جازمىشتان كورۋ قابىلەتى ناشارلاپ, دەرتىنە شيپا ىزدەگەن جانداردىڭ ىشىندە كوزدىڭ قاساڭ قابىعىن اۋىستىرۋدان باسقا امال قالماعان پاتسيەنتتەردىڭ ءۇمىتى وياندى. امەريكالىق تەحنولوگيا بويىنشا دونوردىڭ قاساڭ قابىعىن ترانسپلانتاتسيالاۋ ارقىلى ناۋقاستاردىڭ جارىق دۇنيەنى قايتا كورۋگە مۇمكىندىگى بار.
س.اسفەندياروۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ۋنيۆەرسيتەتتىك كلينيكا بازاسىندا تاجىريبەلى دارىگەرلەر قاساڭ قابىقتى ترانسپلانتاتسيالاۋدى باستاپ كەتتى. دونورلىق تىندەر اقش-تان جەتكەن. نەگىزى كوزدىڭ قاساڭ قابىعىن ترانسپلانتاتسيالاۋ شەتەلدە جاسالاتىن كۇردەلى وپەراتسيالاردىڭ قاتارىندا. ترانسپلانتاتسيا نە ءۇشىن قاجەت؟ كەراتوكونۋس, بەلما جانە ءارتۇرلى اۋرۋلاردان كەيىن قاساڭ قابىقتىڭ ب ۇلىڭعىرلانۋى مۇمكىن. قابىقتاعى تۇزىلىمدەر, جاراقاتقا بايلانىستى تىرتىقتار پايدا بولۋى دا عاجاپ ەمەس. سوسىن ءتۇرلى حيرۋرگيالىق ارالاسۋلاردان كەيىنگى اسقىنۋلار ناتيجەسىندە قابىق ءىسىنۋى مۇمكىن. مىنە, وسى كەزدە ناۋقاستار ترانسپلانتاتسياعا جۇگىنە الادى. ەسكەرەتىن جايت, پاتسيەنتتىڭ اۋرۋى اسقىنىپ جاتسا, ترانسپلانتاتسيانى كەيىنگە قالدىرماعان ءجون بولادى. سەبەبى ۋاقىت وتە بەرە ترانسپلانتاتسيانىڭ دا ماڭىزى بولماي قالۋى مۇمكىن دەيدى ماماندار.
بۇرىن ەلدە وسىعان ۇقساس وپەراتسيالار مايىتتىك دونوردان ترانسپلانتاتسيالاۋ ارقىلى جاسالىپتى. ياعني وپەراتسيا 48 ساعات ىشىندە وتۋگە ءتيىس بولعان. ايتپەسە, مايىتتىك دونوردان الىنعان ورگان ترانسپلانتاتسيالاۋعا جاراماي قالۋى مۇمكىن. دەگەنمەن 2015 جىلدان بەرىگە دەيىن ەلدە مايتتىك دونور كۇرت توقتاعان. سودان ەل دارىگەرلەرى امەريكالىق ارىپتەستەرىنىڭ كومەگىنە جۇگىندى. ولار جاڭا تەحنولوگيا بويىنشا تىندەردى 14 كۇنگە دەيىن ساقتاۋدىڭ امالىن تاپقان.
«ايتا كەتەرلىگى, بۇگىنگى وپەراتسيالار الدىن الا كەسىلگەن دونورلىق ماتەريالمەن جاسالادى, بۇل – بۇرىن قولدانىلماعان جاڭا تەحنولوگيا. جاڭا تەحنولوگيا بويىنشا 2 جىلدا 304 وپەراتسيا جاساۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. سونداي-اق كاتاراكتا سياقتى بۇرىن جاسالعان وپەراتسيالاردان كەيىن زاقىمدانعان قاساڭ قابىق تىندەرىن ترانسپلانتاتسيالاۋ وپەراتسيالارى جاسالدى. مۇندا ناۋقاستىڭ قاساڭ قابىعى تولىعىمەن جويىلمايدى, تەك زاقىمدالعان قابىق تىندەرى الىنىپ تاستالادى جانە اۋىستىرىلادى. بۇل تىندەرگە وپەراتسيا جاساۋ – ناۋقاستارعا كورسەتىلگەن كومەكتىڭ جوعارى دەڭگەيى», دەدى س.اسفەندياروۆ اتىنداعى قازۇمۋ وفتالمولوگيالىق ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور مارات سۇلەيمەنوۆ.
مامانداردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا مۇنداي وپەراتسيالاردىڭ سيرەك جاسالۋىنا ءمايىت دونورىنىڭ جوقتىعى سەبەپ. سوندىقتان دونورلىق قاساڭ قابىقتاردى اقش-تان «قازاقستان حالقىنا» قوعامدىق قورىنىڭ كومەگىمەن ساتىپ الۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. ەسەسىنە ەكى جىلدا 304 ادامعا وپەراتسيا جاسالادى. باعدارلاما بيۋدجەتى – 373 ملن 350 مىڭ 280 تەڭگە شاماسىندا. بۇل – ەكى جىل ىشىندە قاساڭ قابىقتى ترانسپلانتاتسيالاۋ ءۇشىن 304 ورگاندى دايىنداۋعا جانە اكەلۋگە بولىنگەن سوما. ناۋقاستارعا بارلىق وپەراتسيا تەگىن.
«ەلدە دونورلىق ماتەريالدىڭ جەتىسپەۋشىلىگى – اعزالار مەن تىندەردى ترانسپلانتاتسيالاۋعا مۇقتاج ناۋقاستار ءۇشىن وتە كۇردەلى ماسەلە. سوندىقتان باسقا ەلدەردىڭ دونورلىق بانكىنەن الىنعان دونورلىق ماتەريالدى قولدانۋ بۇگىندە بۇل ماسەلەنىڭ جالعىز شەشىمى سانالادى. بۇل وپەراتسيالاردىڭ بىرەگەيلىگى, قاساڭ قابىقتى تولىعىمەن وزگەرتپەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. اتاپ ايتقاندا, كەز كەلگەن اۋرۋ كەزىندە زاقىمدالعان قاباتتى عانا وزگەرتەدى. قازاقستاندا مۇنداي وپەراتسيالاردى ەنگىزۋ كورۋ قابىلەتى بۇزىلعان ادامداردىڭ سانىن ازايتۋعا ايتارلىقتاي سەپتىگىن تيگىزەدى. «قازاقستان حالقىنا» قورىنان ەكى جىل ىشىندە 304 قاساڭ قابىقتى دايىنداۋعا جانە اكەلۋگە 373 ملن تەڭگە كولەمىندە قارجى ءبولىندى», دەپ ءتۇسىندىردى «قازاقستان حالقىنا» قق باسقارما توراعاسى بولات جامىشەۆ.
س.اسفەندياروۆ اتىنداعى قازۇمۋ ۋنيۆەرسيتەتتىك كلينيكاسىندا العاشقى 12 وپەراتسيا ءساتتى ءوتىپتى. ءبىر وپەراتسيا شامامەن 1 ساعاتقا سوزىلادى. قيىنى, ناۋقاستاردى وپەراتسيادان كەيىن وڭالتۋ بىرنەشە ساعاتتى الادى. قۋانتارلىعى, ترانسپلانتاتسيادان كەيىنگى كۇنى-اق ناۋقاس جارىق دۇنيەنى كورۋ مۇمكىندىگىنە يە بولادى.
«بۇل بۇكىل ەل ءۇشىن ەلەۋلى وقيعا دەسەك, ارتىق ەمەس. دارىگەر رەتىندە بىزگە ناۋقاستارىمىزدىڭ زارداپ شەككەنىن كورۋ, ولاردى شەتەلگە وپەراتسياعا جىبەرۋگە ءماجبۇر بولۋ ارقاشان اۋىر ءتيدى. بۇگىنگە دەيىن ءبىزدىڭ ماماندار بۇل وپەراتسيانى جاساي الماعاندىقتان ەمەس, قاجەتتى دونورلىق ماتەريال بولماۋىنان شەتەلدە جاسالىندى. وزدەرىڭىز بىلەتىندەي, ەلدە مايىتتىك دونور جوق. سالدارىنان ناۋقاستار سوقىر, مۇگەدەك بولىپ, دونورلىق ورگانداردى كۇتپەي قايتىس بولىپ جاتادى. قازىر قازاقستاندا قاساڭ قابىقتى ترانسپلانتاتسيالاۋ قارقىن الدى جانە ەلىمىزدىڭ جەتەكشى مەديتسينالىق ۋنيۆەرسيتەتى – سانجار اسفەندياروۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ۋنيۆەرسيتەتتىك كلينيكالارى بازاسىندا زاماناۋي جابدىقتاردى پايدالانا وتىرىپ, ۇزدىك دارىگەرلەردىڭ كۇش-جىگەرىمەن ەڭ وزىق جاعدايلاردا جۇزەگە اسىرىلادى دەپ سەنىممەن ايتامىز», دەگەن قازۇمۋ رەكتورى مارات شورانوۆ «قازاقستان حالقىنا» قوعامدىق قورىنا كورسەتكەن قولداۋى ءۇشىن العىسىن جەتكىزدى.
وسى وپەراتسيالارعا قاتىسىپ, باسى-قاسىندا جۇرگەن مارات سۇلەيمەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, امەريكالىق تەحنولوگيانىڭ مۇمكىندىگى مول.
«بۇل جولى بىزگە امەريكادان جەتكەن كوزدىڭ قاساڭ قابىعى بارىنشا دايىن كۇيىندە كەلدى. مۇنداي وپەراتسيالار حيرۋرگتارعا اسا سالماق سالمايدى. ناتيجەسى دە بۇرىنعى تەحنولوگيالاردان الدەقايدا جاقسىراق بولادى. تۇسىنىكتىرەك بولۋى ءۇشىن ايتار بولساق, كوزدىڭ قاساڭ قابىعى تەك دونوردان الىنادى. ول كوز الماسىنىڭ بولىگى سانالادى. بىزگە مۇنى امەريكالىقتار وڭدەپ, ءجىتى تەكسەرىپ, زەرتتەپ بارىپ جولدايدى. اقش-تا دونورلار كوپ. بىزدە دونوردىڭ تاپشىلىعىنا بايلانىستى كوزدىڭ قاساڭ قابىعىنا قول جەتكىزۋ قيىن. ءبىرىنشى اپتادا 12 وپەراتسيا جاسادىق. وسىلايشا, جىل سوڭىنا دەيىن 152 جانە كەلەر جىلى دا سول شامادا, ناقتىراق ايتساق ۇزىن-سانى 304 وپەراتسيا جاسايمىز دەپ وتىرمىز. اقش-تان العاش الدىرعان كوزدىڭ قاساڭ قابىعى مەن قازىرگى كەلىپ جاتقان قاساڭ قابىقتا ايىرماشىلىق بار. قازىرگىلەرى دارىگەرگە دە پاتسيەنتكە دە قولايلى. ەندى تەحنولوگيا ءبىر ورىندا تۇرمايدى عوي. ءبىز وپەراتسيا جاساپ جاتقان ناۋقاستاردىڭ كورۋ قابىلەتى تىپتەن ناشارلاعان. ءتىپتى كورمەيدى دەسە دە بولادى. سول ءۇشىن ۇكىمەتتەن جاردەماقى الادى. ءبىز العاش جاساعان 12 وپەراتسيا, شۇكىر, ءساتتى شىقتى. ارينە, اي, جىل وتە كەلە ناۋقاستاردىڭ كورۋ قابىلەتى جاقسارا بەرەدى. الايدا 100% كورەدى دەپ ايتا المايمىز, بىراق 50-60% كورىپ كەتسە دە جاقسى», دەيدى بىلىكتى مامان.
جوعارىدا ايتقانداي, قاساڭ قابىقتى وڭدەپ, ساقتاۋعا جانە ەلگە الىپ كەلۋگە «قازاقستان حالقىنا» قورى قولداۋ كورسەتىپ جاتىر ەكەن. باعدارلاما تابىستى ىسكە اسىپ, 304 ناۋقاستىڭ جاعدايى جاقسارسا, ءساتتى باستامانى ءارى قاراي دا جالعاۋعا بولادى. ويتكەنى ەلدە مۇنداي وپەراتسياعا 700-گە جۋىق ناۋقاس مۇقتاج بولىپ وتىر. بۇل قاتاردا ەرەسەكتەرمەن بىرگە بالالار دا بار.