كوزدەن كەتسە دە, كوڭىلدەن كەتپەيدى
مىنا قامشىنىڭ سابىنداي قىسقا ومىردە كوزدەن كەتسە دە, كوڭىلدەن كەتپەيتىن ەرەكشە, دارا ادامدار بار. سولاردىڭ ءبىرى – ءور مىنەزىمەن, ەرەكشە بولمىسىمەن حالقىنىڭ ەسىندە قالعان ءبىرتۋار تۇلعا, حالىق جازۋشىسى شەراعاڭ – شەرحان اعا مۇرتازا بولاتىن.
«قيماس ساتتەر وتكەندى ەسكە الادى» دەگەندەي, بىردە «شالقار» راديوسىن تىڭداپ وتىرسام, «دارابوز» حابارىنان شەراعاڭ تۋرالى ايتىلىپ جاتىر ەكەن. راديو تىڭداۋشىلاردىڭ سۇرانىسىمەن بۇل حابار ەفير ارقىلى بىرنەشە رەت بەرىلدى.
ءوز باسىم ش.مۇرتازانى تالاي رەت كورۋ باقىتىنا يە بولدىم. ستۋدەنت كەزىمىزدە اعانى كەزدەسۋ كەشتەرىندە كورىپ جۇرگەنىمىز بولماسا, قاسىنا بارۋعا يمەنەتىنبىز. بالكىم, بۇل اۋىل بالاسىنا ءتان ۇياڭدىقتان دا بولار. ەسەسىنە كەيىننەن شەراعاڭمەن دامدەس بولىپ, اسەرلى اڭگىمەلەرىن تىڭداۋدىڭ دا ءساتى ءتۇستى.
ول كەزدە اۋدان اكىمدىگىندە اپپارات باسشىسى بولىپ ىستەيتىنمىن. تۇسكى ۇزىلىستەن كەلسەم, ەكىنشى قاباتتاعى ۇلكەن زالدا ەكى ادام وتىر. تاني كەتتىم, شەراعاڭ مەن تانىمال جۋرناليست ءادىل دۇيسەنبەك اعا. كورشىلەس جامبىل وبلىسىنىڭ سارىسۋ اۋدانىنان كەلە جاتقان بەتتەرى ەكەن. ازداعان شارۋالارى بولىپ, وسىندا ايالداعان كورىنەدى. ءدال سول كۇنى اۋدان اكىمى شىمكەنتكە جينالىسقا كەتكەن ەدى. دەرەۋ ورنىنداعى ءنيازالى دۇيسەنبەككە حابارلادىم. شەراعاڭنىڭ كەلگەنىن ەستىگەن جۇرت بىرىنەن كەيىن ءبىرى كەلىپ, قۇرمەتتى مەيماندارعا سالەم بەرىپ, ىستىق ىقىلاستارىن ءبىلدىرىپ جاتتى. قوناقتار اۋداندىق ورتالىقتاندىرىلعان كىتاپحانانى ارالاپ كورىپ, ونىڭ جەكەشەلەندىرۋ ناۋقانىنان امان قالعانىن بىلگەندە ريزاشىلىقتارىن جاسىرا المادى. كەيىننەن ول تۋرالى شەراعاڭ جازدى دا.
كەشكە تامان ءوز وقىرماندارىمەن ەستە قالار اسەرلى كەزدەسۋ وتكىزگەن شەراعاڭ ەرتەسىنە اسىعىس اتتانىپ كەتتى. تاسپاعا تۇسكەن اياۋلى بەينە نياز ءىنىمىزدىڭ جەكە ارحيۆىندە ساقتاۋلى.
كارىباي امزە ۇلى,
سوزاق اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى
تۇركىستان وبلىسى
ۋنيۆەرسيتەت جانە اۋىل مەكتەبى
Cەكسەن جىلدان استام تاريحى بار ح.دوسمۇحامەدوۆ اتىنداعى اتىراۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى قازاقستانداعى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ اراسىندا ىسكەر, بىلىكتى ماماندار مەن كاسىبي شەبەرلىگى كەلىسكەن ۇستازدار دايارلايتىن ءبىلىم ورداسىنا اينالدى. وسىنداي ىرگەلى وقۋ ورنىنىڭ كەزىندە اتىراۋ وبلىسىنداعى اۋىل مەكتەپتەرىنە قامقورلىقتى كۇشەيتۋ تۋرالى ۇندەۋ جاريالاۋىن زاڭدى دەپ بىلەمىز. ال اتالعان ۇندەۋدىڭ سوناۋ اسحات يمانعاليەۆ رەكتور بولىپ تۇرعان كەزدە جاريالانعانىن دا ايتا كەتكەن ءجون.
اۋىل مەكتەبى مەن ۋنيۆەرسيتەت اراسىنداعى بايلانىستى ءسوز ەتكەندە, ونىڭ دا وزىندىك سۇرلەۋى قالىپتاسقانىن بايقايمىز. جوعارى وقۋ ورنىندا شيرەك عاسىردان بەرى «ۋنيۆەرسيتەتتىك ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن رەفورمالاۋ جاعدايىندا بولاشاق مۇعالىمدى اۋىل مەكتەبىنە دايارلاۋدى جەتىلدىرۋ» باعدارلاماسى (عىلىمي جەتەكشىسى – پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ق.ب.سەيتاليەۆ) جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. جالپى, بۇل ماسەلەنى زەرتتەپ, زەردەلەۋگە عالىم ۇستازدار بەلسەنە قاتىستى. اتاپ ايتار بولساق, ۋنيۆەرسيتەت بازاسىندا اتالعان باعدارلاما نەگىزىندە وتكەن جىلدارى اۋىل مەكتەبىنىڭ كەلەلى ماسەلەلەرىن تالقىلاعان رەسپۋبليكالىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيالار وتكىزىلدى.
ۋنيۆەرسيتەتتەگى جالپى جانە حالىقتىق پەداگوگيكا كافەدراسىنىڭ جانىندا «ۋنيۆەرسيتەت جانە اۋىل مەكتەبى» جوعارى پەداگوگيكالىق ءبىلىم بەرۋ پروبلەمالارىنىڭ لابوراتورياسى جۇمىس ىستەدى. وسى لابوراتوريا كولەمىندە «ۋنيۆەرسيتەت – كوللەدج – گيمنازيا» وقۋ, عىلىمي-پەداگوگيكالىق كەشەنى قۇرىلعان بولاتىن. ۋنيۆەرسيتەتىمىزدە ەكى جىلدا ءبىر رەت وتكىزىلەتىن «دوسمۇحامەدوۆ وقۋلارى» رەسپۋبليكالىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسياسىندا دا اۋىل مەكتەبى مەن مۇعالىمىنىڭ مارتەبەسى نازاردان تىس قالعان ەمەس.
ارينە, وسىنداي يگىلىكتى شارالار جانە اۋىل مەكتەبى مەن ۋنيۆەرسيتەت اراسىنداعى يگىلىكتى ىستەردىڭ ورىندالۋى – ۋنيۆەرسيتەت رەكتوراتىنىڭ تولىققاندى جۇمىسىنىڭ ناتيجەسى. الداعى ۋاقىتتا دا ۋنيۆەرسيتەت تاراپىنان اۋىل مەكتەبىنە دەگەن قامقورلىقتىڭ جاراسىمدى جالعاسىن تابا بەرەتىنى ءسوزسىز.
ايدار سابىروۆ,
ح.دوسمۇحامەدوۆ اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ دوتسەنتى
اتىراۋ
اكە ونەگەسى – ۇلعا ۇلاعات
قازاق «اكە كورگەن وق جونار» دەيدى. اكەنىڭ ۇلعا بەرەتىن تاربيەسىن بىردە-ءبىر ينستيتۋت نە باسقا ءبىر ادام بەرە المايدى. «اكەسىز وسكەن» دەگەن سوزدەن قاشقان قازاق ۇل بالاسىن ەلى مەن جەرىن قورعايتىن ەرجۇرەك بولىپ ءوسسىن دەگەن نيەتپەن ونى اكە باۋىرىنان اجىراتپاعان.
قازاقتىڭ اناسى دا اۋليە عوي. وتباسىندا بالالارىن «اكەڭ كەلە جاتىر» دەگەن ءبىر اۋىز سوزبەن ونىڭ قاسيەتىن ۇقتىرىپ, مارتەبەسىن بيىكتەتكەن. سوندىقتان قازاق بالاسى اكە قاسيەتىن ءبىلىپ ءوستى. سويتكەن ۇلتىمىزدا بۇل كۇنى جالعىزىلىكتى ەر كىسىلەر سانى 60 مىڭنان اسىپ جىعىلىپتى. ال 300 مىڭعا جۋىق اكە ءوز باۋىر ەتى – بالاسىن اسىراي الماي, باس ساۋعالاپ قاشىپ ءجۇر ەكەن. بۇل تىركەلگەندەرى. ال تىركەلمەگەندەرى قانشا دەسەڭىزشى.
وسىعان قىنجىلعان ەل «ۇل تاربيەسىن دۇرىستاۋ كەرەك» دەپ ءجيى ايتىپ ءجۇر. ونىڭ سەبەپتەرىن دە العا تارتادى. ءبىرى ايەل تاربيەسىندە وسەتىن ۇلداردىڭ كوبەيۋىنەن دەسە, ەندى ءبىرى قوعامدىق جۇمىستا ايەل مارتەبەسىنىڭ تىم بيىكتەۋىنەن دەيدى. تابىس تاباتىن ايەلگە كۇيەۋدىڭ كەرەگى جوق دەگەن دە پىكىر بار. سوندىقتان اكەگە تەك ماتەريالدىق قاجەتتىلىكتى وتەيتىن جان رەتىندە قارايتىن سانا قالىپتاستى. سونىڭ كەسىرىنەن ۇل بالانىڭ تاربيەسى مەن مىنەزى بوساڭ دەيدى كەلەسى بىرەۋلەر.
بارشاعا توپىراق شاشپايمىز, بىراق بۇگىندە قيۋى قاشقان وتباسى ينستيتۋتىن كەزىندە ءبىراز شەتەلدىك عالىم زەرتتەسە كەرەك. 1920 جىلى قازاقتىڭ ءداستۇرلى قالىپتاسقان وتباسىلىق ءومىر ءسۇرۋ سالتىنداعى ەرلەردىڭ ورنىن زەرتتەگەن م.ولكوتت «قازاق ەرلەرى دوسقا ادال, باتىر, اڭكاۋ, بىراق دۇشپانىنا قاتال بولىپ كەلەدى. اتا-اناسىن قاتتى سىيلايدى. قازاق ەرلەرىنە اتا-اناسىنىڭ ايتقانى زاڭ. جارىنا ادال. وتباسىن اڭ اۋلاپ اسىرايدى. بالالارىن وتە جاقسى كورەتىن بولىپ كەلەدى», دەپ جازعان ەكەن («قازاقتار شەتەل ادەبيەتىندە». كوشىم ەسماعامبەتوۆ). ال قازىرگى جاعداي سول ايتقاندارعا سايكەس كەلە مە, الدە جوق پا؟ قالاي ويلايسىز, وقىرمان؟
ءزۇبايرا تىلەگەنقىزى,
جۋرناليست
استانا