حوسپيس تۋرالى ەستىگەنىڭىز بار ما؟ بىزدە ول – «مەديتسينالىق ءپاللياتيۆتى كومەك كورسەتۋ ورتالىعى» دەپ اتالادى. بىلۋىمىزشە, ورتالىققا ەكىنىڭ-ءبىرى ەمەس, ايىقپاس دەرتكە شالدىعىپ, ءدام-تۇزى تاۋسىلاردا جان, ءتان تىنىشتىعىن ىزدەگەندەر بارادى. استانادا ءدال وسىنداي جالعىز مەكەمە بار. ءبىز وسى داۋاسىز دەرتتىڭ دارۋىندەي ورتالىققا بارىپ, ەم-دوم مەن ناۋقاستاردىڭ حال-احۋالىن ءبىلىپ قايتقان ەدىك.
ورتالىق قىزمەتى مەنتاليتەتكە قايشى ەمەس
قالا ىشىندەگى وزگە ۇيلەردەن وقشاۋلانعان ءزاۋلىم عيماراتتى بىردەن بايقادىق. ماڭايىندا كەلىمدى-كەتىمدى كىسى كورىنبەيدى. ورتالىقتىڭ مەكەنجايىن الدىن الا ناقتىلاعان سوڭ, جاڭىلماي جەتكەنىمىزدى تۇسىندىك. عيماراتتىڭ قاسبەتى قوناقۇيگە ۇقساعانىمەن ىشكى تىنىس-تىرشىلىگى مۇلدەم باسقا ەكەنىن سوڭىنان بىلدىك. جۇمىس بارىسىندا زىر جۇگىرىپ, تالاپتانىپ جۇرگەن مەديتسينا ماماندارىنىڭ قيمىلى شيراق, قادامى نىق. كوبى جاس, ءبىرىنىڭ كوڭىلىن ءبىرى اۋلايتىنداي. كوپ كىدىرمەي Amara مەديتسينالىق ءپاللياتيۆتى كومەك كورسەتۋ ورتالىعىنىڭ باسشىسى گۇلميرا كنيازبەكوۆامەن جولىعىپ, مەكەمە جايىندا سۇرادىق.
– ورتالىق 2019 جىلى اشىلدى. سول كەزدە نارتاۋەكەل دەپ قالا ىشىنەن عيمارات جالداعانبىز. ال مىنا عيماراتقا اۋىسقانىمىزعا – بيىل ءۇشىنشى جىل. مەديتسينالىق ءپاللياتيۆتى كومەك الۋعا كوبىنە-كوپ ەمگە باعىنبايتىن ناۋقاستار كەلەدى. ساناۋلى اي, كۇن, ساعاتى تاياعاننىڭ بارلىعىن قابىلدامايمىز. ويتكەنى جۇقپالى اۋرۋعا شالدىققاندار دا بولۋى مۇمكىن عوي. ەلىمىزدە ولارعا بولەك ورتالىقتار قاراستىرىلعان. دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ بۇيرىعىنا سايكەس بەكىتىلگەن بەلگىلى ءبىر اۋرۋلاردىڭ ءتىزىمى بار. سونى ەسكەرەمىز. جۇمىس كۇردەلى. كەيدە ءوزىمىز دە دەپرەسسياعا تۇسەمىز. قايىسپاي, حال-قادەرىمىزشە ەڭبەك ەتىپ كەلەمىز. ناۋقاستاردىڭ اراسىندا ينسۋلتتەن, ونكولوگيا, التسگەيمەر, پاركينسون جانە باسقا دا اۋرۋدان احۋالى ناشارلاعاندار كەزدەسەدى. ءبىز سەكىلدى ورتالىقتاردىڭ قىزمەتى قازاقتىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىنە باعىنبايدى دەۋگە كەلمەيدى. ءيا, قازاقتا ەت جاقىنىڭ ماڭگىلىك ساپارعا اتتاناردا قارايلاسۋىڭ كەرەك, سوڭعى ساعاتتارى تاياعاندا بالاسى اۋزىنا سۋ تامىزۋ كەرەك دەيدى. ارينە, سولاي بولعانىن ءبىز دە قۇپتايمىز. بىراق كۇندەلىكتى قىم-قيعاش تىرلىكتىڭ قامىمەن جۇرگەن وتباسىلاردى دا تۇسىنۋگە بولادى. جۇمىسقا بارمايىن دەسە, وتباسىن اسىراۋ قاجەت. ال جاعدايى ناشارلاعان ادامنىڭ كۇن-ءتۇن دەمەي قاس-قاباعىنا قارايسىڭ. پسيحو-ەموتسيونالدىق جاعىنان دا جەڭىل ەمەس. ناۋقاستىڭ ءوزى دە قينالىپ قالۋى ىقتيمال. بىزدەگى ماماندار جاعدايى ناشارلاعانداردى قالاي كۇتۋ كەرەگىن بىلەدى. ۇزاق ۋاقىت تىنىس الۋ اپپاراتىنىڭ كومەگىمەن جاتاتىندار بار. تۋعان-تۋىستارى باۋىرىن ورتالىققا اپاردىم, ءىس ءبىتتى دەمەيدى عوي. كەلىپ, حابار الىپ تۇرادى. ۋاقىتى تاياعان ناۋقاستىڭ جاعدايىن وتباسىنا حابارلاپ, ەسكەرتىپ وتىرامىز, – دەيدى گ.كنيازبەكوۆا.
قوردان بولىنگەن قارجى جەتپەيدى
ورتالىقتىڭ ءار قاباتىندا مەديتسينا مامانى, پسيحولوگ بولادى. ولاردىڭ بارلىعى دەرلىك ءوزىنىڭ جۇمىس باعىتىنا قاراي تاجىريبەدەن ءوتىپتى. ناۋقاسقا قالاي قاراۋ كەرەك ەكەنىن بىلەدى. شەتەلدىك تاجىريبەگە يەك ارتادى. دارىگەر ءار پاتسيەنتكە وزىنشە بولەك ەم-دوم ۇسىنادى. كوبىنە-كوپ جاندى جەگىدەي جەگەن اۋرۋدىڭ سالدارىن ءبىر ءسات باسۋعا تىرىسادى. ءۇي جاعدايىندا اۋىرسىنۋدى باساتىن ەكپە سالدىرۋ ءۇشىن قايتا-قايتا جەدەل-جاردەم شاقىرتۋعا تۋرا كەلەدى ەمەس پە؟ ورتالىقتا پاتسيەنتتى ەكى كۇندە ءبىر مارتە جۋىندىرادى. قاجەتتى دارۋمەنى بار اس-اۋقاتىن ۋاقتىلى بەرەدى. سەبەبى ناۋقاستاردىڭ بارلىعى دەرلىك وزدىگىنەن ەمىن-ەركىن جۇرۋگە قاۋقارسىز. ال قۇر سۇلدەرى قالىپ, ەس-ءتۇسسىز جاتقانداردىڭ وزدىگىنەن اس ءىشۋ بىلاي تۇرسىن, تىنىس الۋى قيىن. ورتالىققا ناۋقاستار ەلىمىزدەگى اۋرۋحانالاردان جولداما ارقىلى كەلەدى. بىراق كۆوتانى كۇتپەي, اقىلى تۇردە ءبىر پالاتادا ءبىر ءوزى جاتقان ناۋقاستار ساناۋلى بولسا دا بار ەكەن. مۇندا جولدامامەن كەلگەن ءار ناۋقاستىڭ كۇندەلىكتى كۇتىمىنە الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورىنان قاراجات تولەنەدى. كەي-كەيدە قايىرىمدىلىق قورلارى جەردەمدەسەدى. ايتكەنمەن قوردان قارالعان قارجى ورتالىقتىڭ كەرەك-جاراعىن تۇگەندەۋگە جەتپەيتىن كورىنەدى. جۇمىسشىلار جالاقىسىن ارا-تۇرا مەرزىمىنەن كەش الاتىنى تاعى بار. اسىرەسە, جالعا الىپ وتىرعان عيماراتتىڭ شىعىنىن وتەۋ قيىن. مەديتسينالىق ءپاللياتيۆتى ورتالىقتى ەكىنىڭ ءبىرى اشا بەرمەيدى. باسقا-باسقا ءدال وسى الەۋمەتتىك جوبانىڭ سالماعى اۋىر, جاۋاپكەرشىلىگى جوعارى. جەكەمەنشىك ورتالىقتىڭ كوبى وسى كۇيدى كەشىپ جۇرگەنگە ۇقسايدى.
جالعا العان عيماراتتىڭ شىعىنى كوپ
– ءبىز جالداپ وتىرعان عيماراتتىڭ جالگەرلىك اقىسىن, جۇمىسشىلاردىڭ جالاقىسىن ۋاقتىلى تولەيمىز دەپ قينالىپ قالامىز. جىل سوڭىندا كونكۋرسقا قاتىسىپ, جوسپارلاعان قارجىنىڭ شامامەن 50 پايىزى ءتيدى. ياعني بىلتىر جەلتوقساندا ورتالىقتا 112 ناۋقاس جاتسا, جىل باسىندا تەك 53 ادامعا قارجى قارالاتىنىن بىلدىك. ال قالعان ناۋقاستاردى قايدا جىبەرەمىز؟ ءبىرىنىڭ جاقىنى جوق بولسا, ەكىنشىسى وتباسىن اسىراۋى كەرەك. قارجىلىق جاعىنان قينالدىق. ءبىز جىل سوڭىنا قاراي قورعا جۇمىستىڭ ەسەبىن تاپسىرامىز. سودان بىلتىر بەلگىلى سەبەپتەرمەن ءۇش ايدىڭ جالاقىسىن الا الماي قالدىق. ازىرگە باردى قاناعات تۇتىپ, اۋپىرىمدەپ كەلەمىز. جالاقى, جالگەرلىك اقىسىمەن قوسا, ءدارى-دارمەگىمىز بار. احۋالدى ايتىپ, پرەزيدەنتكە حات جازدىق. بىزگە قالالىق اكىمدىك عيمارات قاراستىرسا, جاعدايىمىز وڭالىپ, جۇمىس ءبىرشاما جەڭىلدەپ قالار ەدى. جوندەۋ كورمەگەن نىسان بولسا دا قولدان كەلگەنشە ءوزىمىز رەتتەپ الار ەدىك. عيماراتتىڭ جايىن رەتتەمەسەك, ءارى قاراي جۇمىس ىستەۋ-ىستەمەۋىمىز ەكىتالاي بولىپ تۇر. ءبىزدىڭ ورتالىققا ەكىنىڭ-ءبىرى عيماراتىن بوساتىپ بەرە سالمايدى. ءبىزدى تۇسىنگەن كاسىپكەرلەرگە العىس ايتامىز, ارينە, – دەيدى ورتالىق باسشىسى.
ورايى كەلگەندە ونكولوگيادا 13 جىل تاجىريبەسى بار, ورتالىقتىڭ باس دارىگەرى رەنات بايتاقوۆپەن دە اڭگىمەلەستىك. ول ورتالىق اشىلعان تۇستا جۇمىسقا كەلگەنىمەن, جارتى جىلعا جەتەر-جەتپەس ەڭبەك ەتىپ, قايتا باسقا جۇمىسقا اۋىسىپتى.
– جۇمىسقا العاش كەلگەن جىلدارى تاعامنىڭ ءدامىن سەزۋدەن قالدىم. ءوزىمدى ناشار سەزىنىپ ءجۇردىم. وعان دەيىن قالالىق ونكولوگيالىق ديسپانسەردە ەڭبەك ەتكەنمىن. باس دارىگەردىڭ ۇسىنىسىمەن ونكولوگ بولدىق. وپەراتسيا جاسادىق, ناۋقاستاردى ەمدەدىك. ءبارى ءساتتى وتەتىن. مەديتسينالىق ءپاللياتيۆتى ورتالىقتا ناۋقاستار قايتىس بولا باستادى. اۋىرتپالىق ءتۇستى. ايىنا كەيدە 10-15 ادام كەلمەستىڭ كەمەسىمەن كەتەتىن. ال بيىل جىل باسىنان بەرى 53 ناۋقاس قايتىس بولدى. العاشقىدا ناۋقاستاردىڭ تۋعان-تۋىستارى دەرتتىڭ ءدارۋى بولا ما دەپ ءجيى سۇرايتىن. سۇراعانى جاقسى, حال سۇرامايتىندار دا بار ەكەن. ءتىپتى, سۋىت حابار جەتكىزۋ ءۇشىن حابارلاسقاندا تەلەفون تۇتقاسىن كوتەرمەگەندەر بولدى. سودان ءبىز دارىگەرلەردىڭ وپەراتسيا جاساپ ەمدەۋگە تىرىسقانىن, اۋرۋدىڭ ءدارۋى تابىلماعانىن ايتامىز. شەتەل اسقاننان دا پايدا جوق ەكەنىن ەسكەرتەمىز, تۇسىندىرەمىز. جۇمىستان شىقتىم دەدىم عوي, بىلتىر شاقىرتۋمەن تاعى كەلدىم. ورتالىقتى ارالادىم. جىگەرلى جاستار بىرىنە-ءبىرى جاردەمدەسىپ, ءبىرىنىڭ كوڭىلىن ءبىرى اۋلاپ جۇرگەنىن بايقادىم. ىشتەي ء«بارى پسيحولوگ ەكەن» دەدىم. ۇجىممەن جۇمىس ىستەي الاتىنىمدى ءتۇسىندىم. دەگەنمەن قازىر جۇمىس جەڭىل دەپ ايتا المايمىن. اۋرۋلار جاسارىپ بارادى. جۇرەك قانتامىر اۋرۋىنا شالدىققان جاستاردى كوردىك. ارتىق سالماعى جوق, وڭىنەن اۋرۋدىڭ تابى بايقالمايتىن ناۋقاستار ينسۋلتتەن كوز جۇمدى, – دەيدى ول.
باس دارىگەر دە ەڭبەكاقىسى قولىنا كەش تۇسەتىنىن ايتىپ قالدى. بىراق ەمحانالارمەن سالىستىرعاندا جالاقى جوعارى ەكەنىن ەسكەرتتى. قازىر ورتالىقتا 107 ناۋقاس جاتىر ەكەن. ماماندار ولارعا كۇندەلىكتى مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتەدى. «ادامنىڭ دەگەنى ەمەس, اللانىڭ قالاۋى بولادى» دەگەن. اۋرۋحانادان ءبىر كۇن ءومىرى قالدى دەپ اكەلگەن ناۋقاستاردىڭ ىشىندە جىلدان اسا جۇرەگى سوعىپ تۇرعاندار بار. سونداي پاتسيەنتتىڭ ءبىرى ورتالىقتا ەس-ءتۇسسىز جاتىر. ءتىپتى, ءبىر رەت كوزىن اشا باستاپتى. قۇدانىڭ قۇدىرەتى, دارىگەرلەر ناۋقاستى سويلەپ كەتە مە دەپ ويلاعانىن ايتادى. بىراق راسىندا دا ميىنا قان قۇيىلعان ناۋقاس تىلگە كەلسە, تاڭعاجايىپ جاعداي بولار ەدى. پاتسيەنت قازىر دە كوزىن اشادى ەكەن. دىبىس شىققان جاققا قارايدى. دارىگەردىڭ, مەدبيكەنىڭ داۋسىن تانيدى. باس دارىگەر ر.بايتاقوۆ ورتالىقتا ءۇي جاعدايىندا ۇزاق ۋاقىت توسەك تارتىپ جاتقان ناۋقاستاردا پايدا بولاتىن جارانىڭ بىتەلۋىنە جاردەمدەسەتىن ۇنتاق جاساعان. قۇرامى بىرىنە-ءبىرى ۇقساس ەكى ءتۇرلى ۇنتاقتىڭ ءبىرى شىرىگەن ءتىندى الىپ تۇسسە, ەكىنشىسى تولىق جازىلۋعا سەپتەسەدى ەكەن.
«مەنىڭ بىلەتىنىمدى بالام بىلمەسە ەكەن...»
مەديتسينالىق ءپاللياتيۆتى كومەك كورسەتۋ ورتالىعىنىڭ پسيحولوگى ەلۆيرا شوراقىزى تەك ناۋقاستارعا عانا ەمەس, ارىپتەستەرىنە دە پسيحولوگيالىق كومەك كورسەتەدى. ول پاتسيەنتتەردىڭ جان دۇنيەسىنە ءۇڭىلىپ, بارىنشا جاردەمدەسۋگە تىرىساتىنىن, جۇيكەسى جۇقارعانداردى جىگەرلەندىرۋگە ۇمتىلاتىنىن ايتتى.
– پسيحولوگ بولعان سوڭ بايقايمىز, ورتالىقتاعى مامانداردىڭ ەرىك-جىگەرى مىعىم. ارقايسىسى ءوزىنىڭ جۇمىسىن بىلەدى. ەكىنىڭ ءبىرى مۇندا جۇمىس ىستەي المايدى. تاجىريبەدەن وتكەننەن كەيىن جۇمىسقا كەلۋگە قۇلقى بولمايتىندار دا از ەمەس. جۇمىس كۇردەلى. سەبەبى ءپاللياتيۆتى ورتالىققا كەلەتىندەردىڭ باسىم كوپشىلىگى اياققا تۇرىپ كەتەتىندەردىڭ قاتارىنان ەمەس. اقتىق ساپارعا جاقىنداعاندار. اياققا تۇرعاندار ىلۋدە بىرەۋ. ناۋقاستارعا دا باۋىر باسىپ قالعان سوڭ قيمايسىڭ, كوڭىل بوساپ, كوزگە جاس الاتىن ساتتەر دە بولادى. كەي-كەيدە ارىپتەستەرمەن سەرگىتۋ ءساتىن وتكىزەمىز. قالاي دەگەندە دە سانيتارلار جاس, قايتقان ادامدى كورىپ, كوڭىلىنە الىپ قالا ما دەيسىڭ, – دەپ سىر اقتاردى پسيحولوگ.
كوپ ۇزاماي ءبىز ەكى ناۋقاستىڭ پالاتاسىنا بەتتەدىك. ءبىرىنشى پاتسيەنتتىڭ جاسى وتىزدان اسقان. ول دارىگەردىڭ باقىلاۋىنا, سانيتارلاردىڭ كۇتىمىنە كوڭىلى تولاتىنىن ايتتى. قىسقاسى, ورتالىقتىڭ ماماندارى قولىنان كەلەتىن شارۋاعا تياناقتى دەسەدى. الايدا ءدارى-دارمەكتىڭ جەتىسپەۋشىلىگى بايقالادى ەكەن.
– ءبىزدىڭ قاباتتا ماماندار وتىرادى. ولاردى شاقىرۋ قيىن ەمەس. داۋىسىمىزدى ەستىگەندە لەزدە كەلەدى. ادام بولعان سوڭ جانى اشيدى عوي. ايتپاعىم, ورتالىققا قولداۋ كەرەك. قور, مەيلى ۇكىمەت قارايلاسسا يگى. سەبەبى استانادا جالعىز عانا ءپاللياتيۆتى ورتالىق بار ەمەس پە؟ بىزگە نەگىزگى كەرەگى دارۋمەندەر مەن اۋىرسىنعاندى باساتىن ەكپەلەر عانا عوي, – دەدى ءبىز ءبىرىنشى قايرىلعان پاتسيەنت نىق سويلەپ.
ءپاللياتيۆتى ورتالىققا كەلگەنىنە ەكى جارىم جىلدان اسقان زەينەت جاسىنداعى اجەي دە مەديتسينا ماماندارىنىڭ جۇمىسىنا رازىلىعىن ءبىلدىردى. العاشىندا قالۋدى ويلاماعان اجەيدىڭ قازىر قايتقىسى جوق. جۇرەك تۇبىنەن تۋىستارىما سالماق سالماسام ەكەن دەگەن وي قىلاڭ بەرەدى. ول ء«بىز اسارىمىزدى اساپ, جاسارىمىزدى جاسادىق. وسىنداي ورتالىقتارعا ۇكىمەت قارايلاسسا دەيمىن, قازىر دالادا جۇرگەن قارتتار بار», دەپ تۇيىندەدى ويىن.
مەديتسينالىق ءپاللياتيۆتى ورتالىققا كەلگەن قارتتاردىڭ تۋىستارى كەيدە دارىگەرلەردەن دياگنوزدى ايتپاۋىن وتىنەدى ەكەن. كوپ جاعدايدا دارىگەرلەر حال-احۋالى ناشارلاعان ناۋقاستىڭ جۇزىنەن قانداي دەرتكە شالدىققانىن بىلەتىنى كورىنىپ تۇرادى دەسەدى. ءتىپتى, كەيدە ەگدە جاستاعىلار دارىگەرگە دياگنوزىن بىلەتىنىن ايتىپ, باسۋ ايتاتىن كورىنەدى. ءومىردىڭ قالتارىس-بۇلتارىستارىنان وتكەن, كوپتى كورگەن قاريالار ءوزىنىڭ اۋرۋىن بىلمەي قالۋى مۇمكىن بە؟ مەيىرباندار «مەنىڭ بىلەتىنىمدى بالام بىلمەسە ەكەن» دەسە كەرەك.
قورىتا كەلە مەديتسينالىق ءپاللياتيۆتى ورتالىق نە ءۇشىن كەرەك, دەگەن ساۋالعا ويىسساق. اۋرۋحانادا جانساقتاۋ بولىمىندە ۇزاق جاتاتىن ناۋقاستار بار. كۇردەلى وپەراتسيادان كەيىن كوزىن اشپايتىندار كەزدەسەدى. وسىندايدا شۇعىل وپەراتسيا جاساتۋعا كەلگەندەرگە بوس ورىن تابىلماي قالۋى مۇمكىن. ال اۋرۋحانادا ۇزاق جاتقان ناۋقاستىڭ احۋالى ۇيگە شىعۋعا كەلمەيدى. مۇندايدا مەديتسينالىق ءپاللياتيۆتى ورتالىقتىڭ كومەگى اۋرۋحانا دارىگەرلەرىنە ءارى ناۋقاستىڭ تۋىستارىنا دا تيىمدىرەك. استاناداعى وسىنداي جالعىز مەكەمەنىڭ جايىن جوعارىدا ەگجەي-تەگجەيلى تارقاتتىق. ال ورتالىقتىڭ قارجىلىق جاعدايى كەلەر جىلى قالاي بولماق. ول جاعى ازىرشە بەيمالىم.