وسىدان ەكى جىل بۇرىن ەلىمىزدەگى بىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىنداعى زەينەتاقى جيناقتارىن پايدالانۋعا رۇقسات ەتىلدى. وتكەن جىلى حالىق قالاۋلىلارى ۇكىمەتكە تۇرعىنداردىڭ قوردا جيناقتالعان زەينەتاقى جيناعىن ءوز قالاۋىنشا جۇمساۋعا مۇمكىندىك بەرۋ قاجەتتىگى تۋرالى ۇسىنىس ايتىپ, قانشاما ادام ۋاقتىلى قارىزىن وتەي الماي جەكە سوت ورىنداۋشىلارى مەن كوللەكتورلاردىڭ قۋدالاۋىنا تۇسكەنىن, قازىرگى كۇنى قيىن جاعدايدان شىعۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى وسى ەكەنىن العا تارتقان ەدى. بىراق مۇنى ۇكىمەت قولدامادى.
سونىمەن بيىل ەنگىزىلگەن الەۋمەتتىك كودەكستە بەكىتىلگەندەي, جەتكىلىكتىلىك شەگىنەن اسقان سومانى سالىمشىلار تەك ەمدەلۋگە جانە تۇرعىن ءۇي جاعدايلارىن جاقسارتۋعا جۇمساي الماق. بۇكىل زەينەتاقى جيناقتارىنىڭ جالپى سوماسى نەمەسە بىرجولعى زەينەتاقى تولەمدەرىن الۋدان كەيىن قالعان سومانىڭ 50%-دان اسپايتىن كولەمىن سالىمشىلار اكتيۆتەردى باسقارۋ كومپانياسىن تاڭداۋ ارقىلى جەكە باسقارۋعا تاپسىرادى. زەينەتاقى جيناقتارىنىڭ ساقتالۋىن مەملەكەتتىك كەپىلدەندىرۋ تەك ۇلتتىق بانك باسقارۋىندا قالعان زەينەتاقى جيناقتارى ارقىلى تاراتىلاتىنى كورسەتىلدى.
جاقىندا بىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورى كەيىنگى ءۇش جىلدا 3,7 ترلن تەڭگە سوماسىنا تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋعا جانە ەمدەلۋگە بەرىلگەن 1,8 ملن اسا ءوتىنىشتى ىسكە اسىرىلعانىنان حاباردار ەتكەنى بار. وندا زەينەتاقى جيناقتارىن ازاماتتار تۇرعىن ۇيگە, ەمدەلۋگە نەمەسە باسقارۋشى كومپانيالارعا اۋدارۋعا بجزق-داعى زەينەتاقى جيناقتارىنىڭ قولجەتىمدى سوماسى شەگىندە قولداناتىنى جونىندە اتالىپ كورسەتىلگەن.
بجزق-نىڭ تاياۋدا ۇسىنعان مالىمەتىنە قاراعاندا, جىل باسىنان بەرى قور سالىمشىلارىنىڭ تۇرعىن ءۇي جاعدايلارىن جاقسارتۋعا 1,4 ملن اسا ءوتىنىشتى قاراستىرعان ەكەن. ازاماتتاردىڭ ۋاكىلەتتى وپەراتور-بانكتەرىندە اشىلعان ارنايى شوتتارىنا بجزق شامامەن 3,3 ترلن تەڭگە قارجى اۋدارىپتى. بىرجولعى زەينەتاقى تولەمدەرىنىڭ ورتاشا سوماسى 2,3 ملن تەڭگەنى قۇراعان كورىنەدى. وتىنىشتەردىڭ ەڭ كوپ سانى الماتى قالاسى (ۋاكىلەتتى وپەراتورلارعا اۋدارىلعان جالپى سومانىڭ 23,08%), ماڭعىستاۋ وبلىسى مەن (16,32%) استانا قالاسىنىڭ (13,86%) تۇرعىندارى بولدى.
سالىمشىلاردىڭ زەينەتاقى جيناقتارىن پايدالانۋ ماقساتتارىن تالداي وتىرىپ, بارلىق ءوتىنىشتىڭ شامامەن 35,05%-ى ازاماتتىق-قۇقىقتىق مامىلەلەر بويىنشا مەنشىككە تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋ (تۇپكىلىكتى ەسەپ ايىرىسۋ) جانە جەكە تۇرعىن ءۇي سالۋ (مەنشىگىندە جەر تەلىمى بولعان كەزدە), وتىنىشتەردىڭ شامامەن 21,12%-ى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق اقشاسىنا ودان ءارى جيناقتاۋ ءۇشىن سالىمدى تولىقتىرۋ, 15,74%-ى يپوتەكالىق تۇرعىن ءۇي قارىزى جونىندە بەرەشەكتى ءىشىنارا وتەۋ (ونىڭ ىشىندە يسلام بانكىنىڭ قارجىلاندىرۋى اياسىندا), 15,12%-ى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناقتارىنىڭ جۇيەسىنە بايلانىستى يپوتەكالىق قارىزدار بەرەشەگىنىڭ ءىشىنارا وتەۋ ماقساتتارىنا جۇمسالعان.
بۇگىنگى تاڭدا زەينەتاقى جيناقتارىنىڭ ءبىر بولىگىن پايدالانۋعا بەرگەن وتىنىشتەردى قابىلدايتىن ۋاكىلەتتى وپەراتور-بانكتەر قاتارىندا «وتباسى بانك» تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى» اق, «قازاقستان حالىق بانكى» اق, «Altyn Bank» اق, «بانك تسەنتركرەديت» اق جانە «بانك فريدوم فينانس قازاقستان» اق بار. مۇنىڭ اراسىندا ۋاكىلەتتى وپەراتورلاردان 484,57 ملرد تەڭگە سالىمشىلاردىڭ نەمەسە الۋشىلاردىڭ جەكە زەينەتاقى شوتتارىنا قايتارىلعان. ونىڭ سەبەبى ءبىزدىڭ ازاماتتاردىڭ بىرجولعى زەينەتاقى تولەمدەرىنە ءوتىنىش بەرۋشىلەر بەلگىلەنگەن مەرزىمىندە پايدالانباعان كورىنەدى.
بجزق ەمدەلۋگە اقى تولەۋ ءۇشىن جالپى سوماسى 380,53 ملرد تەڭگەگە 449 413 ءوتىنىشتى ورىنداعان. الىنعان سومانىڭ ورتاشا مولشەرى – 0,85 ملن تەڭگە. وتىنىشتەردىڭ 96% ستوماتولوگيا مەن 2,55% وفتالمولوگياعا ەم-شارا جاساعان. قالعان مەديتسينالىق باعىتتارعا زەينەتاقى جيناقتارىنىڭ شامامەن 1%-ى پايدالانىلىپتى. سالىمشىلاردىڭ نەمەسە الۋشىلاردىڭ بجزق-داعى جەكە زەينەتاقى شوتىنا 34,68 ملرد تەڭگە قايتارىلعان.
جەكە ينۆەستيتسيالىق باسقارۋ بويىنشا ينۆەستيتسيالىق پورتفەلدى باسقارۋشىلارعا 2021 جىلدىڭ اقپانىنان وسى جىلدىڭ ءبىرىنشى قىركۇيەگىنە دەيىن 11,1 ملرد تەڭگە اۋدارىلىپ, 7 903 ءوتىنىش ورىندالىپتى. اۋدارىمنىڭ ورتاشا سوماسى – شامامەن 1,4 ملن تەڭگە. بۇگىنگى كۇنى قوردا بەس اتالعان باسقارۋشى مەن زەينەتاقى اكتيۆتەرىن سەنىمگەرلىك باسقارۋ تۋرالى شارتقا وتىرعان.
ونىڭ ىشىندە 11,1 ملرد تەڭگەنىڭ 41,55% نەمەسە 4,6 ملرد تەڭگەسى «Jusan Invest» اق-عا, 24,48% نەمەسە 2,72 ملرد تەڭگەسى «Halyk Global Markets» اق-عا, 15,27% نەمەسە 1,7 ملرد تەڭگەسى «BCC Invest» اق-عا, 9,83% نەمەسە 1 ملرد تەڭگەسى «Halyk Finance» اق-عا, 8,87% نەمەسە 0,98 ملرد تەڭگەسى «سەنتراس سەكيۋريتيز» اق-عا اۋدارىلعان.
بيىل شىلدە ايىنان باستاپ سالىمشىلار وزدەرىنىڭ مىندەتتى جارنا تۇرلەرى (مزج جانە مكزج) ەسەبىنەن جيناقتارىنىڭ 50%-عا دەيىن جەتكىلىكتىلىك شەگىن ەسەپكە الماي-اق, ينۆەستيتسيالىق پورتفەلدى باسقارۋشىلاردىڭ باسقارۋىنا بەرە الادى. ەرىكتى زەينەتاقى جارنالارى ەسەبىنەن جينالعان جيناقتاردى ينۆەستيتسيالىق باسقارۋعا تولىق كولەمدە بەرۋگە بولادى. شىلدە-تامىز ايلارىندا بۇل قۇقىقتى 1 798 ازامات پايدالانىپ, پورتفەلدى باسقارۋشىعا 2,15 ملرد تەڭگە قارجى اۋداردى. بۇل رەتتە بجزق قارجى اۋدارۋعا بەرىلگەن 2 مىڭعا جۋىق ءوتىنىشتى قاناعاتتاندىرىپتى.
زەينەتاقى اكتيۆتەرىن يپب سەنىمگەرلىك باسقارۋىنا باستاپقى بەرگەننەن كەيىن سالىمشى جىلىنا كەم دەگەندە ءبىر رەت زەينەتاقى جيناقتارىن ءبىر يپب-دان ەكىنشىسىنە سەنىمگەرلىك باسقارۋعا بەرۋ ءۇشىن بجزق-عا ءوتىنىش بەرۋگە قۇقىلى.
وتكەن جىلدىڭ ناۋرىزى مەن بيىلعى تامىز ايلارى ارالىعىندا 200-گە تارتا ءوتىنىش بەرۋشى يپب-نى اۋىستىردى. بجزق جالپى سوماسى 400 ملن تەڭگەنى ءبىر يپب-دان ەكىنشىسىنە اۋىستىرۋ تۋرالى 200-گە تارتا ءوتىنىشتى اياقسىز قالدىرمادى. شىلدەدەن باستاپ يپب باسقارۋىنداعى زەينەتاقى جيناقتارىن ۇلتتىق بانك باسقارۋىنا قايتارۋ مەرزىمى ەكى جىلدان ءبىر جىلعا قىسقارتىلدى. وسى جىلدىڭ ناۋرىزى مەن تامىز ايلارى ارالىعىندا بجزق جالپى سوماسى 2,2 ملرد تەڭگەگە قاراجاتتى يپب-دان ۇب-قا اۋدارۋ بويىنشا 602 ءوتىنىشتى ورىندادى.
ينۆەستيتسيالىق پورتفەلدى باسقارۋشىلار بىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىنان زەينەتاقى اكتيۆتەرىن العاننان كەيىن ولاردى ۇلتتىق بانكى باسقارماسىنىڭ 2014 جىلعى 3 اقپانداعى №10 قاۋلىسىمەن بەكىتىلگەن جانە ينۆەستيتسيالىق دەكلاراتسيادا كوزدەلگەن ينۆەستيتسيالىق پورتفەلدى باسقارۋ جونىندەگى قىزمەتتى جۇزەگە اسىرۋ قاعيدالارىندا كورسەتىلگەندەي رۇقسات ەتىلگەن قارجى قۇرالدارىنا ينۆەستيتسيالايدى.
زەينەتاقى جيناقتارى ۇلتتىق بانكتىڭ باسقارۋىندا بولعان كەزەڭدە سالىمشى زەينەت جاسىنا جەتكەنگە دەيىن ينفلياتسيا دەڭگەيىن ەسكەرە وتىرىپ, زەينەتاقى جيناقتارىنىڭ ساقتالۋىنا مەملەكەتتىك كەپىلدىك قولدانىلادى. زەينەتاقى جيناقتارىن ينۆەستيتسيالىق پورتفەلدى باسقارۋشىلار سەنىمگەرلىك باسقارۋىنا اۋدارۋ كەزىندە مەملەكەتتىڭ كەپىلدىگى باسقارۋشى كومپانيانىڭ زەينەتاقى اكتيۆتەرى كىرىستىلىگىنىڭ ەڭ تومەنگى دەڭگەيىن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى كەپىلدىگىمەن اۋىستىرىلادى. بۇل زەينەتاقى اكتيۆتەرىن باسقارۋ نارىعىنداعى بارلىق يپب باسقارۋىنا بەرىلگەن زەينەتاقى اكتيۆتەرىنىڭ ورتاشا بەلگىلەنگەن كىرىستىلىكتى نەگىزگە الا وتىرىپ ەسەپتەلەدى.