ءوڭىر حالقىن ساپالى تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى قاي كەزدە دە وزەكتىلىگىن جويعان ەمەس. سودان دا بولسا كەرەك, وڭىردە ۇلەستىك قۇرىلىس سالاسىنداعى قوردالانعان ماسەلەلەردى رەتكە كەلتىرۋگە ايرىقشا نازار اۋدارىلىپ وتىر. جىلجىمايتىن م ۇلىككە سۇرانىس ارتقان سايىن تۇرعىن ءۇي سەگمەنتىندەگى زاڭدى اينالىپ وتەتىن جوسىقسىز ۇسىنىستار كوبەيە تۇسكەنى ءمالىم. سالالىق باسقارمانىڭ قىزمەتكەرلەرى وسى ماسەلەلەرمەن كۇرەسۋگە باسا دەن قويدى.
«قالالارداعى جاپپاي ۇدەرىسكە دەن قويساق, جۇرتشىلىقتىڭ جايلى ءارى قولايلى باسپاناعا كوبىرەك قىزىعاتىنىن اڭعارامىز. بۇل, ارينە, زاڭدى قۇبىلىس ەكەنىنە ەشكىمنىڭ تالاسى جوق. ويتكەنى كەز كەلگەن ازامات وزىنە ىڭعايلى شاعىن اۋداننان پاتەر العىسى كەلەدى. تۇرعىندار نەگىزىنەن مەكتەپ پەن بالاباقشادان, ەمحانا مەن ساۋدا ۇيىنەن جانە وزگە ماڭىزدى نىساننان تاياق تاستام جەرگە قونىستانۋدى ءجون كورەدى. ادەتتە كوپپاتەرلى تۇرعىن ءۇي كەشەندەرى وسىنداي ىڭعايلى ورتادا مەنمۇندالاپ تۇراتىنى بەلگىلى. سول ءۇشىن دە باسپانالى بولۋدى ارماندايتىن ءاربىر ازامات پاتەر ساتىپ الۋدىڭ وڭتايلى تەتىكتەرىن تالداپ-تارازىلاۋعا اسىعاتىنى اقيقات. ءبىرى ءۇي الۋ ماقساتىندا جىلدار بويى ەرىنبەي قاراجات جيناسا, ەندى ءبىرى نەسيە رەسىمدەۋ ءۇشىن تاۋەكەلگە بەل بۋادى. بۇگىندە باسپانا ماسەلەسىن تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا ۇلەستىك قاتىسۋ ءتاسىلى ارقىلى شەشۋ ەل تۇرعىندارى اراسىندا كەڭىنەن تاراپ وتىرعانى بارشامىزعا ءمالىم. سوندىقتان دا اتالعان ماسەلەگە ايرىقشا باسىمدىق بەرىلىپ وتىرعانى تۇسىنىكتى», دەيدى وبلىس اكىمدىگى ساۋلەت جانە قالا قۇرىلىسى باسقارماسىنىڭ باسشىسى ايتقازى قارابالاەۆ.
ۇلەستىك قۇرىلىس ماسەلەسى ءوڭىر باسشىسى نۇرجان نۇرجىگىتوۆتىڭ نازارىنان تىس قالعان ەمەس. ول سالاداعى وسى ءبىر ماسەلەنى رەتكە كەلتىرۋ ماقساتىندا اۋقىمدى جۇمىسقا ءمان بەرىپ, جاۋاپتى تۇلعالارعا بىرقاتار مىندەت جۇكتەگەن.
«ەلىمىزدە جىلجىمايتىن م ۇلىك نارىعىنىڭ ءوسۋى جانە ازاماتتاردىڭ وعان مۇقتاجدىعىنىڭ ارتقانىن ەسكەرەتىن بولساق, بۇل كەڭىنەن تارالعان تاجىريبە ەكەنىن تۇيسىنە تۇسىنەمىز. ۇلەسكەرلىك قۇرىلىستىڭ بىرقاتار ارتىقشىلىعى بار. ولاردىڭ باستىسى قايتالاما تۇرعىن ۇيمەن سالىستىرعاندا, باعاسى الدەقايدا تومەن سانالادى. بۇل, البەتتە, ازاماتتار ءۇشىن ءتيىمدى ەكەنىنە تالاس جوق. سونىمەن قاتار بەلگىلى ءبىر تاۋەكەلدەر بار ەكەنىن دە ۇمىتپاعان ءلازىم. ماسەلەن, تىكەلەي تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنىڭ اياقتالۋىن ۇزاق كۇتۋ نەمەسە شارتتى رەسىمدەۋ كەزىندە قۇرىلىس نىسانىن سالۋشىنىڭ (ۋاكىلەتتى كومپانيانىڭ) الداۋى نەمەسە ساپانىڭ ءبىز كۇتكەندەي بولماۋى دا وسى ساناتقا كىرەدى. سول ءۇشىن ۇلەستىك قۇرىلىس ارقىلى ساتىپ الۋ كەزىندە كۇتپەگەن جاعدايلاردان اۋلاق بولۋدىڭ ماڭىزى زور ەكەنى راس. ول ءۇشىن ءوڭىر تۇرعىندارى قانداي ساقتىق شارالارىن قولدانۋ كەرەكتىگىنە ەرەكشە دەن قويعانى دۇرىس دەپ ەسەپتەمىز. ءوڭىر باسشىسى نۇرجان نۇرجىگىتوۆتىڭ 30 مامىرداعى №97 قاۋلىسىمەن 2016 جىلعى 7 ساۋىردەگى «تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا ۇلەستىك قاتىسۋ تۋرالى» №486-V زاڭىنىڭ 6-بابىنا سايكەس, وبلىس اكىمدىگىنىڭ ساۋلەت جانە قالا قۇرىلىسى باسقارماسىنىڭ ەرەجەسىنە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا ۇلەستىك قاتىسۋ سالاسىنداعى قۇزىرەتتەر بويىنشا تولىقتىرۋلار ەنگىزىلدى. ەنگىزىلگەن تولىقتىرۋلار ارقىلى ۇلەسكەرلەردىڭ قارجىسىن تارتۋعا رۇقسات بەرۋ, ولاردىڭ اقشاسىن الۋعا بەرىلگەن رۇقساتتىڭ ەسەبىن جۇرگىزۋ, تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا ۇلەستىك قاتىسۋ سالاسىندا مەملەكەتتىك باقىلاۋدى جانە قاداعالاۋدى جۇزەگە اسىرۋ مىندەتى جۇكتەلىپ وتىر», دەيدى ا.قارابالاەۆ.
جاۋاپتى باسقارما باسشىسى كەلتىرگەن دەرەكتەرگە سەنسەك, زاڭناماعا سايكەس ۇلەسكەردەن قارجى تارتۋ تەك ءۇش تاسىلمەن عانا جۇزەگە اسىرىلادى ەكەن. بۇل ءۇشىن بىرىڭعاي وپەراتوردىڭ كەپىلدىگىن الۋ, ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانك جوباسىنا قاتىسۋ جانە كوپپاتەرلى تۇرعىن ءۇيدىڭ قاڭقاسى بوي كوتەرگەننەن كەيىن عانا ۇلەسكەر قاراجاتىن پايدالانۋعا مۇمكىندىك تۋماق. قىسقاسى, تۇرعىنداردىڭ قاۋىپسىزدىگى جاۋاپتى باسقارما تاراپىنان دا ءتيىستى دەڭگەيدە قاداعالانباق.
«كوپپاتەرلى تۇرعىن ۇيلەردىڭ قۇرىلىس جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ءۇشىن ءتيىستى باپتا كوزدەلمەگەن وزگە دە تاسىلدەرمەن جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ اقشاسىن تارتۋعا قاتاڭ تىيىم سالىنادى. قولدانىستاعى زاڭنىڭ 23-بابىنا سايكەس, قۇرىلىس نىسانىن سالۋشى ۋاكىلەتتى كومپانيا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا ۇلەستىك قاتىسۋ تۋرالى شارتتار بىرىڭعاي وپەراتورمەن كەپىلدىك بەرۋ تۋرالى شارت جاسالعاننان سوڭ نەمەسە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگان ۇلەسكەرلەردىڭ اقشاسىن تارتۋعا رۇقسات بەرگەننەن كەيىن عانا جاسالاتىنىن كورسەتۋى كەرەك. تەك سول ارقىلى عانا كوپپاتەرلى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى جوباسىنىڭ جارناماسىن جۇزەگە اسىرۋعا قۇقىلى. جارنامادا قۇرىلىس نىسانىن سالۋشى ۋاكىلەتتى كومپانيا تۋرالى اقپارات قامتىلۋعا ءتيىس. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, قۇرىلىس نىسانىنا جاۋاپتى كومپانيالار وسى كريتەريلەرگە سايكەس جۇمىس اتقارۋى شارت. جەكە جانە زاڭدى تۇلعالار ءوز قاراجاتى ەسەبىنەن قۇرىلىس نىسانىن سالۋ كەزىندە «ۇلەسكەرلەردىڭ اقشاسىن تارتۋعا رۇقسات بەرۋ» مەملەكەتتىك قىزمەتىن الماي, الەۋمەتتىك سايتتاردا كوپپاتەرلى تۇرعىن ۇيلەردى ساتۋ بويىنشا جارنامالاۋ جۇمىستارىن جۇرگىزگەن جاعدايدا «اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى» كودەكسىنىڭ 320-بابىنا سايكەس, سوت ورگانىنىڭ شەشىمىمەن ايىپپۇل ارقالايدى. جاۋاپتى تاراپ وسى ماسەلەگە دە ەرەكشە دەن قويعانى ءجون», دەيدى وبلىس اكىمدىگى ساۋلەت جانە قالا قۇرىلىسى باسقارماسىنىڭ باسشىسى ا.داۋلەتقۇل ۇلى.
تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا ۇلەستىك قاتىسۋ ماسەلەسى تاراپتاردىڭ ءوزارا مامىلەگە كەلۋى ارقىلى جۇزەگە اسىرىلاتىنى الىمساقتان بەلگىلى. سوندىقتان تۇرعىن ءۇيدىڭ ساپالى سالىنۋى بارلىق تاراپتان قاداعالانعانى دۇرىس. سوندا عانا جاۋاپكەرشىلىك جۇگى ارتا تۇسەتىنى داۋسىز. بۇل تۇرعىدان العاندا قارجى قۇيعان ۇلەسكەر دە ءوز قۇقىعىن بىلۋگە ءتيىس. ول تاڭداۋ جاساۋ كەزىندە بارىنشا مۇقيات بولىپ, شارتقا ايرىقشا دەن قويعانى ابزال.
«قالاي دەسەك تە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا ۇلەستىك قاتىسۋ تۋرالى شارت – ۋاكىلەتتى كومپانيا مەن ۇلەسكەر اراسىندا جاسالاتىن, تاراپتاردىڭ تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا ۇلەستىك قاتىسۋىنا بايلانىستى قۇقىقتىق قاتىناستارىن رەتتەيتىن قۇجات. ناقتىراق ايتار بولساق, بۇل شارتتا ءبىرىنشى تاراپ كوپپاتەرلى تۇرعىن ءۇيدىڭ قۇرىلىسىن قامتاماسىز ەتۋگە جانە قۇرىلىس اياقتالعاننان كەيىن ەكىنشى تاراپقا كوپپاتەرلى تۇرعىن ۇيدەگى ۇلەستى بەرۋگە مىندەتتەلەتىنى تۇسىنىكتى. سونداي-اق ەكىنشى تاراپ كوپپاتەرلى تۇرعىن ۇيدەگى ۇلەستىك سومانى ۋاقتىلى تولەۋى جانە قابىلداۋ كەرەك. ال باسقارما بۇل ماسەلەلەردى نازاردان تىس قالدىرمايدى. وسى زاڭنىڭ 12-بابىندا قاراستىرىلعانداي, تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا ۇلەستىك قاتىسۋ تۋرالى, وعان ەنگىزىلەتىن وزگەرىستەر جانە تولىقتىرۋلار, سونداي-اق تالاپ ەتۋ قۇقىعىن باسقاعا بەرۋ تۋرالى شارت تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا ۇلەستىك قاتىسۋدىڭ بىرىڭعاي اقپاراتتىق جۇيەسى پايدالانىلا وتىرىپ, ۋاكىلەتتى كومپانيانىڭ ۇسىنىسى بويىنشا كوپپاتەرلى تۇرعىن ءۇيدىڭ ورنالاسقان جەرىندەگى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندا ەسەپكە الۋعا جاتادى. بۇل, البەتتە, زاڭدى قۇبىلىس», دەيدى باسقارما باسشىسى.
ونىڭ ايتۋىنشا, تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا ۇلەستىك قاتىسۋ تۋرالى شارتتى ەسەپكە الۋ ۋاكىلەتتى ورگان بەكىتكەن تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا ۇلەستىك قاتىسۋ تۋرالى شارتتاردى, سونداي-اق ولار بويىنشا تالاپ ەتۋ قۇقىعىن باسقاعا بەرۋ تۋرالى قۇجاتتى ەسەپكە الۋدى جۇرگىزۋ قاعيدالارىنا سايكەس جۇزەگە اسىرىلاتىنىن قاپەردە ۇستاعان ءلازىم. قىسقاسى, وسى ماسەلەلەر تولىقتاي قامتىلادى.
ا.قارابالاەۆ كەلتىرگەن دەرەكتەرگە كوز جۇگىرتسەك, قولدانىستاعى زاڭنىڭ 18-بابىنا سايكەس ۇلەسكەردىڭ قارجىسىن ماقساتتى جۇمىسقا تارتۋ ماسەلەسى وبلىستىڭ, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالانىڭ جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانىنىڭ رۇقساتى نەگىزىندە عانا جۇزەگە اسىرىلماق. قىسقاسى, جاۋاپتى كومپانيالاردىڭ جۇمىسى جەرگىلىكتى بيلىك تاراپىنان جان-جاقتى قاداعالانباق.
جامبىل وبلىسى