قازاقستانداعى كەڭ جولاقتى بايلانىستىڭ دامۋى: ءساتتى جۇزەگە اسقان باعدارلامالار مىسالى

حالىقارالىق ەلەكتر بايلانىسى وداعىنىڭ دەرەكتەرى بويىنشا, ءبيىل موبيلدى بايلانىس پەن ءموبيلدى ينتەرنەت قازاقستان حالقىنىڭ 98%-ىنا قولجەتىمدى. بۇل رەتتە تۇرعىنداردىڭ 83%-ى جوعارى جىلدامدىقتى 4G ينتەرنەتىن قولدانادى. ەلدە ءموبيلدى ينتەرنەتتى پايدالانۋ جوعارى دەڭگەيدە: 100 ادامنىڭ 94-ءى تاريفتىك جوسپارعا يە.

Speedtest قوسىمشاسىندا جۇرگىزىلەتىن ينتەرنەت جىلدامدىعىن ولشەۋگە نەگىزدەلگەن Ookla حالىقارالىق كومپانياسىنىڭ زەرتتەۋىنە سايكەس, قازاقستان 2022 جىلدىڭ ءتورتىنشى توقسانىندا ورتالىق ازيا ەلدەرى اراسىندا ورتاشا جۇكتەۋ جىلدامدىعى بويىنشا كوش باستادى. الماتى ورتالىق ازيا قالالارىنىڭ رەيتينگىندە توپ جاردى: ورتاشا جۇكتەۋ جىلدامدىعى 25,78 مبيت/س, ال جۇكتەۋ جىلدامدىعى 11,06 مبيت/س. Tele2-ءنىڭ ورتاشا جۇكتەۋ جىلدامدىعى 30,10 مبيت/س قۇرادى. ونىڭ جىلدامدىعى Beelinە-عا قاراعاندا 29,27 مبيت/س جوعارى بولسا, Kcell-دەن ەكى ەسە جوعارى (12,39 مبيت/س) بولدى.

حەو-نىڭ «قازاقستان: اكت دەرەكتەرىنىڭ, تسيفرلىق تۇراقتىلىقتىڭ, رەتتەۋ شارالارىنىڭ بولۋىن باعالاۋ» ەسەبىنىڭ دەرەكتەرى بويىنشا, جوعارى جىلدامدىقتى تىركەلگەن بايلانىسپەن قامتۋ دەڭگەيى ۇيالى بايلانىسپەن سالىستىرعاندا ايتارلىقتاي جوعارى ەمەس. بارلىق ابونەنتتەردىڭ شامامەن ۇشتەن ءبىرى ءالى دە 10 مبيت/س دەيىنگى جىلدامدىقتا ينتەرنەتكە قوسىلادى جانە 100 ءۇي شارۋاشىلىعىنىڭ تەك 14-ءى عانا جوعارى جىلدامدىقتى ينتەرنەتتى پايدالانادى.

قازاقستاندا حالىقتىڭ 42%-ى اۋىلدىق جەرلەردە تۇرادى. ايماق تۇرعىندارىنىڭ جالپى سانىنان تىركەلگەن ينتەرنەت ابونەنتتەرىنىڭ پايىزىن ەسەپتەۋ كەزىندە ايماقتاردىڭ گەوگرافيالىق ورنالاسۋىنا بايلانىستى ينديكاتوردىڭ ماندەرى اراسىندا جوعارى الشاقتىق بايقالادى. 10 وڭىردەگى (58,8%) ينديكاتوردىڭ ءمانى ەل بويىنشا ورتاشادان جوعارى, 7 وڭىردىكى (41,2%) – از. تىركەلگەن جەلى ابونەنتتەرىنىڭ كوپشىلىگى استانادا (22,53%) جانە الماتىدا (20,38%), پاۆلودار جانە سولتۇستىك قازاقستان وبلىستارىندا (تيىسىنشە 21,13%, 20,51%) تۇرادى. سىمدى ينتەرنەتتى پايدالاناتىن ادامداردىڭ ەڭ ازى تۇركىستان, جامبىل جانە قىزىلوردا وبلىستارىندا (تيىسىنشە 3,26%, 7,86%, 8,54%), سونداي-اق شىمكەنتتە (7,32%) تۇرادى.

وسىلايشا, شالعاي وڭىرلەردە تۇراتىن قازاقستان حالقىنىڭ ۇشتەن بىرىنە تىركەلگەن ينتەرنەت جىلدامدىعىنىڭ جەتكىلىكسىزدىگىنە بايلانىستى قازىرگى زامانعى تسيفرلىق سەرۆيستەردى تولىققاندى پايدالانۋ قولجەتىمسىز بولىپ وتىر. مىسالى, Google مالىمەتتەرى بويىنشا, YouTube ءۇشىن 1080p رەتىندە ۇسىنىلعان بەينە بيت جىلدامدىعى 8-15 مبيت/س, 720ر رەتىندە – 5-9,5 مبيت/س. بۇل ءبىر قۇرىلعىداعى كونتەنتتى كورۋ ءۇشىن ۇسىنىلاتىن كورسەتكىشتەر. تيىسىنشە, 3-4 ادامنان تۇراتىن ورتاشا قازاقستاندىق وتباسىنا ءارتۇرلى قۇرىلعىلاردا ورتاشا جانە جوعارى اجىراتىمدىلىقتاعى بەينەنى ىڭعايلى جانە پاراللەلدى تۇردە كورۋ ءۇشىن ۇيدەگى ينتەرنەتتىڭ جىلدامدىعى كەمىندە 17,5 مبيت/س بولۋى قاجەت.

قازاقستان حالقىنىڭ ۇشتەن ءبىرى ءۇشىن جوعارى جىلدامدىقتى تىركەلگەن ينتەرنەت ءالى دە قولجەتىمسىز. ونىڭ سەبەپتەرىنىڭ ءبىرى – تالشىقتى-وپتيكالىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ. ەسەپكە سايكەس, پاتەرگە/عيماراتقا تالشىقتى-وپتيكالىق قوسىلىمدى (FTTB) قولداناتىن تىركەلگەن ينتەرنەتكە ابونەنتتەردىڭ جارتىسى عانا يە (2,620,500-دەن 1,295,500).

سىمدى ينتەرنەتتىڭ تومەن جىلدامدىعىنا بايلانىستى ەڭ كوپ زارداپ شەگەتىن نىساندار

قازاقستان – الەمدەگى بارلىق مەكتەپتەردى ينتەرنەتكە قوسۋعا باعىتتالعان حەو جانە يۋنيسەف-ءتىڭ Giga اتتى بىرلەسكەن باستاماسىنىڭ بەنەفيتسيارى. Giga ستاندارتتارىنا سايكەس, مەكتەپتەر ينتەرنەتكە كەمىندە 10 مبيت/س جىلدامدىقپەن قوسىلۋى قاجەت. بۇل رەتتە, Giga 300 وقۋشىدان تۇراتىن ورتا مەكتەپتە ينتەرنەتتى ءبىر ۋاقىتتا پايدالاناتىن 20 وقۋشىعا 1 مبيت/س ەسەبىنە نەگىزدەلگەن 20 مبيت/س نىسانالى جىلدامدىقتى ۇسىنادى.

2022 جىلدىڭ اقپانىندا قازاقستان ۇكىمەتىنىڭ Giga ماماندارىنا ۇسىنعان دەرەكتەرىنە سايكەس, مەكتەپتەردىڭ تەك 33,9% - ى عانا دەرەكتەردى جىبەرۋدىڭ 10 مبيت/س-تان جوعارى ناقتى جىلدامدىعىنا يە بولىپ وتىر.

قازىرگى ۋاقىتتا مەكتەپتەردى ينتەرنەتكە قوسۋ سالاسىنداعى قولدانىستاعى قۇجات 2021 – 2025 جىلدارعا ارنالعان «DigitEL» جوباسى سانالادى, ول مىناداي نىسانالى كورسەتكىشتەردى بەلگىلەيدى:

2025 جىلعا قاراي ىشكى كونتەنت ءۇشىن (قازاقستان ىشىندە) 100 مبيت/س -تان تومەن ەمەس جانە سىرتقى كونتەنت ءۇشىن 8 مبيت/س-تان تومەن ەمەس بايلانىس جىلدامدىعىمەن بارلىق مەكتەپتىڭ  ينتەرنەتكە قوسىلۋىن قامتاماسىز ەتۋ (بازالىق ينديكاتور-2021 جىلى 80%.);

ينتەرنەتكە قوسىلعان مەكتەپتەردىڭ ۇلەسىن ىشكى كونتەنت ءۇشىن 100 مبيت/س-تان جانە سىرتقى كونتەنت ءۇشىن 20 مبيت/س-تان تومەن ەمەس بايلانىس جىلدامدىعىن 2025 جىلعا قاراي (2021 جىلعى بازالىق ينديكاتور) 83% - دان 87% - عا دەيىن ۇلعايتۋ.  

ازاماتتاردى ينتەرنەتكە كەمىندە 100 مبيت/س دەڭگەيىندەگى جوعارى جىلدامدىقتى قولجەتىمدىلىكپەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتى قازىرگى ۋاقىتتا ازىرلەنىپ جاتقان «قولجەتىمدى ينتەرنەت» قاناتقاقتى ۇلتتىق جوباسىندا دا تىركەلگەن.

تاريفتەردىڭ قىمباتتاۋى ينفراقۇرىلىم قۇرىلىسىنا ينۆەستيتسيا قۇيۋ كەزىندە عانا بايلانىس ساپاسىن ارتتىرۋعا كومەكتەسەدى

تمد وڭىرلەرى بويىنشا ەڭ تومەن ۇيالى بايلانىس پەن سىمدى ينتەرنەت تاريفتەرىنىڭ باعاسى قازاقستاندا تىركەلىپ وتىر. ول جان باسىنا شاققانداعى ءجۇو-ءنىڭ 0,9% جانە 0,8%-ى. حەو ءموبيلدى نارىقتا دا, تىركەلگەن بايلانىس نارىعىندا دا باسەكەلەستىكتى كۇشەيتۋ بويىنشا مۇمكىندىكتەردى ىزدەۋدى ۇسىنادى.

ۇكىمەت ينفراقۇرىلىمنىڭ ساپاسىن جاقسارتۋ جانە تسيفرلىق قىزمەتتەردى ۇسىنۋ ءۇشىن  تاريفتەردى ۇسىنىلعان دەڭگەيگە دەيىن كوتەرۋى مۇمكىن. الايدا مۇنداي قىمباتشىلىق حالىقتىڭ جەكەلەگەن توپتارىنا, سونداي-اق الەۋمەتتىك نىساندارعا, مىسالى مەكتەپتەرگە ەداۋىر سالماق سالۋى مۇمكىن. ءۇي شارۋاشىلىقتارىنىڭ ينتەرنەتكە قوسىلۋىن قولداۋ ءۇشىن جەڭىلدىگى بار تاريفتەردى نەمەسە ارنايى باعدارلامالاردى ەنگىزۋ تەرىس اسەردى بارىنشا ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەر ەدى. وعان امەريكالىق Affordable Connectivity Program-دى («قولجەتىمدى ينتەرنەت») مىسال رەتىندە كەلتىرۋگە بولادى.  

حەو تابىسى تومەن ءۇي شارۋاشىلىقتارى ءۇشىن ستاتسيونارلىق جانە ءموبيلدى كەڭ جولاقتى بايلانىستىڭ ارزان قىزمەتتەرىنىڭ قولجەتىمدىلىگىن, سونداي-اق الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمنىڭ نەگىزگى نىساندارى سانالاتىن مەكتەپتەر, كىتاپحانالار, مەديتسينالىق مەكەمەلەر, پوليتسيا جانە ءورت ءسوندىرۋ بولىمدەرى, اۋىلدىق جەرلەردەگى مادەنيەت جانە دەمالىس ۇيلەرى ءۇشىن كەڭ جولاقتى ينتەرنەتكە قولجەتىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتۋدى ۇسىنادى.

حەو الەۋمەتتىك قولداۋدىڭ ءساتتى مىسالى رەتىندە تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى مينيسترلىگى ء(تسدياوم), ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى مەن بايلانىس وپەراتورلارى اراسىنداعى قازاقستاندىقتاردىڭ ءبىلىم بەرۋ رەسۋرستارىنا شەكتەۋسىز قول جەتكىزۋى جونىندەگى ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمدى اتاپ وتۋگە بولادى. مەموراندۋمعا قول قويۋ مۇعالىمدەرگە, وقۋشىلار مەن ستۋدەنتتەرگە ارنالعان ء«بىلىم» ارنايى تاريفتىك جوسپارىن ازىرلەۋدىڭ باستاپقى قادامى بولدى. تاريفتىك جوسپار بەينەكونفەرەنتسيا بايلانىس جۇيەلەرىن قوسا العاندا, ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى ماقۇلداعان 380 قازاقستاندىق ءبىلىم بەرۋ رەسۋرستارىنا شەكسىز قولجەتىمدىلىكتى قامتيدى. قاشىقتان ءبىلىم بەرۋدى قولداۋ ءۇشىن وپەراتورلار قوسىمشا 1 گب ترافيكتى ۇسىندى. بۇل الەۋمەتتىك قولداۋدىڭ ءتيىمدى قۇرالدارىنىڭ ءبىرى.

جەكەمەنشىك-مەملەكەتتىك سەرىكتەستىك  - كەڭ جولاقتى ينتەرنەتكە قول جەتىمدىلىكتى دامىتۋ قۇرالى

2020 جىلدان 2024 جىلعا دەيىن مەملەكەت راديوجيىلىك سپەكترى ءۇشىن جىلدىق تولەماقى مولشەرلەمەسىن 90%-عا تومەندەتۋ جولىمەن قالالىق جانە اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردە كجق جوبالارىن وپەراتورلاردىڭ ىسكە اسىرۋىن سۋبسيديالايدى. جوبانىڭ شارتتارى بويىنشا, وپەراتوردىڭ الەۋمەتتىك جوبانى ىسكە اسىرۋعا جىبەرگەن رەسۋرستارىنىڭ مولشەرى الىنعان جەڭىلدىك سوماسىنان تومەن بولماۋى ءتيىس.

قولداۋدىڭ وسىعان ۇقساس ءتۇرى رەسەيدە جۇزەگە اسىرىلادى. بۇل مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك سەرىكتەستىكتىڭ كلاسسيكالىق مىسالى ەمەس, دەگەنمەن ونىڭ تيىمدىلىكتى دالەلدەۋگە مۇمكىندىگى بار. الايدا ستاتيستيكاعا سايكەس, سوڭعى جىلدارى قازاقستاندا  كجق ابونەنتتەرى سانىنىڭ كۇرت ءوسۋى بايقالمايدى. بۇل تەك قىزمەت كورسەتۋشىلەردى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار حالىق اراسىندا سۇرانىستى ىنتالاندىرۋ جونىندەگى كەشەندى باعدارلامالاردى قابىلداۋ قاجەتتىگىن بايقاتۋى مۇمكىن.

قازاقستانداعى تابىستى مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپتەستىكتىڭ مىسالى رەتىندە 2018-2022 جىلدارعا ارنالعان «تسيفرلى قازاقستان» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە ىسكە اسىرىلعان «اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردەگى تالشىقتى-وپتيكالىق بايلانىس جەلىلەرى» (توبج) باعدارلاماسىن اتاپ وتۋگە بولادى.

وسى جوبا اياسىندا «قازاقتەلەكوم» اق, «ترانستەلەكوم» اق كونسورتسيۋمى جانە «SilkNetCom» جشس ءتسدياوم-ءنىڭ  سەرىكتەستەرىنە اينالدى. ولار جالپى كۇش-جىگەرىمەن 500 ادامنان تۇراتىن جانە ءاربىر ەلدى مەكەن ءۇشىن جالپى وتكىزۋ قابىلەتى 50 مبيت/س بولاتىن 1257 اۋىلعا تالشىقتى-وپتيكالىق بايلانىس جەلىلەرىن سالۋعا ءتيىس ەدى. 2020 جىلدىڭ سوڭىنا قاراي بايلانىس وپەراتورلارى 20 مىڭ شاقىرىمنان استام تالشىقتى-وپتيكالىق بايلانىس جەلىلەرىن سالىپ, وعان 3718 مەملەكەتتىك جانە بيۋدجەتتىك ۇيىمداردى, ونىڭ ىشىندە 1342 مەكتەپتى قوستى.

بۇل رەتتە «قازاقتەلەكوم» اق مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپتەستىك جوباسى شەڭبەرىندە وسى قىزمەت كورسەتۋ جونىندەگى شارتتى ۇزارتۋ مۇمكىندىگىمەن تالشىقتى-وپتيكالىق بايلانىس جەلىلەرىن سالۋعا عانا ەمەس, ولارعا 14 جىل بويى, ياعني 2032 جىلعا دەيىن قىزمەت كورسەتۋگە كەپىلدىك بەرۋگە مىندەتتەلدى.

بۇل توجب ينفراقۇرىلىمىنا سۇيەنە وتىرىپ, «250+» باستاماسىن كوتەرگەن ۇيالى بايلانىس وپەراتورلارى ءۇشىن باستاپقى نۇكتەگە اينالدى. ءتسدياوم جانە متس, «كسەلل» جانە «كار-تەل» ۇيالى بايلانىس وپەراتورلارى اۋىلدىق جەرلەردە ۇيالى جەلىنى بىرلەسىپ سالۋ تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويدى جانە 2020 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن 250 ادام قونىستانعان 928 اۋىلدى 3G/4G ءموبيلدى كەڭ جولاقتى بايلانىسپەن قامتۋعا كەلىستى.

الايدا تۇرعىندار از قونىستانعان ەلدى مەكەندەر ءالى دە  بايلانىسسىز قالىپ وتىر. قازىر ۇكىمەتتە  ولاردى تومەن وربيتالىق سپۋتنيكتەر ارقىلى ينتەرنەتكە قوسۋ ماسەلەسى پىسىقتالىپ جاتىر.

ءموبيلدى جانە تىركەلگەن ينتەرنەت جىلدامدىعىنا اسەر ەتەتىن تاعى ءبىر فاكتور – ەلدەگى ترافيك الماسۋ پۋنكتتەرىنىڭ سانى. قازاقستاندا 3 ترافيك الماسۋ نۇكتەسى بار, ولاردىڭ  ەڭ ۇلكەنى – KazNIX, وعان 4 بايلانىس وپەراتورى مەن 6 كونتەنت-پروۆايدەر قوسىلعان. قازاقستاننىڭ ءوز ىشىندەگى ترافيكتىڭ ۇلەسى 99%-دى قۇرايدى

ەلدەگى 10 ميلليون ادامعا 1,6 ترافيك الماسۋ نۇكتەسى سايكەس كەلەدى, بۇل ارمەنيا مەن رەسەيدەن تومەن (ولاردا تيىسىنشە 3,4 جانە 2,2) جانە بەلارۋس پەن وزبەكستاننان جوعارى (1,1 جانە 0,6). سونىمەن قاتار ەىدۇ ەلدەرىندە بۇل كورسەتكىش ايتارلىقتاي جوعارى بولىپ وتىر. مىسالى, نيدەرلاندىدا حالىق سانىنا 8 ترافيك الماسۋ نۇكتەسى سايكەس كەلەدى. ءبىر نۇكتەگە ۇلكەن جۇكتەمەنىڭ تۇسەتىنىن ەسكەرە كەلە, سوڭعى پايدالانۋشىلاردىڭ ينتەرنەت جىلدامدىعىن ارتتىرۋ ءۇشىن قوسىمشا ترافيك الماسۋ نۇكتەلەرىن قۇرۋدى قاراستىرعان ءجون.

وسىلايشا, 2027 جىلعا دەيىن حالىق پەن بيزنەستى جوعارى جىلدامدىقتى ينتەرنەتكە قولجەتىمدىلىكپەن (≥ 100مبيت/س) قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا تالقىلانىپ جاتقان «قولجەتىمدى ينتەرنەت» ۇلتتىق جوباسىن كەڭ جولاقتى بايلانىستى دامىتۋدىڭ جاڭا جوسپارى رەتىندە قاراستىرۋعا بولادى. ۇكىمەت بەكىتكەن باستامالاردىڭ ارقايسىسى بويىنشا دا ناتيجەلەرگە قولجەتكىزۋ ماڭىزدى بولىپ قالا بەرمەك.

حەو-نىڭ «قازاقستان: اكت دەرەكتەرىنىڭ, تسيفرلىق تۇراقتىلىقتىڭ, رەتتەۋ شارالارىنىڭ بولۋىن باعالاۋ» ەسەبىن حەو-نىڭ ەۆگەني سولوۆەۆ, يرينا ديۆاكوۆا جانە ليالا كەنجينا سىندى ساراپشىلارى حەو-نىڭ Connect2Recover جاھاندىق باستاماسى اياسىندا دايىندادى. باستاما ەلدەرگە اقپاراتتاندىرىلعان شەشىم قابىلداۋ ءۇشىن قولدا بار دەرەكتەردىڭ جەتكىلىكتى ەكەنىن تالداۋعا كومەكتەسۋگە, تسيفرلىق ينفراقۇرىلىمنىڭ تۇراقتىلىعىن باعالاۋ جانە كەڭ جولاقتى بايلانىستى دامىتۋدىڭ ۇلتتىق ستراتەگياسىن ازىرلەۋگە نەمەسە جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان. Connect2Recover جوباسى 2020 جىلى Covid-19 پاندەمياسى ءورشىپ تۇرعان كەزدە پايدا بولدى. بۇل كەزدە پايدالانۋشىلاردىڭ ينتەرنەت جىلدامدىعىنا سۇرانىسى كۇرت ءوسىپ, جەلىلەر ەڭ جوعارى جۇكتەمەلەردى كوتەرە الماعان ەدى.

ەسەپ 2022 جىلى 8 اي بويى ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىمەن, ستراتەگيالىق جوسپارلاۋ جانە رەفورمالار جونىندەگى اگەنتتىكپەن, «مەملەكەتتىك راديوجيىلىك قىزمەتى» رمك-مەن, «Kcell» اق, «قازاقتەلەكوم» اق, «ترانستەلەكوم» اق, TNS Plus, Astel, جۋسان موبايل, تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى  مينيسترلىگىمەن, دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىمەن ىنتىماقتاسا وتىرىپ, سونداي-اق يۋنيسەف-ءتىڭ قازاقستانداعى وكىلدىگى, Collins Bartholomew (GSMA), Speedtest Global Index Ookla جانە FitchSolutions ۇسىنعان دەرەكتەر نەگىزىندە ازىرلەندى.