توقسان كۇن الاڭسىز تىنىققان وقۋشىلار از كۇننەن كەيىن التىن ۇياسىمەن قايتا قاۋىشادى. جايدارى جاز مەزگىلى اياقتالار تۇستا بالاسىن ەرتكەن اتا-انا بازار جاعالاپ كەتەدى. قىركۇيەكتە مۇعالىمگە «نورما» كەرەك بولسا, وقۋشىعا فورما كەرەك.
وڭىردە از قامتىلعان وتباسىلاردىڭ بالالارىن كيىم-كەشەكپەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا قانشا قاراجات ءبولىندى؟ قاراستىرىلعان قارجى بالالارعا مەكتەپ فورماسىن الۋعا جەتكىلىكتى مە؟ مىڭ قۇبىلعان بازار باعاسى حالىقتى قالجىراتىپ جىبەرمەي مە؟ وسى سۇراقتارعا جاۋاپ ىزدەپ كوردىك.
– 2023 جىلى جالپىعا بىردەي مىندەتتى ءبىلىم قورى ەسەبىنەن از قامتىلعان وتباسىدان شىققان 49 137 وقۋشىنى الەۋمەتتىك كومەكپەن قامتاماسىز ەتۋگە جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 6,1 ملرد تەڭگە ءبولىندى. كيىم-كەشەك جانە كەڭسە تاۋارلارىمەن قامتاماسىز ەتۋگە بيىل ءار بالاعا 40 567 تەڭگەدەن ءبولىنىپ, اتا-انالاردىڭ جەكە شوتتارىنا اۋدارىلىپ جاتىر. بۇدان بولەك, «مەكتەپكە جول» اكتسياسى شەڭبەرىندە 1-14 تامىز ارالىعىندا جەكەلەگەن ساناتتاعى 701 بالاعا 22 378,496 تەڭگەگە دەمەۋشىلەر ەسەبىنەن كومەك كورسەتىلدى, – دەدى وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسىنىڭ باسشىسى مەيىرحان ومىربەك.
انشەيىندە شاھارداعى ەڭ ارزان بازار سانالاتىن «بەك», «اۋىل بەرەكە» ساۋدا ورتالىقتارىندا قىركۇيەك جاقىنداعاندا باعا دەگەنىڭىز كۇن سايىن قۇبىلادى. اتالعان بازارعا باس سۇقساڭىز, بالاسىن ەرتكەن اتا-انادان اياق الىپ جۇرە المايسىز. الايدا قوڭىر كۇز تاياعاندا شارىقتاعان باعانى كورگەن ولاردىڭ دا قاباعىنان قار جاۋىپ تۇرادى. ءمان-جايدى بىلمەك بولىپ قاسىنا جاقىنداساڭ, «سەن جارىلقاماي-اق قويشى» دەپ اساۋداي تۋلايتىندار دا از ەمەس. اۋليەاتادا ءبىر بالانى كيىندىرۋ ءۇشىن قانشا قاراجات كەرەك؟ ءبىلىم قورىنان بولىنگەن 40 567 تەڭگەگە راسىندا دا ءبىر وقۋشىنى تولىقتاي كيىندىرۋ مۇمكىن بە؟
– بازارعا كەلسەڭ, باعانى كورىپ جاعا ۇستايسىڭ. كۇن سايىن شارىقتاپ بارادى. دايارلىق سىنىبىنا باراتىن جانە 2, 5, 8, 10-سىنىپتاردا وقيتىن بەس بالام بار. ارقايسىسىنا العان كيىم مەن مەكتەپكە كەرەك قۇرالدارىنىڭ باعاسىن قوسقاندا ءبىر بالاعا كەم دەگەندە 100 مىڭ تەڭگە قاراجات كەرەك. ايتەۋىر قالعانىن كەيىن كورەمىزگە سالىپ, ازىرگە 70 مىڭ جۇمسادىم. بۇل دا از اقشا ەمەس. 40 567 تەڭگە دەيسىز بە؟ بۇل سوما كىمنىڭ جىرتىعىن جامايدى؟ كيىمدى اقشانى ۇنەمدەپ اپەرگەن كۇننىڭ وزىندە بەس بالاعا 300 مىڭداي قاراجات كەتتى. بەس بالانى تولىق كيىندىرۋ قالتاعا سالماق سالاتىنى راس. كەز كەلگەن اتا-انا بالاسىنا بارلىق قاجەتتىسىن الىپ بەرگىسى كەلەدى. ۇل-قىزىڭنان بارىڭدى ايامايسىڭ عوي. الايدا ادام بالاسى قالتاسىنا قاراي كوسىلەدى. ءدال قازىر باعا ءبىر جاقتا, حالىق ءبىر جاقتا تۇر. قازىرگى بالالار زەرەك. كيىمدى وزدەرى تاڭدايدى. بالا كەزىمىزدەگىدەي اكە-شەشەنىڭ ساتىپ بەرگەنىن قاناعات تۇتىپ, ءبىر-بىرىمەن اۋىستىرىپ كيەتىن بالا جوق قوي, – دەيدى كوپ بالالى انا عاليا دۇيسەنبەكوۆا.
راسىندا دا, باعا باعىنباي تۇر. الايدا رەتىن تاپقان اتا-انالار دا بار سياقتى. بالاسىن ارزانعا كيىندىرۋدىڭ جولىن ىزدەگەندەردىڭ ءبىرى رەسپۋبليكا بويىنشا ءوز قال-قادەرىنشە مونيتورينگ جاساپ كورىپتى. «تاراز بەن شىمكەنتتىڭ قايسىسى الدا تۇر دەپ ويلايسىز؟ ميلليوننان استام حالقى بار شىمكەنت شاھارىندا باعا بىلتىرعىعا قاراعاندا تومەن ەكەن. مەندە ءبىر ەمەس, جەتى بالا بار. ولاردى كيىندىرۋ وڭاي ەمەس. تارازدىڭ بازارىنان كيىندىرگەنشە, وتباسىلىق كولىگىمىزبەن بارىپ شىمكەنتتى جاعالاۋدى ءجون دەپ تاپتىق. سونداعى تۋىستارىمىز ول جاقتا اياق كيىم دە, داپتەر مەن قالامساپ تا ارزانداعانىن ايتىپ وتىر. بالالارىمىزدى شىمكەنتتەن كيىندىرەمىز. ودان باسقا ىڭعايلى نۇسقانى كورىپ تۇرعان جوقپىن», دەيدى كۇيىنگەن كوپ بالالى انانىڭ ءبىرى.
قۋ جوقشىلىق كىمدى دە بولسىن قالجىراتادى عوي. بازار ارالاپ جۇرگەندە اتا-اناسىنىڭ اپەرگەن كيىمىن كيمەي ايقايعا باسقان, بۇرتيىپ قاشقان بالالاردى دا كوردىك. سوعان قاراعاندا راسىندا دا قازىرگى بالالار كيىمدى ءوزى تاڭدايتىن بولىپ تۇر عوي. جۇرت بازار باعاسىنىڭ شارىقتاپ كەتكەنىن العا تارتادى. ال ساۋداگەرلەر مۇنداعى كيىمنىڭ دە, وقۋ قۇرالدارىنىڭ دا دۇكەنگە قاراعاندا الدەقايدا ارزان ەكەنىن ءسوز ەتىپ وتىر. ولار ايتقان ۋاجگە سەنسەك, قىركۇيەك ايى تاياعان سايىن باعانىڭ قىمباتتاي ءتۇسۋى – زاڭدىلىق. ويتكەنى كورشىلەس قىرعىز ەلىنەن بولسىن, الماتىدان بولسىن اكەلىنەتىن تاۋار قىركۇيەك تاياعاندا كۇرت قىمباتتايدى.
البەتتە, جالپىعا بىردەي مىندەتتى ءبىلىم قورى ەسەبىنەن قارالاتىن قاراجات وتكەن جىلعا قاراعاندا شامالى وسكەن. ايتكەنمەن اتا-انالار 40 567 تەڭگە بالالارعا قاجەتتى قۇرالداردان ارتىلمايتىنىن ايتىپ وتىر. ولار كەلتىرگەن دەرەككە سەنسەك, 40 567 تەڭگەگە ءبىر بالانى كيىندىرۋ استە مۇمكىن ەمەس. شىنىندا اتالعان سوما قانداي ولشەم نەگىزىندە قاراستىرىلدى ەكەن؟ نەگە 40 567 تەڭگە بولىپ بەكىتىلدى؟ ءبىلىم باسقارماسىنىڭ باسشىسى م.ومىربەكتەن وسى ماسەلەنىڭ جاي-جاپسارىن سۇرادىق.
– وتكەن جىلى بۇل سوما 37 389 تەڭگە بولىپ بەكىتىلسە, بيىل – 40 567 تەڭگە. اتالعان سومانى بەكىتۋدىڭ ارنايى ولشەمى جوق. ايتكەنمەن بيۋدجەتتە قانداي مۇمكىندىك بار, سوعان سايكەس قاراستىرىلادى. بۇل ساناتقا كىرمەيتىن اتا-انالار دا كومەك الۋ ماقساتىمەن ءوتىنىم بەرىپ جاتىر. ولارعا قولدان كەلگەنشە دەمەۋشىلەر ارقىلى كومەكتەسەمىز, – دەيدى ول.
قالاي الىپ قاراساق تا, 40 567 تەڭگەگە ءبىر بالانىڭ مەكتەپكە قاجەتتى كيىم-كەشەگىن الۋ مۇمكىن ەمەس. ول از دەسەڭىز, كەڭسە تاۋارىنىڭ قۇنى دا ءبىر جىل ىشىندە 64 پايىزعا وسكەن كورىنەدى. قىسقاسى, شارىقتاعان باعانى ساباسىنا تۇسىرۋگە ەشكىمنىڭ شاماسى جەتەر ەمەس. ال قۇبىلعان باعادان ابدەن قالجىراعان كەيبىر اتا-انا بالاسىن كيىندىرۋ ءۇشىن ءۇشىنشى مەگاپوليسكە ات باسىن بۇرۋعا بەكىنىپ وتىر. ايتۋلارىنشا, شىمكەنتتە جەرگىلىكتى وندىرۋشىلەر وندىرگەن زاتتاردىڭ قۇنى ايتارلىقتاي تومەن.
جامبىل وبلىسى