار قاراتال مەن پانفيلوۆ اۋداندارى جانە تالدىقورعان قالاسىندا قارقىندى ءجۇرىپ جاتىر. بۇگىندە وبلىستىق بيۋدجەتتەن «باسقۋات» قازاندىعىن قايتا قۇرۋ جانە كەڭەيتۋ» جوباسىنا تۇزەتۋ جۇرگىزۋگە 500 ملن تەڭگە ءبولىنىپ, جۇمىس جۇرگىزىلۋدە. بۇل كەلەسى جىلى ناۋرىز ايىندا اياقتالىپ, الدىن الا مولشەرلەنگەن قۇنى 25 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن جوبا 2024-2025 جىلى جۇزەگە اسىرىلماق. ەلەكترمەن جابدىقتاۋ جوباسىنا دا وبلىستىق بيۋدجەتتەن قوماقتى قارجى ءبولىنىپ, 205 شاقىرىمنان اسا ەلەكتر جەلىسى قايتا جاڭعىرادى. دەمەك ايماقتا قىسقى جىلىتۋ ماۋسىمىنا دايىن­دىق جۇمىسى قارقىندى جۇرۋدە جانە وعان كەرەكتى قارجى مولشەرى دە جەت­كىلىكتى.

كۇزدىڭ ىزعارى بىرتە-بىرتە كۇشەيىپ بارادى. ساناۋلى كۇندەردەن كەيىن ەلىمىزدىڭ بارلىق ايماعىندا جىلىتۋ ماۋسىمى باستالادى. وسى رەتتە شال­عايداعى اۋدان­داردىڭ دايىندىعىن سۇراپ بىلدىك.

«الاكول اۋدانى بويىنشا جىلىتۋ ماۋسىمى بەكىتىلگەن جوسپارعا سايكەس جۇرگىزىلۋدە. اۋداندا 2 ورتالىقتان­دى­رىلعان جىلىتۋ قازاندىعى جۇمىس ىستەيدى. ورتالىق قازاندىقتى قاتتى وتىنمەن قامتاماسىز ەتۋگە «سنابسەرۆيسگرۋپ» جشس-مەن 378 ملن تەڭگەگە 24 156 توننا قاتتى وتىن جەتكىزۋگە كەلىسىمشارت جاسالىپ, تاۋلىگىنە 132 توننادان تاسىمالداۋ جۇمىسى جۇرگىزىلۋدە. قازىرگى تاڭدا 16 048 توننا قاتتى وتىن جەتكىزىلدى. جىلۋ جەلىلەرىن اعىمداعى جوندەۋگە باي­لانىستى 117 ملن تەڭگە قاراجات ءبو­لى­نىپ, بۇل جۇمىستى «ۆەلۋند ستال» جشس ساپالى اتقارۋدا», دەيدى اۋدان اكى­مى­نىڭ ءباسپاسوز حاتشىسى ايجان مۇرات.

جالپى العاندا, اۋداندا بارلىعى 13 745 جەكە تۇرعىن ۇيگە جىلىتۋ ماۋ­سىمى بارىسىندا 71 696 توننا قاتتى وتىن قا­جەت. بۇگىنگى تاڭدا 41 787 توننا كومىر سا­تىلىپ, تۇرعىنداردىڭ 59,1 پايى­زى قىسقى دايىندىعىن قامداپ الدى. اۋدان­دى قاتتى وتىنمەن قامتاماسىز ەتەتىن 5 تەمىرجول تۇيىعى بار. بۇگىنگى تاڭدا 14 ۆاگون نەمەسە 1 041 توننا كو­مىر قورى جەتكىزىلىپ, ساتىلىپ جاتىر. سو­نىمەن قا­تار «قازاقستان تەمىرجولى» ۇك» اق اقپاراتى بويىنشا بارلىعى 11 ۆاگون نەمەسە 759 توننا كومىر جولدا كەلە جاتىر. كومىردىڭ ورتاشا ساتىلۋ باعاسى 17 500-23 000 تەڭگە ارالىعىندا.

جىل سايىن جىلىتۋ ماۋسىمى باس­تالعاننان باستاپ تۇرعىن ۇيلەر مەن پاتەرلەردەگى تۇرمىستىق ءورتتىڭ سانى ارتاتىنى دا بەلگىلى. بۇل كوبىنەسە جىلىتۋ جۇيەلەرى مەن قوندىرعىلاردىڭ توزۋى, پەشتىڭ اقاۋى, جىلىتۋ, ەلەكتر جەلىسىن شامادان تىس جۇكتەۋ كە­زىندەگى ءورت قاۋىپسىزدىگى ەرەجەسىن ورەس­كەل بۇزۋ, سونداي-اق تۇرعىنداردىڭ نەم­قۇ­رايدىلىعىنان تۋىنداپ جاتادى. سون­دىق­تان دا ءورتتىڭ الدىن الۋ, جالپى قاراپايىم تالاپتاردى ورىنداۋ تۋرالى اۋداندىق توتەنشە جاعدايلار ءبولىمىنىڭ قىزمەتكەرلەرى دە ءتۇسىندىرۋ جۇمىسىن باستاپ كەتكەن.

كومىردىڭ باعاسى قىمباتتاعان

جاۋاپتى مامانداردىڭ سوزىنە سۇيەن­سەك, قازىر كومىر ساتىپ الۋ جۇمىس­تا­رى قىزۋ جۇرگىزىلىپ جاتىر. تالدى­قور­عانعا جاقىن اۋداندار كوگىلدىر وتىنمەن قام­تاماسىز ەتىلگەنىمەن, قاتتى وتىنعا سۇ­را­نىس جوعارى. بىلتىرعى ولقى­لىق­تاردىڭ الدىن الۋ ءۇشىن قويمالاردان توننالاپ تاسۋدا.

«وبلىس بويىنشا 34 كومىر تۇيىعى­مەن 4 قويما جۇمىس ىستەپ تۇر. ءدال قازىر ول جەرلەردە 27,8 مىڭ توننا كومىر بار. ورتا ەسەپپەن تاۋلىگىنە 24 ۆاگونمەن 1 656 توننا كومىر جەتكىزۋدە. الدىمىزداعى جىلىتۋ ماۋسىمىنا جالپى 453,8 مىڭ توننا كومىر قاجەت. قىركۇيەك ايىندا 65,4 مىڭ توننا كومىردى الىپ كەلۋ جوسپارلانعان. اۋدان جانە قالا اكىم­دىكتەرىنىڭ اقپاراتى بويىنشا كومىردىڭ ءبىر تونناسى ورتاشا ەسەپپەن 17 200-18 300 تەڭگە, ال تەمىرجول قاتى­ناسى جوق اقسۋ جانە سارقان اۋداندا­رىن­داعى باعا 24 000-26 500 تەڭگە», دەيدى د.يسكاكوۆ.

جالپى, جۇمىستىڭ جۇيەلى ورىندالۋ بارىسى – تىكەلەي باقىلاۋدا. وعان ارنايى مونيتورينگ جۇرگىزىلەدى. باسەكەلەستىكتى قورعاۋ جانە دامىتۋ اگەنت­تىگىنىڭ وبلىس بويىنشا دەپارتا­مەنتى كومىر باعاسىنىڭ نەگىزسىز وسۋىنە جول بەرمەۋ ءۇشىن جۇمىس ىستەپ جاتىر. تەمىرجول قاتىناسى جوق الىس اقسۋ مەن سارقان اۋداندارى تالدىقورعان مەن الاكول اۋدانى ارقىلى كومىردى تاسىمالدايدى. اقسۋ اۋدانىنداعى جال­­عىز تۇيىق ءى.جانسۇگىروۆ اۋىلىندا ور­نالاسقان. ول جەردەگى قويماعا جاۋاپتى سەيداحمەت جاڭاباتىروۆ: «مەنىڭ ءدال وسى جۇمىسپەن اينالىسقانىما 30 جىلدان اسىپ كەتتى. حالىققا ءتيىمدى باعا ۇسىنىپ, كومىردىڭ ساپاسىنا ءمان بەرەمىز. ءبىز ارنايى «كاماز» جالداپ, سول ارقىلى جۇمىس ىستەيمىز. ال جولدان الىپ, باعاسىن نەگىزسىز ءوسىرىپ جۇرگەندەر دە جوق ەمەس. ماسەلەن, ولار اۋدانىمىزدا ءار تونناسىن 30 مىڭنان ساتادى. بىزدەگى باعا بەلگىلەنگەن. ول مەجەدەن اسىپ تا, بۇزىپ تا كەتپەيمىز. ءدال قازىر قويمادا كومىر جەتكىلىكتى. قاجەتتىلىك بولىپ جاتسا, قوسىمشا الىپ كەلەمىز», دەيدى. كورشىلەس سارقان اۋدانىندا دا كومىر باعاسى وبلىستاعى باسقا ەلدى مەكەندەرمەن سالىستىرعاندا جوعارى. سەبەپ بەلگىلى. وبلىس اكىمىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتىندەگىلەردىڭ بىزگە بەرگەن اقپا­راتى بويىنشا سارقان قالاسىندا ەكى قويما جۇمىس ىستەيدى. سونىڭ ءبىر قوي­ما­سىنا ەرلان بەيسەمبەكوۆ جاۋاپتى.

«قويمامىزداعى كومىر قورى جەت­كىلىكتى. تۇرعىندار جاقسى الىپ جاتىر. ءبىر توننا كومىردىڭ باعاسى – 26 500 تەڭگە. اراعا ءۇش كۇن سالىپ تالدى­قور­عاننان الىپ كەلىپ وتىرامىز. ارنايى «كاماز» جالدايمىز. جاعدايعا قاراي ءبىز دە ارەكەتتى شيراتا تۇسەمىز. كومىر سۇرانىسقا يە, قويمالارعا ءالى دە تاسىپ جاتىر. بۇل – تەمىرجول قاتىناسى جوق وڭىرلەردەگى جاعداي», دەيدى ەرلان نۇرسايىن ۇلى.

ال گازبەن قامتىلعان, تەمىرجول قاتى­ناسى بار ەسكەلدى, كەربۇلاق, قارا­تال اۋداندارىمەن تالدىقورعان قالا­سىن­­داعى قويمالارعا جاۋاپتى تالعات ديحان­باەۆتىڭ ءوز ايتارى بار.

«بىلتىر ءدال وسى ۋاقىتتا كەزەك باس­تالىپ, تۇرعىندار جاپا-تارماعاي كو­مىر الۋعا اسىقتى. بيىل جاعداي باسقا. قويمادا كومىر ءوز مولشەرىنەن اسا تولىپ تۇر. حالىق قاجەتتىلىگىنە قاراي كومىر ساتىپ الىپ جاتىر. بۇرىنعىداي تالاس جوق. قويمالاردى اتاپ وتسەك, تالدى­قور­عان­داعى قويمادا – 5 مىڭ توننا, ەسكەلدى اۋدانىنىڭ ورتالىعى قارابۇلاق اۋى­لىن­داعى قويمادا – 1,5 مىڭ توننا, ۇشتوبەدە 600 توننا كومىر بار. ەرتەڭ قارا سۋىق كەلگەندە كەزەك كوبەيىپ, شۋ شىعىپ كەتپەس ءۇشىن كەز كەلگەن ادام قا­زىردەن قيمىلداعانى ابزال. ال ءبىز ءوز كەزەگىمىزدە جوسپاردى تولىق ورىنداپ, قىستان جاقسى شىعۋعا نيەتتىمىز», دەيدى تالعات جۇماباي ۇلى.

جالپى, جىلىتۋ ماۋسىمىنا وبلىسىمىز «قاراجىرادان» 216,8 مىڭ توننا, «شۇباركولدەن» 237 مىڭ توننا كومىردى الىپ كەلۋدى جوسپارعا قويعان. تەمىرجول قىزمەتكەرلەرىنىڭ ايتۋىنشا, مامىردان بەرى 120,8 مىڭ تونناسى كەلگەن. بۇل – پايىزدىق كورسەتكىشپەن ەسەپتەگەندە 26 پايىز. مەجەلەگەن ولشەمنىڭ جارتىسىنا دا جەتپەيدى. دەمەك الداعى ۋاقىتتا ۆاگوندار كوبەيىپ, كومىر مولشەرى دە ارتپاق. قىركۇيەكتىڭ وزىندە 948 ۆاگون كومىر الىپ كەلۋ كۇنتىزبەگە ەنگەن. قازىر 5,7 مىڭ توننا كومىر تيەلىپ دايىن تۇر. قاتتى وتىندى پايدالانۋشىلارعا بار­لىق جاعداي ويلاستىرىلعان. تەك ۋا­قىتىمەن ارەكەت ەتىپ, ءتيىمدى باعا ۇسى­نىلىپ تۇرعاندا ساتىپ الۋ قاجەت.

جەتىسۋ وبلىسى