مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ كيەلى تۇركىستانداعى ۇلتتىق قۇرىلتاي جيىنىنداعى ءسوزىنىڭ سالماعى اۋىر, قۋاتى رۋحتى شىقتى. العا قويعان سەگىز مىندەتى دە حاقىمىزدىڭ ۇكىلەپ وتىرعان اسىل-مۇراتتارىمەن ۇشتاسىپ جاتىر. ءوز باسىم ۇلتىمىزدىڭ تاريحي سانا-سەزىمىن جاڭعىرتۋعا قاتىستى وي-تۇجىرىمدارىن بىردەن جۇرەك تورىنە ۇيالاتتىم.
مىنا بەيداۋا مەزگىلدە وركەنيەتتەر مەن مەملەكەتتەر, يدەولوگيالار قاقتىعىسى ءورشي ءتۇستى. قارسى جاقتىڭ مىسىن باسۋ جولىندا نەبىر قيتۇرقى امال-ارەكەتتەر ءتۇزىلىپ, پايدالانىلىپ كەلەدى. سونىڭ ەڭ باستىسى – وزگەلەردىڭ تاريحي جادىن تارك ەتۋ, ءسويتىپ مورالدىق-ادامگەرشىلىك, حالىقتىق قالپىن بارىنشا سولعىنداتۋ. وسى رەتتە پرەزيدەنتىمىزدىڭ: ء«بىز سان عاسىرلىق تاريحىمىزدى ماقتان ەتەمىز. تامىرى تەرەڭ ءتول شەجىرەمىز – حالقىمىزدىڭ مادەني كودىنىڭ وزەگى. ونى جان-جاقتى زەرتتەپ, وي ەلەگىنەن وتكىزۋگە جانە بارىنشا دارىپتەۋگە قاجەتتى جاعداي جاساۋىمىز كەرەك. بۇل – مەملەكەتتىڭ نەگىزگى مىندەتىنىڭ ءبىرى» دەپ قاداپ ايتقان لەبىزى بارشامىزدى قاناتتاندىرىپ وتىر. ءيا, التىن وزەگى – تاريحي جادى جۇتاعان حالىقتىڭ قارا توبىرعا اينالىپ, سۇيرەگەننىڭ قولىندا, ايداعاننىڭ الدىندا كەتە بارماعى بار.
بۇدان ەكى جىل بۇرىن قاسيەتتى سەمەي وڭىرىنە بارىپ قايتتىق. سەمەيدەگى امبەباپ كىتاپحانادا زيالى قاۋىم وكىلدەرىمەن جۇزدەستىك. عالىمدار مەن جازۋشىلار, ونەر, قوعام قايراتكەرلەرى كەزەك-كەزەگىمەن كەلىستى اڭگىمەنى كەستەلەي بەرگەن. ءۋالى ءسوز يەلەرى كيەلى شىڭعىستاۋ جەرىن جاھاندىق ولشەمدەگى ەكىنشى مىڭجىلدىق ادامى شىڭعىس قاعان ەسىمىمەن ەتەنە بايلانىستىرادى ءارى ماقتان تۇتاتىندىقتارىن دا جاسىرىپ قالا المادى. اڭگىمەنىڭ بۇل تۇسى ءبىزدى دە ەلەڭ ەتكىزگەن. ويتكەنى اۋليە ابايدىڭ ءوزى ەلدىڭ وتكەنىنەن سىر تارقاتا وتىرىپ: «... ماڭعۇلدان شىققان حالىقتىڭ ءبىرى – ءبىزدىڭ قازاق. ءبىزدىڭ قازاقتىڭ ماڭعۇلدان شىقپاقتىعى بىزگە ۇيات ەمەس, بىراق ءبىزدىڭ ءبىلىمسىز, عىلىمسىز قالماقتىعىمىز ۇيات» (اباي. ەكى تومدىق ش.ج., ءىى توم, 165-ب. «جازۋشى» ب-سى. 1986 ج.) دەپ بەدەرلەپ بەرگەن-ءدى. وسى اۋاندا باسقا-باسقا, ابايعا ءالى جۇگىنە الماي جۇرگەندىگىمىز جانعا باتادى-اق! شاكارىم قۇدايبەردى ۇلى دا «تۇرىك, قىرعىز-قازاق ءھام حاندار شەجىرەسى» اتتى ماقالاسىندا شىڭعىسحاندى تۇركىلىك تامىردان تارتا موعول دەپ باياندايدى.
وسى شىڭعىستاۋدا مايقى بي باستاعان قازاقتىڭ ون ەكى ءبيى تەمىرشىڭدى اق كيىزگە وتىرعىزىپ, حان كوتەرگەن. سونداعى وتىزعا جۋىق رۋ-تايپانىڭ ءبارى دەرلىك كۇنى بۇگىنگە دەيىن ەلىمىزدىڭ قۇرامىندا. شىڭعىستاۋ وڭىرىندەگى ۇلكەن وردا, كىشى وردا, حان بيىگى, ءبارى-ءبارى جۇرتشىلىق جادىندا سايراپ تۇر. ءارى بۇلار تۇگەلىمەن «اباي جولى» ەپوپەياسىندا كورىنىس تاپقان. ابايدىڭ كۇمبىر ساندىق زەردەسى ارقىلى جازۋشى بۇلاردى بارىنشا ماعىنالى دا تەرەڭ جەتكىزگەن ەدى.
قۇيىن ويناعان قۇبا جوندا ىلديدان شاۋىپ ورگە وزعان كوك سۇڭگى وعلاندارىمىز اسقاقتاعاندى الدىرتىپ, تالتاقتاعاندى تالدىرتىپ, تانىماستى تاعدىردىڭ دەگەنىنە يىلتكەن. سونىمەن ادەپكىدە ىرگەلى كورشىنىڭ وڭەشىنەن ءوتىپ كەتۋگە شاق قالعان شاقتا ءوزىنىڭ اينالاسىنداعى رۋلاستارىنىڭ باسىن بىرىكتىرىپ, تاعدىردىڭ كۇرەسىنىندە قالىپ قالماۋدى كوزدەگەن تەمىرشىڭ (شىڭعىس قاعان) تۋعان جۇرتىنىڭ ايرىقشا القاۋىمەن تۇگەل تۇركىنىڭ – كيىز تۋىرلىقتىلاردىڭ بارشاسىن باۋىرىنا تارتۋعا بەل بۋدى. بايىرعى تۇركى قاعاندارىنداي ءوزىن ءتاڭىردىڭ جەردەگى تىكەلەي وكىلى سەزىنگەن ول قىتاي مەن ءسىبىر جۇرتشىلىعىن, ماۋرەناھردى باعىندىرىپ, ەۋروپانىڭ شىعىسىنداعى ەلدەرگە ەركىن جەتتى. وسىلايشا, شىعىس پەن باتىستىڭ اراسىنا التىن كوپىر سالىپ, ايتۋلى مادەنيەتتەردى ۇشتاستىردى. اسكەري-ازاماتتىق, دەموكراتيالىق ارنادا دامىعان وزىنە دەيىنگى تۇركىلىك جۇيەنى جالاۋلاتا تاراتتى. كەيىنگى ەۋروپا رەنەسسانسىنىڭ نەگىزىن قالادى. جويقىن پاسسيونارلىق كۇش التىن ورداداي الىپ مەملەكەتكە الىپ كەلدى. ەۋرازيا كەڭىستىگى ءبىر جۇيەگە, تەمىردەي تارتىپكە باعىندى. ەلشىلەر مەن ساۋداگەرلەر ەمىن-ەركىن قارىم-قاتىناسقا كوشتى. شىعىس تۇركىستان, قىتاي, ورتا ازيا, تاياۋ شىعىس, مىسىرمەن ساۋدا جولعا قويىلدى. تەرىسكەي كاۆكاز, ەدىل بويى قالالارى جارىسا بوي كوتەردى. بەيبىت تىرشىلىك ورنادى. ونەگەلى ءىس ءورىس تاپتى, ادامزاتتىڭ تاريحىندا جاڭا ءداۋىر بەل الدى. وسىناۋ جالاۋلى جاسامپازدىقتىڭ جارقىلىنداي – التىن بوساعالى, اق وردالى قازاق ەلىنىڭ (التىن وردانىڭ تىكەلەي مۇراگەرى) ءدال قازىر جاھان تورىنە توتەلەي جول سالۋى تالەيلى دە تابيعي دەر ەدىك.
پرەزيدەنتىمىز قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ: «دامىعان مەملەكەتتىڭ ءبارى تولىق زەرتتەلگەن ءتول شەجىرەسىن دارىپتەۋگە ايرىقشا ءمان بەرەدى. بۇل ىستە ەل تاريحىنىڭ كوپ تومدىق جيناعى باستى ءرول اتقارادى. قازاقستان تاريحىنىڭ جاڭا عىلىمي ۇستانىمدارعا ساي ازىرلەنگەن كوپتومدىق جيناعى ءالى كۇنگە دەيىن جارىققا شىققان جوق. وكىنىشكە قاراي, ستراتەگيالىق ماڭىزى بار وسى ماسەلە تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا تولىق شەشىمىن تاپپادى. سوندىقتان مەن «تاۋەلسىزدىك بارىنەن قىمبات» اتتى ماقالامدا وسىعان ارنايى توقتالدىم. قازاقستاننىڭ اكادەميالىق ۇلگىدەگى جاڭا تاريحىن جازۋ تۋرالى باستاما كوتەردىم» دەگەن ساۋلەلى لەبىزىنە جۇرەگىمىزبەن جۇگىنەمىز. سول كوپ تومدىقتا وسى ماقالامىزعا ارقاۋ بولعان كوپشىلىكتى كوپتەن تولعاندىرىپ جۇرگەن «ستراتەگيالىق ماڭىزدى» دۇنيەلەر جالتاقسىز كەڭىنەن قامتىلارىنا سەنگىمىز كەلەدى.
مىنە, سوندا ۇلى دالامىزدا قاراڭعىلىقتان الشاق, رۋحى اتويلاعان, جانى ازات جايساڭدار شىعادى العى شەپكە! مەملەكەت باسشىسىنىڭ پاتيحاسىمەن قۇرىلتايدىڭ ەندىگى جيىنى ەلدىگىمىزدى ايشىقتار سارايشىقتا وتپەك. كوڭىل سارايىمىز دا كوكتەم اتىپ, كوككە ورلەپ تۇر ءدال قازىر!
امىرە ءارىن,
عىلىم ماگيسترى