بيوتەحنولوگيالىق ءبىلىمنىڭ بولاشاعى

ۇلتتىق جانە الەمدىك ەكونوميكادا ءجۇرىپ جاتقان ينتەگراتسيالىق ۇدەرىستەر ەلدىڭ باسەكەلەستىككە قارسى تۇرۋ قابىلەت­تى­لىگىن قامتاماسىز ەتۋدە ءبىلىم بەرۋ ساپاسىنىڭ ورنى وراسان زور ەكەنىن كور­سەتەدى. ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ مەم­لەكەتتىك باعدارلاماسىن ورىنداۋ ۇدەرىسىندە ءبىز ساپالى قىزمەت ۇسىنۋىمىز قاجەت. قازىرگى الەمدەگى قوعامدىق-ەكونوميكالىق جانە تەحنولوگيالىق وزگەرىستەر كۇردەلى مىندەتتەردى العا تارتىپ وتىر. ولاردىڭ كوپشىلىگى ەلىمىزدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىلىم بەرۋ قىزمەتىنە بايلانىستى.

حيميالىق ينجەنەريا جانە بيوتەحنولوگيا جوعارى مەكتەبىنىڭ تاريحى 1943 جىلى شىمكەنت تەحنولوگيالىق قۇرىلىس ماتەريالدارى ينستيتۋتى ەكى فاكۋلتەت بولىپ ءبولىنىپ, تەحنولوگيالىق فاكۋلتەتتىڭ «سيليكاتتار تەحنولوگيا­سى» ماماندىعى جانە تاۋ-كەن فا­كۋل­تەتىنىڭ «مەتالل ەمەس پايدالى قاز­بالاردى ءوندىرۋ جانە پايدالانۋ» ماماندىقتارى اشىلعان كەزدەن باس­تال­عان. سول سەبەپتى بۇل قۇرىلىم ۋني­ۆەرسيتەتتىڭ ەڭ بايىرعى ءارى ءىرى بولىم­دە­رىنىڭ ءبىرى سانالادى. 1947 جىلى تاۋ-كەن فاكۋلتەتى جابىلعان سوڭ ينس­تي­تۋت ديرەكتورى سافا ۇمبەتاليننىڭ تىكە­لەي قولداۋىمەن تەحنولوگيالىق فاكۋلتەت دامي باستاعان. 1948-1957 جىلدار ارالىعىندا 532 مامان جوعارى بىلىمگە يە بولعان. ال 1957 جىلى جاڭا ماماندىقتار اشىلىپ, ءارى ماتەريالدىق بازا نىعايىپ تەحنولوگيالىق جانە مەحانيكالىق ەكى فاكۋلتەتتەن قۇرالعان ينستيتۋت اتاۋى قازاق تەحنولوگيالىق ينستيتۋتى بولىپ وزگەرتىلگەن. ينستي­تۋتتىڭ دامۋىنا رەكتور سۇلتان سۇلەي­مەنوۆتىڭ قوسقان ۇلەسى وراسان زور. 1962 جىلى حيميا-تەحنولوگيالىق فاكۋلتەتىنىڭ قۇرامىندا حيميا-تەحنولوگيا باعىتىنداعى بىرنەشە  جاڭا كافەدرا قوسىلعان. 1964 جىلى جوعا­رى وقۋ ورنىنىڭ اتاۋى قازاق حيميا تەحنولوگيالىق ينستيتۋتى بولىپ اۋىسقان. 1996 جىلى ينستيتۋت تەح­ني­كا­لىق ۋنيۆەرسيتەت مارتەبەسىن يەلەنگەن. وسىعان بايلانىستى ۋنيۆەرسيتەت وڭتۇستىك قازاقستان تەحنيكالىق ۋني­ۆەرسيتەتى بولىپ وزگەرتىلدى. 1998 جىلى وقۋ ورداسى وڭتۇستىك قازاقستان گۋ­مانيتارلىق ۋنيۆەرسيتەتىمەن بىرىك­تى­رىلىپ, م.اۋەزوۆ اتىنداعى وڭتۇس­تىك قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەر­سيتەتى دەگەن جاڭا اتاۋعا يە بولدى. 2021 جىلى «م.اۋەزوۆ اتىنداعى وڭ­تۇستىك قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتى» كوم­مەرتسيالىق ەمەس اكتسيونەرلىك قوعامى بولىپ وزگەرتىلدى. قازىرگى تاڭدا ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور داريا قوجامجاروۆانىڭ باسقارۋىمەن اتالعان وقۋ ورنى قازاقستان بويىنشا رەيتينگتەگى جوعارى دارەجەسىنەن تومەندەمەي, العا جىلجىپ كەلەدى.

حيميا-تەحنولوگيالىق فاكۋلتەتىنىڭ نەگىزىندە 2014 جىلى حيميالىق ينجەنەريا جانە بيوتەحنولوگيا جوعارى مەكتەبى قۇرىلعان. م.اۋەزوۆ اتىنداعى وڭتۇستىك قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتىندە ستۋدەنتتەردى ءارتۇرلى باعىتتا دايىندايتىن 12 فاكۋلتەت بار. سولاردىڭ ءبىرى – العاش اشىلعان, تاريحى تەرەڭدە جاتقان ەلگە ءمالىم «حيميالىق ينجەنەريا جانە بيوتەحنولوگيا» جوعارى مەكتەبى. ونىڭ دەكانى – تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, دوتسەنت مۇرات ايتورەەۆ. جوعارى مەكتەپ قۇرامىندا 5 كافەدرا جۇمىس ىستەيدى: «بەيورگانيكالىق زاتتار جانە مۇناي-حيميا وندىرىستەرىنىڭ تەحنولوگياسى», «سيليكاتتار تەحنولوگياسى جانە مەتاللۋرگيا», «بيوتەحنولوگيا», «ەكولوگيا», «حيميا جانە فارماتسەۆتيكالىق ينجەنەريا». حيميالىق ينجەنەريا جانە بيوتەحنولوگيا جوعارى مەكتەبىندە جالپى 120 پروفەسسور وقىتۋشى, سونىڭ ىشىندە 17 عىلىم دوكتورى, 27 پروفەسسور, 57 عىلىم كانديداتى, 10 رhD جانە 37 عىلىم ماگيسترى, سونىمەن قاتار 56 «جوعارى وقۋ ورنىنىڭ ۇزدىك وقىتۋشىسى» جۇمىس ىستەيدى.

م.اۋەزوۆ اتىنداعى وڭتۇستىك قازاق­ستان ۋنيۆەرسيتەتى ءىرى ءارى كوپ ءپروفيلدى وقۋ ورنى بولعاندىقتان, ەلىمىزدىڭ وڭ­تۇستىك ايماعىنىڭ ءبىلىم بەرۋ, عىلىمي, مادەني-گۋمانيتارلىق ورتالىعى رەتىندە قالىپتاسقان. سونىمەن قاتار قازىرگى زاماننىڭ ۋنيۆەرسيتەتى جانە رەسپۋب­ليكانىڭ قارقىندى دامۋى ءۇشىن اۋقىمدى ۇلەس قوسۋعا قابىلەتتى, بىلىكتىلىگى جوعارى ماماندار دايىنداۋدا نەگىز بولۋدى ماقسات ەتىپ وتىر.

م.اۋەزوۆ اتىنداعى وڭتۇستىك قازاق­ستان ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ «حيميالىق ينجەنەريا جانە بيوتەحنولوگيا» جوعارى مەكتەبىنىڭ «بيوتەحنولوگيا» كافەد­راسى 2003 جىلدىڭ 10 قىركۇيەگىندە قۇرىلعان. جاڭا ماماندىقتىڭ دامۋىنا, وقۋ-ادىستەمەلىك جانە ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازالاردى جاساۋعا ۇلەس قوس­قاندار قاتارىندا تەحنيكا عىلىم­دا­رىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور مالىك ساتاەۆ, حيميا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور قازىم نادىروۆ, حيميا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, دوتسەنت ناتاليا پريحودكو, حيميا عىلىم­دا­رىنىڭ دوكتورى, دوتسەنت انار ەسىموۆا, بيولوگيا عىلىمدارىنىڭ كاندي­داتى, پروفەسسور الميرا ساپاربەكوۆا, تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور باقىتجان كەدەلباەۆ بار.

2019 جىلى 18 قازاندا «بيوتەح­نو­لوگيا» كافەدراسى ءۇشىنشى رەت حالىق­ارالىق جانە مەملەكەتتىك اككرەديتاتسيا­دان ءوتتى. دەمەك كافەدرانىڭ جۇمىسى جوعارى دارەجەدە ءارى الدىڭعى قاتاردا دەگەن ءسوز. كافەدرانىڭ وقىتۋشىلار قۇرامى بىلىكتىلىگى جوعارى ءبىلىمدى مامانداردان تۇرادى. ولار ساباق بەرۋدە وقىتۋدىڭ جاڭا يننوۆاتسيالىق-ديداكتيكالىق ادىس­تەرىن مەڭگەرگەن.

«بيوتەحنولوگيا» كافەدراسىنىڭ مىن­دەت­تەرىنىڭ ءبىرى – ءبىلىم دەڭگەيى, بىلىك­تى­لىگى ۇنەمى وزدىگىنەن وزگەرىپ وتىراتىن جاعدايلاردا ۇزدىكسىز مامان دايارلاۋ. بۇل ءىستى كافەدرا مەڭگەرۋشىسى, اۋىل شارۋا­شى­لىعى عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, دوتسەنت گۇلجاينا الپامىسوۆا ويداعىداي ۇيىمداستىرىپ كەلەدى.

بيوتەحنولوگيا كافەدراسىندا مامانداردى دايىنداۋ ءبىلىم بەرۋدىڭ ءۇش دەڭگەيلى جۇيەسى بويىنشا جۇرگىزىلەدى: باكالاۆريات (وقۋ مەرزىمى – 4 جىل); ماگيستراتۋرا (كاسىبي جانە عىلىمي-پەداگوگيكالىق باعىتتار (وقۋ مەرزىمى – 1 جانە 2 جىل); PhD دوكتورانتۋرا (وقۋ مەرزىمى – 3 جىل).

«بيوتەحنولوگيا» كافەدراسى جاڭا ۋاقىت, جاڭا جوبا بارىسىندا ۋنيۆەر­سيتەتتىڭ ءبىر ورىندا تۇرماي العا جىلجۋىنا, دارەجەسىنىڭ جوعارى بولۋىنا ۇلەس قوسىپ كەلەدى. تاجىريبە الماسۋ ماق­ساتىندا «بيوتەحنولوگيا» كافەد­را­سى­نىڭ وقىتۋشىلارى بىلىكتى­لىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن جىل سايىن الىس-جا­قىنداعى الدىڭعى قاتارلى شەتەلدىك جوعارى وقۋ ورىندارىندا ءىس-تاجىريبەدەن وتەدى.

م.اۋەزوۆ اتىنداعى وڭتۇستىك قازاق­ستان ۋنيۆەرسيتەتى شەتەلدەردىڭ جوعا­رى مەكتەپتەرىمەن بايلانىس جاساۋ تۋرالى ەكى جاقتى كەلىسىمشارتتاردى بە­كىت­­­كەنى بەلگىلى. قۋانىشتىسى شەتەل ۋني­­­ۆەرسيتەتتەرىمەن جاسالعان كەلىسىم­شارت­­تاردىڭ سانى دا ارتىپ كەلەدى. بۇل ەلىمىزدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا حالىقارالىق بايلانىس­تاردى جۇزەگە اسىرۋ قارقىندى دامي تۇس­كەن­دىگىنىڭ بەلگىسى.

«بيوتەحنولوگيا» كافەدراسى وندى­رىستىك مەكەمەلەرمەن جانە عىلىمي ۇيىم­دارمەن تىعىز بايلانىستا. ستۋ­دەنتتەر مەن ماگيسترانتتار, دوكتارانت­تار عىلىمي زەرتتەۋ جۇمىستارىنا بەلسەندى قاتىسادى جانە الىس-جاقىن شەتەلدەردە (رەسەي, گەرمانيا, اقش جانە تاعى باسقا ەلدەردە) ءىس-تاجىريبەدەن وتۋگە, سونى­مەن قاتار وقۋىن جالعاستىرۋعا مۇم­كىندىكتەرى بار.

بيوتەحنولوگيا سالاسى – عىلىمي-تەح­نيكالىق دامۋدىڭ الدىڭعى قاتارلى باعىتتارىنىڭ ءبىرى. كوپتەگەن ءوندىرىستىڭ بولاشاقتا قارقىندى دامۋىنا «جوعارعى تەحنولوگيالار» ناقتى مىسال بولا الادى. قازىرگى تاڭدا بيولوگيالىق تەحنولوگيا جاقسى دامىپ كەلەدى. بيوتەحنولوگيانى قولدانۋ ايماعى شەكسىز دەسە دە بولادى. الەمنىڭ دامىعان ەلدەرى بيوتەحنولوگيانى قازىرگى ۋاقىتتىڭ قاجەتتىلىگىنە سايكەس ونەركاسىپتەردى قايتا قۇرۋدىڭ نەگىزى رەتىندە قاراستىرىپ وتىر. بۇعان وتە ماڭىزدى سالا دەپ قارايدى.

ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن ارتتىرۋ ءۇشىن وقۋ ۇدەرىسىندە مەملەكەتتىك مەكەمەلەردىڭ, شەتەلدەردىڭ جەتەكشى ماماندارى, پروفەسسورلارى ۇتقىرلىق بويىنشا ارنايى ءدارىس بەرۋگە شاقىرىلادى. تيىسىنشە, ءبىزدىڭ وقىتۋشى پروفەسسورلار دا الىس-جاقىن شەتەلدەردە ءدارىس بەرىپ ءجۇر.

قازىرگى تاڭدا ءبىلىمدى جانە ءوندىرىستى ينتەگراتسيالاۋ قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان بيوتەحنولوگيا يندۋسترياسىنىڭ بولىنبەس ءبىر بولىگى سانالادى. كافەدرادا بىرقاتار عىلىمي زەرتتەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ كەلەدى. ماسەلەن, ب.ع.ك., پروفەسسور الميرا ساپاربەكوۆانىڭ جە­تەك­شىلىگىمەن «جوعارعى بيولوگيالىق جانە تاعامدىق قۇنارلىعى بار تاعام ونىمدەرىنىڭ بيوتەحنولوگيالىق ءوندىرىسىن جاساۋ» تاقىرىبىندا, ح.ع.ك., دوتسەنت انار ەسىموۆانىڭ جەتەكشىلىگىمەن «وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى اگروونەركاسىپ كەشەنى ءۇشىن تابيعي جانە تەحنوگەندى شيكىزاتتان بيوپرەپاراتتار, بيوتىڭايتقىشتار مەن باز بيوتەحنولوگيالىق ءوندىرىسىن جاساۋ» تاقىرىبىندا زەرتتەۋ جۇرگىزىلىپ جاتىر.

«بيوتەحنولوگيا» كافەدراسىندا رەسەي مەن قازاقستاننىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىندا قالدىقتاردى تۇراقتى باس­قارۋداعى قۇزىرەتتىلىكتى ارتتىرۋ تاقى­رىبى بويىنشا بوتاگوز مۋتاليە­ۆانىڭ جەتەكشىلىگىمەن جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتقانىن دا ايتا كەتەيىك. سەرىكتەس ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ قاتارىندا تامپەرە قولدانبالى عىلىمدار ۋنيۆەرسيتەتى (فينليانديا), ليللەباەلت اكادەمياسى (دانيا), ۆاليادوليد ۋنيۆەرسيتەتى (يسپانيا), يتمو ۋنيۆەرسيتەتى – ۇلت­تىق اقپاراتتىق تەحنولوگيالار, مە­حانيكا جانە وپتيكا زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتى (سانكت-پەتەربۋرگ, رەسەي), رەسەيدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى ب.ەلتسين اتىنداعى ورال فەدەرالدى ۋنيۆەرسيتەتى, تۇمەن مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى (رەسەي), ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى, ش.ءۋاليحانوۆ اتىنداعى كوكشەتاۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى, م.اۋەزوۆ اتىنداعى وڭتۇستىك قازاقستان ۋني­ۆەرسيتەتى بار. جوبانىڭ نەگىزگى ماق­ساتى – قازاقستان مەن رەسەيدەگى فيزيكا عىلىمدارى مەن قورشاعان ورتانى قورعاۋ سالاسىنداعى جوعارى ءبىلىم بەرۋ جەتىستىكتەرىن مەڭگەرۋدى حالىق­ارالىق تۇرعىدا جەتىلدىرۋ جانە جاڭالاۋ. بۇل ماقساتقا ەلدەر بويىنشا قاتىساتىن سەرىكتەس ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ جەرگىلىكتى وقۋ ورىندارىنىڭ قۇرامىن قۇرۋ ارقىلى كەلەسى باعىتتار بويىنشا (جوبانىڭ نەگىزگى ماقساتتى توبى) قالدىقتاردى تۇراقتى باسقارۋ سالاسى جانە جاڭا ەۋروپالىق پەداگوگيكالىق تاسىلدەرمەن قول جەتكىزىلەدى. ودان باسقا قالدىقتاردى تۇراقتى باسقارۋ بو­يىنشا ونلاين-وقىتۋدىڭ سەگىز ءمودۋلى ەكىنشى ماقساتتى توپتىڭ, ستۋدەنتتەر مەن كومپانيالار, جەرگىلىكتى بيلىك ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرى مۇددەسى ءۇشىن قۇرىلادى. ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن ارتتىرۋ ءۇشىن وقۋ ۇدەرىسىندە ەلىمىزدىڭ مەكەمەلەرىنىڭ جانە الىس-جاقىن شەتەلدەردىڭ جەتەكشى ماماندارى ارنايى ءدارىس وقۋعا شاقىرىلادى.

«IUCLAND ەۋروپا مەن ازيا ەلدەرىندە جەرلەردى قورعاۋ بويىنشا ۋني­ۆەر­سيتەتتەردىڭ حالىقارالىق قا­رىم-قاتىناسى» تاقىرىبى بويىنشا كافەدرا پروفەسسورى باقىتجان كەدەل­باەۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن جۇمىس جۇرگىزىلدى. IUCLAND – ەۋروپا مەن ازيا ەلدەرىندە جەرلەردى قورعاۋ بويىنشا ۋني­ۆەر­سيتەتتەردىڭ حالىقارالىق قاتى­ناسى Erasmus+ باعدارلاماسى ارقى­لى قارجىلاندىراتىن (وزىق تاجىري­بەلەردى الماسۋ جانە يننوۆاتسيا بويىنشا قارىم-قاتىناس) ءبىلىم بەرۋ جوباسى بولىپ سانالادى. بۇل باعدارلامانىڭ ماقساتى – جەرلەردىڭ دەگراداتسياسىنا ارنالعان وقۋ قىزمەتىن (ونىڭ ىشىندە جازدىق مەكتەپتەر مەن سەمينارلار) جۇزەگە اسىرۋ اياسىندا ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ-سە­رىك­تەستەردىڭ حالىقارالىق قاتىناسى مەن جۇمىس ىستەۋى. شىندىعىندا, جوبا ەۋروپا, شىعىس ازيا مەن ورتالىق ازيا سەرىكتەستەرى اراسىنداعى بايلانىس ەسەبىنەن اي­ماقتار اراسىنداعى حالىقارالىق قارىم-قاتىناستاردى قاراستىرادى. IUCLAND جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىلىم بەرۋ قۇرىلىمى ارقىلى وزىق تاجىريبەلەردى جانە قارىم-قاتىناس پوتەنتسيالىن ارتتىرۋ جولىمەن توپىراقتى دامىتۋ مەن توپىراقتى قورعاۋ بويىنشا سترا­تە­گياسىنىڭ تيىمدىلىگىن جاقسارتۋدى جوسپارلايدى. سونىمەن قاتار جوبا كون­سورتسيۋمى كەلەسىدەي ماقساتتاردى قاراستىرادى: ەۋروپالىق وداق جانە ازيا ەلدەرىندە جەرلەر دەگ­راداتسياسى بويىنشا حالىقارالىق ءبىلىم بەرۋدىڭ ناقتى شامادا ساپاسىن جاقسارتۋ جانە سانىن ارتتىرۋ; ماگيس­ترانتتار مەن اسپيرانتتارعا مونيتورينگ جانە توپىراقتى قورعاۋ سالاسىندا ساراپتاۋ جاعدايلارىنىڭ داعدىلارىن قالىپتاستىرۋ; تابيعي رەسۋرس­تاردى راتسيونالدى قولدانۋ سالاسىندا زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋ ءۇشىن ۋنيۆەرسيتەتتەر-سەرىكتەستەر اراسىنداعى ءوزارا ءتيىمدى قارىم-قاتىناستى تەرەڭدەتۋ. جوبانىڭ ماقساتى – ازيا ەلدەرىندە, سونىڭ ىشىندە قازاقستاندا توپىراق رەسۋرستارىنىڭ دەگ­­راداتسياسى سالاسىندا ءبىلىم بەرۋ جانە عىلىمي زەرتتەۋلەر ساپاسىن, اقپاراتتىق مۇمكىندىگىن ءوزارا جاقسارتۋ, سونداي-اق جوعارى ءبىلىم بەرۋ مەن ەكونوميكالىق قوعامدىق ورتا اراسىنداعى بايلانىستى بەكىتۋ.

ەلىمىزدىڭ اۋىلشارۋاشىلىق الەۋەتىن ءتيىمدى پايدالانۋ ارقىلى وسى سالادا ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋدا عىلىمي نەگىزدەلگەن جەرلەرگە ورنالاستىرۋ جوبالارىن جاساۋ دا ماڭىزدى ماقساتتىڭ ءبىرى. جوبا اياسىندا توپىراقتىڭ ساپاسى مەن ماقساتىنا سايكەس جەرگە ورنالاستىرۋ, جەردىڭ توپىراعىن جەل جانە سۋ ەروزياسىنان قورعاۋعا جانە قۇنارلىلىعىن ارتتىرۋعا نەگىزدەلگەن وڭدەۋدىڭ تەحنولوگياسىن جاساۋ, ونى باسەكەگە قابىلەتتى بولاتىنداي كەشەندى جۇمىستار جۇرگىزۋ دە ماڭىزدى.

ەلىمىزدە توپىراقتى ءتيىمدى پايدا­لانۋ تەك شارۋاشىلىقپەن اينالى­سا­تىن­دارعا عانا ەمەس, بولاشاق ۇرپاق ءۇشىن ەل اۋماعىندا نەسىبەسىن ايىرىپ, حالقىمىزدىڭ ورتاق مۇددەسى, يگىلىگى جولىندا ەڭبەك ەتىپ جاتقان بارشاعا جۇكتەلىپ وتىرعان ۇلكەن مىندەت. شار­ۋا­لاردىڭ ءوزارا ۇجىمداسۋى اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا جول اشىپ وتىر. وسىنداي پيلوتتىق جوبا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. قارجىلاندىراتىن عىلىمي زەرتتەۋ جۇمىستارى, سونىڭ ىشىندە شارۋاشىلىق كەلىسىمشارتتارى بويىنشا 3 جوبا ءبىزدىڭ كافەدراعا جۇك­تەلگەن. «تۇركىستان وبلىسىنىڭ شو­لەيت ايماعىنداعى توزعان اۋىل جايىلىمدارىن ۇتىمدى پايدالانۋدىڭ ءتيىمدى تەحنولوگيالارىن ازىرلەۋ» تاقىرى­بىن­داعى جوبانى قارجىلاندىرۋ كولەمى – 49 ملن تەڭگە. عىلىمي جەتەكشىسى – ت.ع.د.,پروفەسسور باقىتجان كەدەلباەۆ. «جانۋارلار جانە وسىمدىك تەكتەس ەگىنشى­لىك شيكىزاتتى وڭدەۋدىڭ كەشەندى تەحنولوگياسىن ازىرلەۋ» تاقىرىبىنداعى جوبانى قارجىلاندىرۋعا 250 ملن تەڭگە باعىتتالىپ وتىر. عىلىمي جەتەكشىسى – اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور نۇريدين الىباەۆ. «جاسىل نانوتەحنولوگيا جانە قور­شاعان ورتانى زوندتاۋ سالاسىندا سەرىك­تەستىك باعدارلاماسىن قۇرۋ» تاقىرىبىنداعى حالىقارالىق عىلىمي جوبانى قارجى­لان­دىرۋ كولەمى 2 310 331,45 تەڭگەگە تەڭ. عىلىمي جەتەكشىسى – «بيو­تەح­نو­لوگيا» كافەدراسىنىڭ دوتسەنتى, ح.ع.ك., بوتاگوز مۋتاليەۆا. جوبا بارىسىندا م.اۋەزوۆ اتىنداعى وڭتۇستىك قازاق­ستان ۋنيۆەرسيتەتىنەن, م.وتەمىسوۆ اتىنداعى باتىس قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتى جانە نيۋ-دجەرسي (رۋتگەرس, اقش) مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى پول تاحيستوۆتىڭ گرانت ۇتىپ العان بىرلەسكەن باعدارلاماسى بويىنشا جۇمىس ىستەلىپ جاتىر.

م.اۋەزوۆ اتىنداعى وڭتۇستىك قازاق­ستان ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ «حيميالىق ينجە­نەريا جانە بيوتەحنولوگيا» جوعارى مەكتەبى عالىمدارىنىڭ جاڭالىقتارى مەن عىلىمي يدەيالارىنىڭ ىسكە اسۋىن قولداۋ ەلىمىزدىڭ دامۋىنا قىزمەت ەتەرى داۋسىز. ستۋدەنتتەردىڭ دە جەتىستىكتەرى بارشىلىق. ماسەلەن, بيوتەحنولوگيالىق تاسىلمەن حالىق شارۋا­­شىلىعىنا ءتيىمدى زات الۋدا گۇل­جاينا الپامىسوۆانىڭ جەتەك­شىلىگىمەن 4-كۋرس ستۋدەنتتەرى جانجىگىت ءشايدىلدا مەن نۇرجامال ابدۋكارىموۆا ايماقتىق بايقاۋلاردىڭ جەڭىمپازى اتانعان. گ.الپامىسوۆانىڭ جەتەكشىلىگىمەن حت-20-5ك1 توبىنىڭ ستۋدەنتتەرى مانشۇك سايموۆا, ءامينا ارىپباەۆا, راحات ورازعالي رەسپۋبليكالىق پاندىك وليمپيادادان ءۇشىنشى ورىن يەلەندى.

باكالاۆريات باعدارلاماسىن بىتىرۋ­شىلەردى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتۋ ءبىلىم بەرۋ ناتيجەسىنىڭ نەگىزگى كورسەتكىشى ەكەنى انىق. بىتىرۋشىلەر ازىق-ت ۇلىك, تاعام­دىق, بيوتەحنولوگيالىق ونىمدەردى ءوندىرۋ مەكەمەلەرىندە, بيوتەحنولوگيالىق وندىرىستەر مەن ۇدەرىستەر زەرتحانالارىندا, عىلىمي زەرتتەۋ مەكەمەلەردە جۇمىس ىستەپ جاتىر. ولاردىڭ قاتارىندا «فۋدماستەر», «شىمكەنتسۇت», «شىم­كەنتپيۆو», «حيم­فارم», «پەترو قازاقستان», «قاز­اگرويننوۆاتسيا», «بيوتەحنولوگيا» ۇلتتىق ورتالىعى سەكىلدى قۇرىلىمدار بار.

انار ەسىموۆا,

م.اۋەزوۆ ۋنيۆەرسيتەتى بيوتەحنولوگيا كافەدراسىنىڭ دوتسەنتى,

حيميا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى